Tentamenstof deeltentamen 2
Week 5:
- H6
- H16
Week 6:
- H4
- H10 (bipolaire stoornis)
Week 7:
- H5
- H12
- H13
- H17
Week 8:
- H15
Week 9:
- H19
- H20
+ H7, H8, H9, H10 (depressie)
, Week 5
Hoofdstuk 6: Cliëntgerichte behandeling van psychopathologie
6.1: De geschiedenis van de cliëntgerichte benadering
Visie van de klassieke psychoanalyse; mens is gevangene van zijn driften
- Archeologische therapeutische insteek
Visie van de orthodoxe behaviorisme; mens is gevangene van zijn
conditioneringsgeschiedenis
- Symptoomgerichte aanpak
Maar ook overeenkomsten;
- Weinig plaats voor menselijke vrijheid en zelfbeschikking
- Procedureel en mechanisch
- Verticale relatie tussen therapeut en cliënt
Cliëntgerichte benadering: keert zich tegen objectiverende, reductionerende en
deterministische mensvisies. Keert zich ook tegen het medische model.
Therapeutische aanpak die horizontaal is, veel emotionele nabijheid en laat
ruimte voor spontaniteit.
Vanaf jaren 60: de cliëntgerichte benadering groeit uit tot een hoofdstroming. Dit
komt mede door de groeiende welvaart en emancipatiedrang.
Het wordt tegenwoordig weer steeds populairder door:
- Toenemend ontevredenheid van patiënten en therapeuten binnen de
geestelijke gezondheidszorg over de technocratische benadering van
hulpverlening
- Kritiek op de classificerende diagnostiek volgens de DSM-5. De roep om
psychopathologie op een transdiagnostische wijze te benaderen, om de
patiënt meer inspraak te geven bij de inrichting van zijn behandeling en
om het klinisch redeneren weer te laten prevaleren wordt steeds sterker.
- Kritiek op het priviligiëren van gerandomiseerde vergelijkende
effectstudies als gouden standaar voor het vaststellen van de beste
therapeutische interventies.
Taakanalyse-paradigma; op dit moment meest invloedrijke alternatieve
onderzoeksstrategie. Benadert het therapeutisch proces als een serie
opeenvolgende taken, die in een succesvol proces opeenvolgend worden
doorlopen. Zowel generieke taken als specifieke taken. Het maakt gebruik van
beeldmaterialen van afgeronde therapieën. Door middel van analyses wordt
daarna onderzocht welke taken wel werken en welke taken niet werken. Hierdoor
kan de inrichting van de taken steeds beter afgestemd worden op specifieke
patiëntkenmerken.
6.2: Diagnostiek binnen het cliëntgerichte kader
In de cliëntgerichte benadering worden de analyses van scores op vragenlijsten
aangevuld met kwalitatieve analyses van interviews, waarin patiënten
terugblikkend worden bevraagd welke therapeutische interventies als helpend en
welke als hinderlijk werden beleefd.
,Er wordt procesgerichte diagnostiek toegepast. Het na elke sessie invullen van
een korte vragenlijst maakt het mogelijk om over de loop van de behandeling te
volgen in welk mate;
- De band als goed wordt beleefd
- De therapeutische taken als productief worden ervaren
- De therapeutische doelen als bereikt worden beoordeeld
6.2.1; Therapeutisch doel van de cliëntgerichte benadering
Het leven van elk mens wordt ingeperkt door geïnternaliseerde geboden en
verboden van buitenaf. Conditions of worth = voorwaardelijke acceptatie van
de buitenwereld. De sturingen van buitenaf staan op gespannen voet met het
organische zelf = behoeften, verlangens en aversies in het actuele moment.
Maar ook tendens tot zelfactualisatie; is kenmerkend voor de hele levensloop.
Hoe meer de actualiseringstendens wordt gefrustreerd door de conditions of
worth, hoe meer het functioneren van het individu wordt bedreigd.
Psychopathologie is een gestagneerde actualiseringstendens en een niet
authentieke leefwijze.
Therapieën stellen als doel om patiënten te helpen zich te bevrijden van hun niet
authentieke zelf en meer trouw te zijn aan spontane innerlijke belevingen.
Cliënt gaan zichzelf en de omgeving vanuit a) meerdere gezichtspunten en b)
met meer flexibiliteit bekijken, zodat zij meer gedragsopties beschikbaar krijgen
en hun emotionele beleving meer breedte en diepgang krijgt.
