Als opvoeden niet vanzelf gaat – Volledige samenvatting H1
t/m H14
Inclusief reflectievragen, praktijkvoorbeelden en pedagogische modellen
Voor studenten Social Work, Pedagogiek en Jeugdzorg
Auteur: Joel Hoogendoorn
Studiejaar: 2024–2025
Opleiding: AD Social Work
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogiek?..................................................................................................2
Hoofdstuk 2: De geschiedenis van de orthopedagogiek.........................................................................4
Hoofdstuk 3: De orthopedagogiek als wetenschap................................................................................6
Hoofdstuk 4: Professionaliteit en professionalisering.............................................................................8
Hoofdstuk 5: Planmatig werken............................................................................................................10
Hoofdstuk 6: Het professioneel inzetten van de eigen persoon als instrument....................................12
Hoofdstuk 7: Het analyseren van een problematische opvoedingssituatie..........................................13
Hoofdstuk 8: Gezinsproblemen............................................................................................................15
Hoofdstuk 9: Kindermishandeling en verwaarlozing.............................................................................18
Hoofdstuk 10: Kinderen met een verstandelijke beperking..................................................................20
Hoofdstuk 11: Problemen bij basisschoolkinderen...............................................................................22
Hoofdstuk 12: Problemen in de adolescentie.......................................................................................24
Hoofdstuk 13: Ontwikkelingen in het werkveld....................................................................................26
Hoofdstuk 14: Inleiding op het werkveld..............................................................................................28
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogiek?
Kernvraag: Wat houdt orthopedagogiek in, en wanneer spreken we van een problematische
opvoedingssituatie?
Kernbegrippen:
Orthopedagogiek: De wetenschap gericht op specifieke opvoedingssituaties waarin
gewone opvoeding niet vanzelfsprekend verloopt en ontwikkeling stagneert.
Problematische opvoedingssituatie (POS): Een situatie waarin opvoeders ervaren
dat zij niet langer in staat zijn zelfstandig de opvoeding vorm te geven.
Opvoedingsimpasse: Moment waarop ouders zich machteloos voelen en geen
mogelijkheden meer zien om effectief te handelen.
Functioneel en intentioneel opvoeden: Functioneel opvoeden is dagelijks, vaak
onbewust handelen en reageren; intentioneel opvoeden is bewust en doelgericht
handelen.
Handelingsverlegenheid: Situatie waarin opvoeders niet weten hoe te handelen ten
aanzien van opvoedproblemen.
Pedagogische relatie: De kern van opvoeding, gekenmerkt door wederzijdse
betrokkenheid en beïnvloeding tussen opvoeder en kind.
Samenvatting paragrafen:
1.1 Als opvoeden niet vanzelf gaat
, In deze paragraaf staat centraal dat opvoeden soms vastloopt. Ouders ervaren dan
handelingsverlegenheid en onzekerheid. Wanneer ouders merken dat hun opvoedkundige
inspanningen geen effect hebben en er pijnlijke emoties ontstaan, spreken we van een
opvoedingsimpasse. Dit leidt vaak tot spanning en stress binnen gezinnen. Het is belangrijk
om te erkennen wanneer externe hulp noodzakelijk is. De situatie van Femke en haar moeder
illustreert hoe moeilijk het kan zijn om te bepalen wat er aan de hand is en hoe daarop
gereageerd moet worden. Orthopedagogiek biedt inzichten om dergelijke impasses te
doorbreken.
1.2 Opvoeden
In deze paragraaf staat centraal dat opvoeden een dynamisch, wederkerig proces is waarin
opvoeders en kinderen elkaar beïnvloeden. Opvoeden omvat meer dan alleen bewuste
handelingen; vooral de alledaagse interacties en voorbeeldgedrag zijn bepalend. Volgens Kok
draait opvoeding om het creëren van een klimaat dat persoonlijkheidsgroei bevordert. Het
doel van opvoeden ligt niet in het bereiken van vooraf bepaalde resultaten, maar in het
optimaliseren van de opvoedingsrelatie en de omstandigheden waarin het kind zijn eigenheid
kan ontwikkelen. Opvoeders moeten sensitief en responsief reageren op de behoeften van het
kind.
