Juridische en ethische aspecten
Boek: Jeugdrecht begrepen door Lydia Janssen
College 1 - Introductie
Relevantie van dit vak
- 11-jarige Sem
- Ruzie op school, agressie thuis
- Komt terecht bij orthopedagoog
→ toestemming diagnostiek en behandeling - van wie?
Wat als ouders gescheiden zijn? Wat als Sem niet wil meewerken?
- Je vermoedt dan Sem thuis slachtoffer is van mishandeling. Hoe ga je hier als
professional mee om?
- Problemen worden heftiger. Als Sem 14 jaar is, is hij betrokken bij verschillende
winkeldiefstallen. Wat gebeurt er nu met Sem?
Thema 1 - afstamming en gezag
Wie is wettelijk gezien de ouder van een kind?
- Niet altijd gelijk aan biologische ouder (adoptie)
- Ook niet altijd degene die een kind opvoedt (pleegzorg, stiefouder)
In de wet onderscheid tussen
- Juridisch ouderschap (afstamming)
- Gezag
Juridisch ouderschap = afstamming
- Wie wordt er juridisch ouder van een kind?
- Als een vrouw een kind krijgt ben juridisch meteen de ouder van het kind
- Als man moet je het kind erkennen
- Ook in een huwelijk is man juridisch gezien gelijk de vader
- Te lezen in het boek
Juridische moeder: moeder uit wie het kind geboren is, de biologische moeder
Juridische vader: de man
- die bij de geboorte met de moeder is
gehuwd (automatisch de juridische
vader)
→ ook bij geregistreerd
partnerschap
- die de jeugdige heeft erkend
- van wie door de rechter het
vaderschap is vastgesteld
- die de jeugdige heeft geadopteerd
vaderschap ontkennen: als duidelijk is dat de
man niet de biologische vader is van het kind
→ man is niet langer de juridische vader
,Als het kind in een huwelijk, verwekt is door een andere man, worden de echtgenoten
ouders. De biologische vader kan dit vaderschap niet ontkennen.
Erkenning
- Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap → alleen de moeder
juridisch ouder
- Man moet kind erkennen om juridische vader te worden
- Hoeft niet de biologische vader te zijn
- Ook na overlijden en scheiding blijft deze man de juridische vader
Voor erkenning is toestemming nodig van moeder (tot 16 jaar)
Ouder dan 16 jaar, ook toestemming van het kind nodig
Geen toestemming?
De rechter geeft de man toestemming voor de erkenning als hij
- de belangen van het kind niet zal schaden
- de belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde verhouding
met haar kind
Erkenning niet mogelijk
- door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder
zou mogen sluiten. De broer, vader of zoon van de moeder kan haar kind niet
erkennen
- Door een man die nog geen 16 jaar oud is
- Door een man die onder curatele staat, tenzij hij toestemming heeft van de
kantonrechter
- Als de jeugdige al 2 juridische ouders heeft
Verwekker kan ook toestemming voor de erkenning vragen als de moeder overleden is
Ongedaan maken van de erkenning
- een kind dat ontdekt dat zijn erkenner niet de biologische vader is de rechtbank
verzoeken om vernietiging van de erkenning
Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap: de rechter legt het juridisch vaderschap bij de
verwekker
- vaderschapsactie: de moeder vraagt de rechter om de verwekker te verplichten een
bijdrage te leveren in de kosten
Duo-ouderschap
- Wanneer een getrouwde lesbische vrouw een kind krijgt, wordt haar vrouw
automatisch de duo-ouder
- Voorwaarde: gebruik gemaakt van een officiële spermabank → zo niet, kan
de vrouw met toestemming het kind nog erkennen
Juridisch ouderschap zorgt voor een levenslange band
Bij draagmoederschap is de draagmoeder (en haar man) juridisch de ouder, de wensouders
moeten heel wat acties ondernemen om juridisch de ouders te van het kind
,Gevolgen:
- naam, nationaliteit, erfrecht
- Rechten en plichten ouders
Maakt je niet beslissingsbevoegd (nog geen gezag)
Adoptie
- na de rechterlijke uitspraak over de adoptie worden de adoptieouders de juridische
ouders van de jeugdige
- Door adoptie worde band tussen de oorspronkelijke juridische ouders en
het kind verbroken → nieuwe band met de adoptieouders
- Door adoptie ook gezag
Voorwaarden voor adoptie
- Algemene voorwaarde: alleen als de adoptie in het belang is van de jeugdige
- Voorwaarden adoptiekind: alleen als de jeugdige minderjarig is (onder 18)
→ is de jeugdige 12 jaar: rechter vraagt om mening van het kind
→ adoptiekind mag niet het kleinkind zijn
- Voorwaarden biologische ouders: adoptie gaat niet door als de biologische ouders
bezwaar hebben
- Als de biologische ouders het kind mishandeld hebben kan, ondanks bezwaar, de
adoptie doorgaan.