6.2.2; Procesgerichte therapie
Cliënt gerichte therapie is holistisch, aansluiten bij de unieke persoon van de
patiënt is de rode draad.
6.3: Grondhouding van de cliëntgerichte therapeut
De inhoud, richting en het verloop van de therapeutische interactie worden vrij
gelaten. Daarom staat het vaak bekend als ‘non-directive’ therapie. Deze keuze
wordt bezien als de beste garantie dat cliënten in contact komen met
gevoelservaringen waarvan hij geen of weinig besef had. Non-directiviteit; het
verkennen, ervaren en emotioneel doorleven van gestolde belevingen vanuit het
unieke referentiekader van de cliënt.
De therapeut neemt geen expertpositie aan en maakt de patiënt expert van zijn
eigen binnenwereld. Wanneer de patiënt vertelt over een levensgebeurtenis richt
de therapeut zich op de onderliggende emotionele betekenissen die vaak
meerdere lagen kennen en tegenstrijdig kunnen zijn.
De therapeut heeft verschillende vaardigheden nodig
- Niet oordelend omgaan met de patiënt
- Zijn eigen gevoelsreacties op de wijze waarop de patiënt over zichzelf
spreekt en met hem als therapeut omgaat eerlijk bij zichzelf erkennen,
herkennen en eventueel hardop uit spreken
De cliëntgerichte grondhouding is alleen legitiem als deze volledig oprecht en
doorleefd voelbaar is. Non-directiviteit is in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar,
,omdat vaak therapeutreacties onbewust invloed hebben op de gedragingen van
de patiënt.
Motiverende gespreksvoering berust zich ook op non-directiviteit, maar er zijn
twee verschillen met de cliëntgerichte benadering;
- Therapeut richt zich doelbewust en strategisch op therapeutische doelen,
die door de sociale omgeving en door de therapeute worden gewenst
- De therapeut gebruikt verandertaal die de patiënt stuurt.
6.4: Pijlers van cliëntgerichte psychotherapie
Belangrijkste grondhoudingen van cliëntgerichte therapeuten;
- Onvoorwaardelijke acceptatie; De therapeut stelt zo min mogelijk
voorwaarden aan wat er in de therapie aan bod mag komen en laat zo veel
mogelijk aan de patiënt over hoe die zijn inbreng vorm wil geven.
o Door een niet-oordelende houding bevorderen de therapeuten dat
cliënten zich wel gaan uitspreken over wat hen werkelijk zorgen
baart
- Empathie; sensitiviteit die de therapeut nodig heeft om van moment tot
moment te kunnen aansluiten bij de belevingswereld van de patiënt.
o Therapeut kan zich inleven in het perspectief van de patiënt, maar is
zich ervan bewust dat het innerlijke ervaren van de patiënt nooit kan
samenvallen met zijn eigen ervaren.
Inhoudsreflecties; de therapeut geeft terug hoe hij de
boodschap van de patiënt heeft gehoord, hij blijft zo dicht
mogelijk bij het verhaal van de patiënt. Dit doet hij om te
toetsen of hij het goed begrijpt maar ook om de patiënt uit te
nodigen om samen op zoek te gaan naar de diepere
betekenissen.
Empathische bevestiging (validering); dit geeft ruimte
om problematisch beleefde gevoelens, gedachten, keuzen en
gedragingen als zodanig te beleven.
Gevoelsreflecties; zo kernachtig mogelijk weergeven van de
diepere essentiele gevoelsbetekenis in het verhaal van de
patient.
Reflecties van geuite belevingen; begrip overbengen voor
wat de patient uitspreekt of communiceert.
Reflecties van onderliggende belevingen; de
belevingsaspecten, betekenissen of emoties, die via de
therapeut worden aangekaart zonder dat de patient dit echt
door heeft. De therapeut leidt het gesprek naar een meer
overkoepelend thema.
- Congruentie/echtheid; de therapeut moet in een toestand van
voldoende congruentie zijn = hij moet zelf tolerant staan tegenover de
processen die zich in zijn eigen binnenwereld afspelen
o Externe congruentie/transparantie; het hardop uitspreken van
de belevingen van de therapeut over zijn eigen belevingen
, 6.5: Emotion-Focused Therapy
Voor sommige patiënten is meer procesdirectiviteit nodig; gestructureerde
proces- en beleving bevorderende interventies vanuit een zekere sturing door de
therapeut.