1.3 Pedagogiek
In deze paragraaf staat centraal dat pedagogiek de wetenschap is die zich richt op opvoeden
en onderwijs, met als doel verbetering van de opvoedpraktijk. Ouders, professionele
opvoeders en wetenschappers bevinden zich ieder op een eigen niveau van kennis en
vaardigheden rondom opvoeding. Pedagogiek onderzoekt systematisch hoe opvoeding
effectief kan zijn en welke factoren hierin een rol spelen. Het gedrag van kinderen lezen en
begrijpen, oftewel kunnen interpreteren wat een kind nodig heeft, is hierbij cruciaal. Goede
pedagogische praktijk vraagt om inzicht, reflectie en het kunnen toepassen van theoretische
kennis in de praktijk.
1.4 Orthopedagogiek
In deze paragraaf staat centraal dat orthopedagogiek specifieke aandacht heeft voor
problematische opvoedingssituaties waarin gewone pedagogiek tekortschiet. Orthopedagogiek
beschrijft, verklaart en probeert problemen in opvoeding te veranderen via interventies. Het
object van orthopedagogiek is zowel het kind met speciale opvoedvragen als de
opvoedingssituatie zelf. Orthopedagogiek onderscheidt zich van kinder- en jeugdpsychiatrie
doordat het nadrukkelijk een opvoedkundige insteek heeft. De orthopedagogiek streeft
uiteindelijk naar herstel van de gewone opvoeding en het normale leven voor kind en gezin.
Toegepast model / theorie:
Centraal staat de Orthopedagogische Vraagstelling van Prof. Kok, waarin specifiek
gekeken wordt naar wat het kind van de opvoeder vraagt. Kernpunten:
Probleemgedrag als signaal zien en interpreteren.
Herkennen van specifieke opvoedvragen en behoeften.
Aansluiten bij de unieke ontwikkelingsmogelijkheden van elk kind.
Interventies richten zich op herstel van de opvoedrelatie en ontwikkeling van het kind.
t/m H14
Inclusief reflectievragen, praktijkvoorbeelden en pedagogische modellen
Voor studenten Social Work, Pedagogiek en Jeugdzorg
Auteur: Joel Hoogendoorn
Studiejaar: 2024–2025
Opleiding: AD Social Work
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogiek?..................................................................................................2
Hoofdstuk 2: De geschiedenis van de orthopedagogiek.........................................................................4
Hoofdstuk 3: De orthopedagogiek als wetenschap................................................................................6
Hoofdstuk 4: Professionaliteit en professionalisering.............................................................................8
Hoofdstuk 5: Planmatig werken............................................................................................................10
Hoofdstuk 6: Het professioneel inzetten van de eigen persoon als instrument....................................12
Hoofdstuk 7: Het analyseren van een problematische opvoedingssituatie..........................................13
Hoofdstuk 8: Gezinsproblemen............................................................................................................15
Hoofdstuk 9: Kindermishandeling en verwaarlozing.............................................................................18
Hoofdstuk 10: Kinderen met een verstandelijke beperking..................................................................20
Hoofdstuk 11: Problemen bij basisschoolkinderen...............................................................................22
Hoofdstuk 12: Problemen in de adolescentie.......................................................................................24
Hoofdstuk 13: Ontwikkelingen in het werkveld....................................................................................26
Hoofdstuk 14: Inleiding op het werkveld..............................................................................................28
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogiek?
Kernvraag: Wat houdt orthopedagogiek in, en wanneer spreken we van een problematische
opvoedingssituatie?
Kernbegrippen:
Orthopedagogiek: De wetenschap gericht op specifieke opvoedingssituaties waarin
gewone opvoeding niet vanzelfsprekend verloopt en ontwikkeling stagneert.
Problematische opvoedingssituatie (POS): Een situatie waarin opvoeders ervaren
dat zij niet langer in staat zijn zelfstandig de opvoeding vorm te geven.
Opvoedingsimpasse: Moment waarop ouders zich machteloos voelen en geen
mogelijkheden meer zien om effectief te handelen.
