Hoorcollege 1: DOHaD
SES = sociaal economische status
Neonatale mortaliteit = overlijden in eerste maand na geboorte
Postnatale mortaliteit = overlijden tussen 1 maand en 1 jaar na geboorte
- Een beroerte kan leiden tot neonatale mortaliteit
- Coronary heart diseases (aandoening aan kransslagader) kunnen tot neonatale en
postnatale sterfte leiden
- Chronische bronchitis verhoogt de postnatale sterfte
Verminderde foetale groei is gerelateerd aan verminderde glucose intolerantie en metabool
syndroom (diabetes mellitus type 2)
Thrifty Phenotype:
Thrifty = zuinig. Ondervoeding tijdens zwangerschap zorg ervoor dat de foetus zich
voorbereidt op een calorie-arme omgeving na de geboorte
→ sprake van in de hongerwinter, <900 calorieën per dag
Barker Theorie: Ondervoeding in utero en op vroege kinderleeftijd kan voor permanente
veranderingen in structuren bij het kind zorgen en tot hart- en vaatziekten leiden op
volwassen leeftijd
- Bijvoorbeeld ondervoeding vroeg in het leven → verhoogt risico op diabetes en
glucose intolerantie
Verschil hongerwinter NL en Rusland:
Nl: duurde kort, hierdoor mismatch omgeving in utero en omgeving na geboorte →
Gezondheidseffecten
Rusland: duurde lang, kinderen groeiden ondervoed op, hierdoor match omgeving in utero
en na geboorte → geen gezondheidseffecten
Timing is alles, verschillende trimesters bevatten gevoelige periodes van ontwikkeling. Als
het gaat om mismatch kan hier snel invloed op uitgeoefend worden:
Blootstelling aan honger in de….
- Vroege gestatie
Aanleg organen (hart, lever). Bij honger → Intolerantie naar glucose
- Midgestatie
Hier vindt normaal de verdubbeling aantal longcellen plaats, maar bij honger → verminderde
longfunctie
- Late gestatie (derde trimester)
NIDMM = non-insulin dependent diabetes mellitus (eilandjes van langerhans)
ook: Vrouwen geboren in hongerwinter → meer kans op borstkanker
,Dit alles is te verklaren door: epigenetica
door:
- DNA methylatie : Hypomethylatie (verhoogde genactiviteit) en hypermethylatie
(verminderde genactiviteit)
- Histonmodificatie : verandert structuur en toegankelijkheid DNA
- MicroRNA : reguleert transcriptie en translatie genen
Voorbeeld: Agouti-muis
Het Agouti-gen veroorzaakt gele vacht, obesitas en diabetes. Methylatie kan dit gen
uitschakelen. Methyldonors in het dieet (zoals foliumzuur) verhogen de methylatie, wat
beschermt tegen obesitas en ziekte.
Epigenetische effecten van de Hongerwinter:
Blootstelling aan ondervoeding rond conceptie leidde tot blijvende veranderingen in
DNA-methylatie, die generaties konden beïnvloeden.
Overerfbare effecten:
Tijdens gametogenese en embryogenese zijn epigenetische veranderingen dynamisch, wat
gevolgen heeft voor meerdere generaties.
Bij intra-uteriene groeirestrictie (IUGR = lager geboortegewicht) kan essentiële
voedingssuppletie effecten verzachten (maar dit hoeft niet altijd).
- supplementatie kan tot minder obesitas op volwassenen leeftijd leiden, vooral groter
effect bij mannen F2 (tweede generatie)
- Supplementatie voorkwam hypermethylatie van het IGF1-gen, dat een cruciale rol
speelt in groei en metabole processen.
- Hypermethylatie leidt tot inactivatie/ verminderde genexpressie
ENS = Essential Nutrient Supplementation
Epigenetica benadrukt hoe nature (genen) en nurture (omgeving) samenwerken via
moleculaire mechanismen.