EFT richt zich op;
- De bevordering van een verdiepte emotionele bewustwording en beleving
bij patiënten
- Verheldering van de onderliggende psychologische betekenis van hun
onlustgevoelens
- Bewustwording van ongereflecteerde behoeften, verlangens en grenzen
waarnaar onlustgevoelens doorgaans verwijzen
- De transformatie van zelf belemmerende gevoelsbelevingen
- Een betere emotieregulatie als zodanig
EFT benadruk op de cruciale rol van emoties in de overleving van de mens. Ze
voorzien het organisme van informatie. Het reageren met de ‘verkeerde’ emotie
is een belangrijke oorzaak en in stand houdende factor van psychopathologie.
- Primaire adaptieve emoties; helpen om direct de juiste actie te
ondernemen
- Disfunctionele primaire emoties; aangeleerde reacties, die voortkomen
uit vroegere, vaak emotioneel beschadigde ervaringen
- Secundaire emoties; emotionele reacties op emotionele reacties
EFT maakt gebruik van
- Lege-stoeltechniek; patiënt wordt aangemoedigd om gestagneerde,
problematische en sterk contradictoire gevoelsreacties ten opzichte van
sleutelfiguren te exploreren en te doorleven, waarbij de desbetreffende
figuur denkbeeldig wordt uitgenodigd om op de lege stoel te komen zitten
en door de patiënt wordt ‘toegesproken’.
- Dubbele-stoeltechniek; wordt gebruikt om de patiënt in contact te
brengen met afgesplitste zelfbelevingen. Verschillende kanten van de
zelfbeleving gaan ‘het gesprek aan’ door op verschillende stoelen
afwisselend aan het woord te laten.
6.6: Effectiviteit
Onderzoek naar de kernelementen; sterke samenhang gevonden tussen de mate
waarin ze succesvol door de therapeut in praktijk worden gebracht en de mate
van behandelsucces.
Allegiance; bevooroordeeldheid van onderzoekers ten opzichte van een
bepaalde therapiestroming.
Week 5:
- H6
- H16
Week 6:
- H4
- H10 (bipolaire stoornis)
Week 7:
- H5
- H12
- H13
- H17
Week 8:
- H15
Week 9:
- H19
- H20
+ H7, H8, H9, H10 (depressie)
, Week 5
Hoofdstuk 6: Cliëntgerichte behandeling van psychopathologie
6.1: De geschiedenis van de cliëntgerichte benadering
Visie van de klassieke psychoanalyse; mens is gevangene van zijn driften
- Archeologische therapeutische insteek
Visie van de orthodoxe behaviorisme; mens is gevangene van zijn
conditioneringsgeschiedenis
- Symptoomgerichte aanpak
Maar ook overeenkomsten;
- Weinig plaats voor menselijke vrijheid en zelfbeschikking
- Procedureel en mechanisch
- Verticale relatie tussen therapeut en cliënt
Cliëntgerichte benadering: keert zich tegen objectiverende, reductionerende en
deterministische mensvisies. Keert zich ook tegen het medische model.
Therapeutische aanpak die horizontaal is, veel emotionele nabijheid en laat
ruimte voor spontaniteit.
Vanaf jaren 60: de cliëntgerichte benadering groeit uit tot een hoofdstroming. Dit
komt mede door de groeiende welvaart en emancipatiedrang.
Het wordt tegenwoordig weer steeds populairder door:
- Toenemend ontevredenheid van patiënten en therapeuten binnen de
geestelijke gezondheidszorg over de technocratische benadering van
hulpverlening
- Kritiek op de classificerende diagnostiek volgens de DSM-5. De roep om
psychopathologie op een transdiagnostische wijze te benaderen, om de
patiënt meer inspraak te geven bij de inrichting van zijn behandeling en
om het klinisch redeneren weer te laten prevaleren wordt steeds sterker.
- Kritiek op het priviligiëren van gerandomiseerde vergelijkende
effectstudies als gouden standaar voor het vaststellen van de beste
therapeutische interventies.