- de biologische moeder op het moment van adoptie moet minstens 16 jaar zijn en
geen gezag meer hebben
- Voorwaarden adoptiefouders: minstens 18 jaar oud zijn
- bij 2 adoptiefouders: jeugdige voor adoptie 1 jaar daar hebben gewoond en de
ouders moeten minstens 3 jaar samenwonen
- bij 1 adoptiefouder: jeugdige voor adoptie 3 jaar daar is verzorgd en opgevoed.
Gevolgen van de adoptie
- Adoptiefouders zijn juridische ouders
- Krijgen gezag, zijn onderhoudsplichtig, zelfde achternaam, nationaliteit en erfgenaam
Partneradoptie: als de partner van de ouder de jeugdige adopteert
Adoptie herroepen: vanaf 20e jaar tot 23 jaar, adoptie ongedaan maken
- als het in het belang van de geadopteerde is en redelijk
Alleen als je gezag hebt, ben je ook beslissingsbevoegd
Gezag
- Minderjarigen onder het wettelijk vereiste gezag
- Burgerlijk wetboek: recht en plicht van ouders om kinderen te verzorgen en op te
voeden
, - Zorg voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en veiligheid van het kind
- Bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid
→ ouders hebben hierbij grote mate van vrijheid
- School kiezen
- Verhuizen
- Religie
- Vaccinaties
Gezag bestaat uit een mengeling van:
1. Opvoeden en verzorgen
2. Beheer van de bezittingen van de jeugdige
3. verrichten van juridische handelingen namens de jeugdige
Ouderlijk gezag: gezag dat door ouders wordt uitgevoerd
- de plicht en het recht van de ouder om zijn minderjarig kind te verzorgen en op te
voeden
- Een jeugdige moet rekening houden met wat zijn ouders vragen, en met de wensen
en verlangens van andere gezinsleden
Voogdij: als er geen ouders meer zijn, voert een voogd het gezag uit
Geen gezag? → vaak wel omgang, mogen elkaar wel regelmatig zien
Onderhoudsplichtig: juridische ouders zijn verplicht om de kosten te dragen van de
verzorging en opvoeding
Familienaam = achternaam
De jeugdige is wettelijk erfgenaam van juridische ouders
Een minderjarige van 16 die zelf haar kind wil opvoeden kan de kinderrechter verzoeken
haar meerderjarig te verklaren, zodat ze zelf het gezag kan uitvoeren
→ wordt ze niet meerderjarig verklaard, zoekt de rechter een voogd (vanaf 18
kan dit beëindigd worden)
Gezamenlijk gezag van ouders
- Ouders getrouwd = automatisch gezag voor beide ouders (ook voor huwelijk tussen
2 vrouwen en geregistreerd partnerschap)
- Informele relatie = alleen moeder heeft gezag, door erkenning ontstaat automatisch
gezamenlijk gezag
Er ontstaat geen gezamenlijk gezag als:
- de moeder geen gezag heeft
- de moeder de erkenning niet wilde, bij vervangende toestemming
- de moeder samen met een ander gezag uitoefent
Gaan ouders uit elkaar → blijven samen gezag uitoefenen
Hebben ouders een meningsverschil of conflict over de opvoeding, kunnen ze dit bij de
rechtbank voorleggen.