, Hoorcollege 2: Gezondheid van kinderen wereldwijd
Tussen de 1 en 59 maanden is de grootste doodsoorzaak bij kinderen een longontsteking
Exclusieve borstvoeding in de eerste zes maanden is de meest effectieve maatregel om
kindersterfte onder de 5 jaar terug te dringen
Door betere hygiëne (door installatie riolering) is er minder zuigelingensterfte
>40 % kindersterfte door infecties (longontsteking en diarree)
kinderen zijn vatbaarder door het nog ontwikkelende immuunsysteem en ondervoeding
Oorzaak infecties: besmetting van drinkwater en slechte hygiëne
Vormen Diarree
- Acuut, waterig: duurt uren/dagen, o.a. cholera
- Acuut, bloederig: dysenterie
- Persistent: 14 dagen of langer
Gevaarlijk, want:
•Uitdroging (leidt tot shock, leidt tot dood)
•Verergert ondervoeding (vicieuze cirkel)
Cholera
Wordt veroorzaakt door bacterie Vibrio cholerae in besmet water/ voedsel
= extreem virulent (grote kans op ziekte) en kan binnen enkele uren dood veroorzaken
is vooral gevaarlijk voor ondervoede kinderen en HIV
Behandeling → ORS (80% geneest). antibiotica niet nodig
Dysenterie
= bloederige diarree
Veroorzaakt door Shigella (bacterie) of Entamoeba histolytica (eencellig parasiet)
Goede hygiëne kan dysenterie helpen voorkomen
Behandeling → ORS en evt amoebicides/ antibiotica
Pneumonie
= longontsteking
Veroorzaakt door bacteriën, schimmels en virussen
Besmetting door inademing via keel/neus en druppeltjes in de lucht. Een minder goede
barrière in longen zorgt ervoor dat bacteriën sneller kunnen toeslaan
Diarree en pneumonie → verantwoordelijk voor 2,3 miljoen doden van kinderen per jaar.
naast goede hygiëne, ORS, antibiotica en vaccinatie is 6 maanden exclusieve borstvoeding
een goede (goedkope) behandeling.
Borstgevoede (BV) kinderen in ontwikkelingslanden hebben 6x zo veel kans op overleving in
de eerste levensmaanden. Waarom is BV zo laag?
→ flesvoeding in ontwikkelingslanden is statussymbool
→ niet te combineren met werk
SES = sociaal economische status
Neonatale mortaliteit = overlijden in eerste maand na geboorte
Postnatale mortaliteit = overlijden tussen 1 maand en 1 jaar na geboorte
- Een beroerte kan leiden tot neonatale mortaliteit
- Coronary heart diseases (aandoening aan kransslagader) kunnen tot neonatale en
postnatale sterfte leiden
- Chronische bronchitis verhoogt de postnatale sterfte
Verminderde foetale groei is gerelateerd aan verminderde glucose intolerantie en metabool
syndroom (diabetes mellitus type 2)
Thrifty Phenotype:
Thrifty = zuinig. Ondervoeding tijdens zwangerschap zorg ervoor dat de foetus zich
voorbereidt op een calorie-arme omgeving na de geboorte
→ sprake van in de hongerwinter, <900 calorieën per dag
Barker Theorie: Ondervoeding in utero en op vroege kinderleeftijd kan voor permanente
veranderingen in structuren bij het kind zorgen en tot hart- en vaatziekten leiden op
volwassen leeftijd
- Bijvoorbeeld ondervoeding vroeg in het leven → verhoogt risico op diabetes en
glucose intolerantie
Verschil hongerwinter NL en Rusland:
Nl: duurde kort, hierdoor mismatch omgeving in utero en omgeving na geboorte →
Gezondheidseffecten
Rusland: duurde lang, kinderen groeiden ondervoed op, hierdoor match omgeving in utero
en na geboorte → geen gezondheidseffecten
Timing is alles, verschillende trimesters bevatten gevoelige periodes van ontwikkeling. Als
het gaat om mismatch kan hier snel invloed op uitgeoefend worden:
Blootstelling aan honger in de….
- Vroege gestatie
Aanleg organen (hart, lever). Bij honger → Intolerantie naar glucose
- Midgestatie
Hier vindt normaal de verdubbeling aantal longcellen plaats, maar bij honger → verminderde
longfunctie
- Late gestatie (derde trimester)
NIDMM = non-insulin dependent diabetes mellitus (eilandjes van langerhans)
ook: Vrouwen geboren in hongerwinter → meer kans op borstkanker
,Dit alles is te verklaren door: epigenetica
door:
- DNA methylatie : Hypomethylatie (verhoogde genactiviteit) en hypermethylatie
(verminderde genactiviteit)
- Histonmodificatie : verandert structuur en toegankelijkheid DNA
- MicroRNA : reguleert transcriptie en translatie genen
Voorbeeld: Agouti-muis
Het Agouti-gen veroorzaakt gele vacht, obesitas en diabetes. Methylatie kan dit gen
uitschakelen. Methyldonors in het dieet (zoals foliumzuur) verhogen de methylatie, wat
beschermt tegen obesitas en ziekte.
Epigenetische effecten van de Hongerwinter:
Blootstelling aan ondervoeding rond conceptie leidde tot blijvende veranderingen in
DNA-methylatie, die generaties konden beïnvloeden.
Overerfbare effecten:
Tijdens gametogenese en embryogenese zijn epigenetische veranderingen dynamisch, wat
gevolgen heeft voor meerdere generaties.
Bij intra-uteriene groeirestrictie (IUGR = lager geboortegewicht) kan essentiële
voedingssuppletie effecten verzachten (maar dit hoeft niet altijd).
- supplementatie kan tot minder obesitas op volwassenen leeftijd leiden, vooral groter
effect bij mannen F2 (tweede generatie)
- Supplementatie voorkwam hypermethylatie van het IGF1-gen, dat een cruciale rol
speelt in groei en metabole processen.
- Hypermethylatie leidt tot inactivatie/ verminderde genexpressie
ENS = Essential Nutrient Supplementation
Epigenetica benadrukt hoe nature (genen) en nurture (omgeving) samenwerken via
moleculaire mechanismen.
, Hoorcollege 2: Gezondheid van kinderen wereldwijd
Tussen de 1 en 59 maanden is de grootste doodsoorzaak bij kinderen een longontsteking
Exclusieve borstvoeding in de eerste zes maanden is de meest effectieve maatregel om
kindersterfte onder de 5 jaar terug te dringen
Door betere hygiëne (door installatie riolering) is er minder zuigelingensterfte
>40 % kindersterfte door infecties (longontsteking en diarree)
kinderen zijn vatbaarder door het nog ontwikkelende immuunsysteem en ondervoeding
Oorzaak infecties: besmetting van drinkwater en slechte hygiëne
Vormen Diarree
- Acuut, waterig: duurt uren/dagen, o.a. cholera
- Acuut, bloederig: dysenterie
- Persistent: 14 dagen of langer
Gevaarlijk, want:
•Uitdroging (leidt tot shock, leidt tot dood)
•Verergert ondervoeding (vicieuze cirkel)
Cholera
Wordt veroorzaakt door bacterie Vibrio cholerae in besmet water/ voedsel
= extreem virulent (grote kans op ziekte) en kan binnen enkele uren dood veroorzaken
is vooral gevaarlijk voor ondervoede kinderen en HIV
Behandeling → ORS (80% geneest). antibiotica niet nodig
Dysenterie
= bloederige diarree
Veroorzaakt door Shigella (bacterie) of Entamoeba histolytica (eencellig parasiet)
Goede hygiëne kan dysenterie helpen voorkomen
Behandeling → ORS en evt amoebicides/ antibiotica
Pneumonie
= longontsteking
Veroorzaakt door bacteriën, schimmels en virussen
Besmetting door inademing via keel/neus en druppeltjes in de lucht. Een minder goede
barrière in longen zorgt ervoor dat bacteriën sneller kunnen toeslaan
Diarree en pneumonie → verantwoordelijk voor 2,3 miljoen doden van kinderen per jaar.
naast goede hygiëne, ORS, antibiotica en vaccinatie is 6 maanden exclusieve borstvoeding
een goede (goedkope) behandeling.
Borstgevoede (BV) kinderen in ontwikkelingslanden hebben 6x zo veel kans op overleving in
de eerste levensmaanden. Waarom is BV zo laag?
→ flesvoeding in ontwikkelingslanden is statussymbool
→ niet te combineren met werk