Taakanalyse-paradigma; op dit moment meest invloedrijke alternatieve
onderzoeksstrategie. Benadert het therapeutisch proces als een serie
opeenvolgende taken, die in een succesvol proces opeenvolgend worden
doorlopen. Zowel generieke taken als specifieke taken. Het maakt gebruik van
beeldmaterialen van afgeronde therapieën. Door middel van analyses wordt
daarna onderzocht welke taken wel werken en welke taken niet werken. Hierdoor
kan de inrichting van de taken steeds beter afgestemd worden op specifieke
patiëntkenmerken.
6.2: Diagnostiek binnen het cliëntgerichte kader
In de cliëntgerichte benadering worden de analyses van scores op vragenlijsten
aangevuld met kwalitatieve analyses van interviews, waarin patiënten
terugblikkend worden bevraagd welke therapeutische interventies als helpend en
welke als hinderlijk werden beleefd.
,Er wordt procesgerichte diagnostiek toegepast. Het na elke sessie invullen van
een korte vragenlijst maakt het mogelijk om over de loop van de behandeling te
volgen in welk mate;
- De band als goed wordt beleefd
- De therapeutische taken als productief worden ervaren
- De therapeutische doelen als bereikt worden beoordeeld
6.2.1; Therapeutisch doel van de cliëntgerichte benadering
Het leven van elk mens wordt ingeperkt door geïnternaliseerde geboden en
verboden van buitenaf. Conditions of worth = voorwaardelijke acceptatie van
de buitenwereld. De sturingen van buitenaf staan op gespannen voet met het
organische zelf = behoeften, verlangens en aversies in het actuele moment.
Maar ook tendens tot zelfactualisatie; is kenmerkend voor de hele levensloop.
Hoe meer de actualiseringstendens wordt gefrustreerd door de conditions of
worth, hoe meer het functioneren van het individu wordt bedreigd.
Psychopathologie is een gestagneerde actualiseringstendens en een niet
authentieke leefwijze.
Therapieën stellen als doel om patiënten te helpen zich te bevrijden van hun niet
authentieke zelf en meer trouw te zijn aan spontane innerlijke belevingen.
Cliënt gaan zichzelf en de omgeving vanuit a) meerdere gezichtspunten en b)
met meer flexibiliteit bekijken, zodat zij meer gedragsopties beschikbaar krijgen
en hun emotionele beleving meer breedte en diepgang krijgt.
6.2.2; Procesgerichte therapie
Cliënt gerichte therapie is holistisch, aansluiten bij de unieke persoon van de
patiënt is de rode draad.
6.3: Grondhouding van de cliëntgerichte therapeut
De inhoud, richting en het verloop van de therapeutische interactie worden vrij
gelaten. Daarom staat het vaak bekend als ‘non-directive’ therapie. Deze keuze
wordt bezien als de beste garantie dat cliënten in contact komen met
gevoelservaringen waarvan hij geen of weinig besef had. Non-directiviteit; het
verkennen, ervaren en emotioneel doorleven van gestolde belevingen vanuit het
unieke referentiekader van de cliënt.
De therapeut neemt geen expertpositie aan en maakt de patiënt expert van zijn
eigen binnenwereld. Wanneer de patiënt vertelt over een levensgebeurtenis richt
de therapeut zich op de onderliggende emotionele betekenissen die vaak
meerdere lagen kennen en tegenstrijdig kunnen zijn.
De therapeut heeft verschillende vaardigheden nodig
- Niet oordelend omgaan met de patiënt
- Zijn eigen gevoelsreacties op de wijze waarop de patiënt over zichzelf
spreekt en met hem als therapeut omgaat eerlijk bij zichzelf erkennen,
herkennen en eventueel hardop uit spreken
De cliëntgerichte grondhouding is alleen legitiem als deze volledig oprecht en
doorleefd voelbaar is. Non-directiviteit is in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar,
,omdat vaak therapeutreacties onbewust invloed hebben op de gedragingen van
de patiënt.
Motiverende gespreksvoering berust zich ook op non-directiviteit, maar er zijn
twee verschillen met de cliëntgerichte benadering;
- Therapeut richt zich doelbewust en strategisch op therapeutische doelen,
die door de sociale omgeving en door de therapeute worden gewenst
- De therapeut gebruikt verandertaal die de patiënt stuurt.