Ouderlijk gezag door 1 ouder:
Boek: Jeugdrecht begrepen door Lydia Janssen
College 1 - Introductie
Relevantie van dit vak
- 11-jarige Sem
- Ruzie op school, agressie thuis
- Komt terecht bij orthopedagoog
→ toestemming diagnostiek en behandeling - van wie?
Wat als ouders gescheiden zijn? Wat als Sem niet wil meewerken?
- Je vermoedt dan Sem thuis slachtoffer is van mishandeling. Hoe ga je hier als
professional mee om?
- Problemen worden heftiger. Als Sem 14 jaar is, is hij betrokken bij verschillende
winkeldiefstallen. Wat gebeurt er nu met Sem?
Thema 1 - afstamming en gezag
Wie is wettelijk gezien de ouder van een kind?
- Niet altijd gelijk aan biologische ouder (adoptie)
- Ook niet altijd degene die een kind opvoedt (pleegzorg, stiefouder)
In de wet onderscheid tussen
- Juridisch ouderschap (afstamming)
- Gezag
Juridisch ouderschap = afstamming
- Wie wordt er juridisch ouder van een kind?
- Als een vrouw een kind krijgt ben juridisch meteen de ouder van het kind
- Als man moet je het kind erkennen
- Ook in een huwelijk is man juridisch gezien gelijk de vader
- Te lezen in het boek
Juridische moeder: moeder uit wie het kind geboren is, de biologische moeder
Juridische vader: de man
- die bij de geboorte met de moeder is
gehuwd (automatisch de juridische
vader)
→ ook bij geregistreerd
partnerschap
- die de jeugdige heeft erkend
- van wie door de rechter het
vaderschap is vastgesteld
- die de jeugdige heeft geadopteerd
vaderschap ontkennen: als duidelijk is dat de
man niet de biologische vader is van het kind
→ man is niet langer de juridische vader
,Als het kind in een huwelijk, verwekt is door een andere man, worden de echtgenoten
ouders. De biologische vader kan dit vaderschap niet ontkennen.
Erkenning
- Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap → alleen de moeder
juridisch ouder
- Man moet kind erkennen om juridische vader te worden
- Hoeft niet de biologische vader te zijn
- Ook na overlijden en scheiding blijft deze man de juridische vader
Voor erkenning is toestemming nodig van moeder (tot 16 jaar)
Ouder dan 16 jaar, ook toestemming van het kind nodig
Geen toestemming?
De rechter geeft de man toestemming voor de erkenning als hij
- de belangen van het kind niet zal schaden
- de belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde verhouding
met haar kind
Erkenning niet mogelijk
- door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder
zou mogen sluiten. De broer, vader of zoon van de moeder kan haar kind niet
erkennen
- Door een man die nog geen 16 jaar oud is
- Door een man die onder curatele staat, tenzij hij toestemming heeft van de
kantonrechter
- Als de jeugdige al 2 juridische ouders heeft
Verwekker kan ook toestemming voor de erkenning vragen als de moeder overleden is
Ongedaan maken van de erkenning
- een kind dat ontdekt dat zijn erkenner niet de biologische vader is de rechtbank
verzoeken om vernietiging van de erkenning
Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap: de rechter legt het juridisch vaderschap bij de
verwekker
- vaderschapsactie: de moeder vraagt de rechter om de verwekker te verplichten een
bijdrage te leveren in de kosten
Duo-ouderschap
- Wanneer een getrouwde lesbische vrouw een kind krijgt, wordt haar vrouw
automatisch de duo-ouder
- Voorwaarde: gebruik gemaakt van een officiële spermabank → zo niet, kan
de vrouw met toestemming het kind nog erkennen
Juridisch ouderschap zorgt voor een levenslange band
Bij draagmoederschap is de draagmoeder (en haar man) juridisch de ouder, de wensouders
moeten heel wat acties ondernemen om juridisch de ouders te van het kind
,Gevolgen:
- naam, nationaliteit, erfrecht
- Rechten en plichten ouders
Maakt je niet beslissingsbevoegd (nog geen gezag)
Adoptie
- na de rechterlijke uitspraak over de adoptie worden de adoptieouders de juridische
ouders van de jeugdige
- Door adoptie worde band tussen de oorspronkelijke juridische ouders en
het kind verbroken → nieuwe band met de adoptieouders
- Door adoptie ook gezag
Voorwaarden voor adoptie
- Algemene voorwaarde: alleen als de adoptie in het belang is van de jeugdige
- Voorwaarden adoptiekind: alleen als de jeugdige minderjarig is (onder 18)
→ is de jeugdige 12 jaar: rechter vraagt om mening van het kind
→ adoptiekind mag niet het kleinkind zijn
- Voorwaarden biologische ouders: adoptie gaat niet door als de biologische ouders
bezwaar hebben
- Als de biologische ouders het kind mishandeld hebben kan, ondanks bezwaar, de
adoptie doorgaan.