Functioneel en intentioneel opvoeden: Functioneel opvoeden is dagelijks, vaak
onbewust handelen en reageren; intentioneel opvoeden is bewust en doelgericht
handelen.
Handelingsverlegenheid: Situatie waarin opvoeders niet weten hoe te handelen ten
aanzien van opvoedproblemen.
Pedagogische relatie: De kern van opvoeding, gekenmerkt door wederzijdse
betrokkenheid en beïnvloeding tussen opvoeder en kind.
Samenvatting paragrafen:
1.1 Als opvoeden niet vanzelf gaat
, In deze paragraaf staat centraal dat opvoeden soms vastloopt. Ouders ervaren dan
handelingsverlegenheid en onzekerheid. Wanneer ouders merken dat hun opvoedkundige
inspanningen geen effect hebben en er pijnlijke emoties ontstaan, spreken we van een
opvoedingsimpasse. Dit leidt vaak tot spanning en stress binnen gezinnen. Het is belangrijk
om te erkennen wanneer externe hulp noodzakelijk is. De situatie van Femke en haar moeder
illustreert hoe moeilijk het kan zijn om te bepalen wat er aan de hand is en hoe daarop
gereageerd moet worden. Orthopedagogiek biedt inzichten om dergelijke impasses te
doorbreken.
1.2 Opvoeden
In deze paragraaf staat centraal dat opvoeden een dynamisch, wederkerig proces is waarin
opvoeders en kinderen elkaar beïnvloeden. Opvoeden omvat meer dan alleen bewuste
handelingen; vooral de alledaagse interacties en voorbeeldgedrag zijn bepalend. Volgens Kok
draait opvoeding om het creëren van een klimaat dat persoonlijkheidsgroei bevordert. Het
doel van opvoeden ligt niet in het bereiken van vooraf bepaalde resultaten, maar in het
optimaliseren van de opvoedingsrelatie en de omstandigheden waarin het kind zijn eigenheid
kan ontwikkelen. Opvoeders moeten sensitief en responsief reageren op de behoeften van het
kind.
1.3 Pedagogiek
In deze paragraaf staat centraal dat pedagogiek de wetenschap is die zich richt op opvoeden
en onderwijs, met als doel verbetering van de opvoedpraktijk. Ouders, professionele
opvoeders en wetenschappers bevinden zich ieder op een eigen niveau van kennis en
vaardigheden rondom opvoeding. Pedagogiek onderzoekt systematisch hoe opvoeding
effectief kan zijn en welke factoren hierin een rol spelen. Het gedrag van kinderen lezen en
begrijpen, oftewel kunnen interpreteren wat een kind nodig heeft, is hierbij cruciaal. Goede
pedagogische praktijk vraagt om inzicht, reflectie en het kunnen toepassen van theoretische
kennis in de praktijk.
1.4 Orthopedagogiek
In deze paragraaf staat centraal dat orthopedagogiek specifieke aandacht heeft voor
problematische opvoedingssituaties waarin gewone pedagogiek tekortschiet. Orthopedagogiek
beschrijft, verklaart en probeert problemen in opvoeding te veranderen via interventies. Het
object van orthopedagogiek is zowel het kind met speciale opvoedvragen als de
opvoedingssituatie zelf. Orthopedagogiek onderscheidt zich van kinder- en jeugdpsychiatrie
doordat het nadrukkelijk een opvoedkundige insteek heeft. De orthopedagogiek streeft
uiteindelijk naar herstel van de gewone opvoeding en het normale leven voor kind en gezin.
Toegepast model / theorie:
Centraal staat de Orthopedagogische Vraagstelling van Prof. Kok, waarin specifiek
gekeken wordt naar wat het kind van de opvoeder vraagt. Kernpunten:
Probleemgedrag als signaal zien en interpreteren.
Herkennen van specifieke opvoedvragen en behoeften.
Aansluiten bij de unieke ontwikkelingsmogelijkheden van elk kind.
Interventies richten zich op herstel van de opvoedrelatie en ontwikkeling van het kind.