6.4: Pijlers van cliëntgerichte psychotherapie
Belangrijkste grondhoudingen van cliëntgerichte therapeuten;
- Onvoorwaardelijke acceptatie; De therapeut stelt zo min mogelijk
voorwaarden aan wat er in de therapie aan bod mag komen en laat zo veel
mogelijk aan de patiënt over hoe die zijn inbreng vorm wil geven.
o Door een niet-oordelende houding bevorderen de therapeuten dat
cliënten zich wel gaan uitspreken over wat hen werkelijk zorgen
baart
- Empathie; sensitiviteit die de therapeut nodig heeft om van moment tot
moment te kunnen aansluiten bij de belevingswereld van de patiënt.
o Therapeut kan zich inleven in het perspectief van de patiënt, maar is
zich ervan bewust dat het innerlijke ervaren van de patiënt nooit kan
samenvallen met zijn eigen ervaren.
Inhoudsreflecties; de therapeut geeft terug hoe hij de
boodschap van de patiënt heeft gehoord, hij blijft zo dicht
mogelijk bij het verhaal van de patiënt. Dit doet hij om te
toetsen of hij het goed begrijpt maar ook om de patiënt uit te
nodigen om samen op zoek te gaan naar de diepere
betekenissen.
Empathische bevestiging (validering); dit geeft ruimte
om problematisch beleefde gevoelens, gedachten, keuzen en
gedragingen als zodanig te beleven.
Gevoelsreflecties; zo kernachtig mogelijk weergeven van de
diepere essentiele gevoelsbetekenis in het verhaal van de
patient.
Reflecties van geuite belevingen; begrip overbengen voor
wat de patient uitspreekt of communiceert.
Reflecties van onderliggende belevingen; de
belevingsaspecten, betekenissen of emoties, die via de
therapeut worden aangekaart zonder dat de patient dit echt
door heeft. De therapeut leidt het gesprek naar een meer
overkoepelend thema.
- Congruentie/echtheid; de therapeut moet in een toestand van
voldoende congruentie zijn = hij moet zelf tolerant staan tegenover de
processen die zich in zijn eigen binnenwereld afspelen
o Externe congruentie/transparantie; het hardop uitspreken van
de belevingen van de therapeut over zijn eigen belevingen
, 6.5: Emotion-Focused Therapy
Voor sommige patiënten is meer procesdirectiviteit nodig; gestructureerde
proces- en beleving bevorderende interventies vanuit een zekere sturing door de
therapeut.
EFT richt zich op;
- De bevordering van een verdiepte emotionele bewustwording en beleving
bij patiënten
- Verheldering van de onderliggende psychologische betekenis van hun
onlustgevoelens
- Bewustwording van ongereflecteerde behoeften, verlangens en grenzen
waarnaar onlustgevoelens doorgaans verwijzen
- De transformatie van zelf belemmerende gevoelsbelevingen
- Een betere emotieregulatie als zodanig
EFT benadruk op de cruciale rol van emoties in de overleving van de mens. Ze
voorzien het organisme van informatie. Het reageren met de ‘verkeerde’ emotie
is een belangrijke oorzaak en in stand houdende factor van psychopathologie.
- Primaire adaptieve emoties; helpen om direct de juiste actie te
ondernemen
- Disfunctionele primaire emoties; aangeleerde reacties, die voortkomen
uit vroegere, vaak emotioneel beschadigde ervaringen
- Secundaire emoties; emotionele reacties op emotionele reacties
EFT maakt gebruik van
- Lege-stoeltechniek; patiënt wordt aangemoedigd om gestagneerde,
problematische en sterk contradictoire gevoelsreacties ten opzichte van
sleutelfiguren te exploreren en te doorleven, waarbij de desbetreffende
figuur denkbeeldig wordt uitgenodigd om op de lege stoel te komen zitten
en door de patiënt wordt ‘toegesproken’.
- Dubbele-stoeltechniek; wordt gebruikt om de patiënt in contact te
brengen met afgesplitste zelfbelevingen. Verschillende kanten van de
zelfbeleving gaan ‘het gesprek aan’ door op verschillende stoelen
afwisselend aan het woord te laten.
6.6: Effectiviteit
Onderzoek naar de kernelementen; sterke samenhang gevonden tussen de mate
waarin ze succesvol door de therapeut in praktijk worden gebracht en de mate
van behandelsucces.
Allegiance; bevooroordeeldheid van onderzoekers ten opzichte van een
bepaalde therapiestroming.