- de biologische moeder op het moment van adoptie moet minstens 16 jaar zijn en
geen gezag meer hebben
- Voorwaarden adoptiefouders: minstens 18 jaar oud zijn
- bij 2 adoptiefouders: jeugdige voor adoptie 1 jaar daar hebben gewoond en de
ouders moeten minstens 3 jaar samenwonen
- bij 1 adoptiefouder: jeugdige voor adoptie 3 jaar daar is verzorgd en opgevoed.
Gevolgen van de adoptie
- Adoptiefouders zijn juridische ouders
- Krijgen gezag, zijn onderhoudsplichtig, zelfde achternaam, nationaliteit en erfgenaam
Partneradoptie: als de partner van de ouder de jeugdige adopteert
Adoptie herroepen: vanaf 20e jaar tot 23 jaar, adoptie ongedaan maken
- als het in het belang van de geadopteerde is en redelijk
Alleen als je gezag hebt, ben je ook beslissingsbevoegd
Gezag
- Minderjarigen onder het wettelijk vereiste gezag
- Burgerlijk wetboek: recht en plicht van ouders om kinderen te verzorgen en op te
voeden
, - Zorg voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en veiligheid van het kind
- Bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid
→ ouders hebben hierbij grote mate van vrijheid
- School kiezen
- Verhuizen
- Religie
- Vaccinaties
Gezag bestaat uit een mengeling van:
1. Opvoeden en verzorgen
2. Beheer van de bezittingen van de jeugdige
3. verrichten van juridische handelingen namens de jeugdige
Ouderlijk gezag: gezag dat door ouders wordt uitgevoerd
- de plicht en het recht van de ouder om zijn minderjarig kind te verzorgen en op te
voeden
- Een jeugdige moet rekening houden met wat zijn ouders vragen, en met de wensen
en verlangens van andere gezinsleden
Voogdij: als er geen ouders meer zijn, voert een voogd het gezag uit
Geen gezag? → vaak wel omgang, mogen elkaar wel regelmatig zien
Onderhoudsplichtig: juridische ouders zijn verplicht om de kosten te dragen van de
verzorging en opvoeding
Familienaam = achternaam
De jeugdige is wettelijk erfgenaam van juridische ouders
Een minderjarige van 16 die zelf haar kind wil opvoeden kan de kinderrechter verzoeken
haar meerderjarig te verklaren, zodat ze zelf het gezag kan uitvoeren
→ wordt ze niet meerderjarig verklaard, zoekt de rechter een voogd (vanaf 18
kan dit beëindigd worden)
Gezamenlijk gezag van ouders
- Ouders getrouwd = automatisch gezag voor beide ouders (ook voor huwelijk tussen
2 vrouwen en geregistreerd partnerschap)
- Informele relatie = alleen moeder heeft gezag, door erkenning ontstaat automatisch
gezamenlijk gezag
Er ontstaat geen gezamenlijk gezag als:
- de moeder geen gezag heeft
- de moeder de erkenning niet wilde, bij vervangende toestemming
- de moeder samen met een ander gezag uitoefent
Gaan ouders uit elkaar → blijven samen gezag uitoefenen
Hebben ouders een meningsverschil of conflict over de opvoeding, kunnen ze dit bij de
rechtbank voorleggen.
Ouderlijk gezag door 1 ouder:
