Algemene beginselen
Inhoud en voorwerp belastingrecht
Fiscaal recht: regelt de wijze waarop overheid een (financiële) prestatie kan vorderen van de
rechtssubjecten
Belastingrecht omvat:
- Rechtsgrond van de belastingbevoegdheid
o Wat zijn de voorwaarden en binnen welke grenzen kan belastingheffing
plaatsvinden?
Deze beperkingen vinden voornamelijk hun grondslag in de Belgische
grondwet en in Europese en supranationale rechtsbronnen die de
bevoegdheid van overheden om belastingen te heffen beperken
- Toepassingsgebied van de belasting (subject – object – timing):
o Subject: wie kan de overheid verplichten om belastingen te betalen
o Object: wat wordt er belast, vrijstelling
o Timing: de periode waarin u uw belastingschuld moet betalen
- Dwangmaatregelen van de overheid
- Fiscale geschillenbeslechting
o Belastingontwijking: het inzetten van geoorloofde middelen om het bedrag aan
verschuldigde belastingen zo laag mogelijk te houden
o Belastingontduiking: het inzetten van het niet-geoorloofde middelen om het bedrag
aan verschuldigde belastingen te verminderen (=fiscale fraude)
Impliceert de schending van een rechtsnorm en kan daarom strafrechtelijk
beteugeld worden
Heffingsbevoegdheid
Quasi elke materie kan potentieel “belast” worden
- Rechtsgrond van de belastingbevoegdheid
- Territorialiteitsbeginsel: bepaald in welk territorium u belast kan worden, kan onderworpen
worden aan meerdere beginselen
Definitie van functie de belasting
“Taxes are what we pay for a civilized society” Oliver Wendell Holmes
1
,Belastingen creëert een rechtsband, kent bepaalde partijen ….
- Rechtsband = ontstaan van een juridische relatie, nl. de belastingschuld
o Materiële belastingschuld: berekening van de belastingen
o Formele belastingschuld: bestaan, eisbaarheid en invorderingen van de belasting
- Partijen = de rechtsband van de belastingen kent in essentie en hoofzakelijk twee partijen
o De overheid
Verkrijgt autonome belastingbevoegdheden van de grondwetgever (Art 170
en 173 GW)
De staat, gemeenschappen en gewesten, provincies en gemeenten
De belastingbevoegdheden van de overheid worden vanuit verschillende
perspectieven met beperkingen geconfronteerd:
1. De bevoegdheden van de Europese Unie op het vlak van (indirecte)
belastingen (bv. Coördinering en harmonisering van BTW, douane en
accijnzen)
2. Beperkingen geïntroduceerd door Belgische federale wetgever met
betrekking tot de bevoegdheden van de deelstaten, provincies en
gemeenten:
a. Gewesten en gemeenschappen (W. 23 januari 1989)
b. Provincies en gemeenten (Art. 464 WIB 1992)
Verschillende beleidsniveaus
1. Federale belastingen: inkomstenbelastingen, BTW, douane en
accijnzen, diverse taksen (bv. Jaarlijkse taks op effectenrekeningen,
taks op de beursverrichtingen)
2. Gewestelijke of regionale belastingen: bv. Afvalheffing,
leegstandheffing
3. Provinciale of gemeentebelastingen: bv. Belastingen op
reclamedrukwerk
Toegewezen belastingbevoegdheid
- Oneigenlijke regionale belastingen: bijz. W. 16 januari 1989
o BE: federale belastingen (belastbare materie en bestaan van
de belasting) waarvan opbrengst toekomt aan de gewesten
o Vlaamse overheid: gewesten bevoegd om het tarief, de
grondslag en de vrijstellingen te regelen
- Opcentiemen
o Percentage bovenop de onroerende voorheffing dat aan de
gemeente toekomt
Aan een tarief van 786 opcentiemen moet er voor
elke euro onroerende voorheffing 7,86 euro
bijbetaald worden aan de gemeente
- Aanvullende belastingen
o Federale overheid heft PB. De gemeente voegt daar een
aanvullende heffing aan toe door de bepaling van de
aanslagvoet in de vorm van een percentage
Gemeente beslist om 7% aanvullende
personenbelasting te heffen BP moet voor elke 100
euro die hij moet betalen voor de basisbelasting, 7
euro (=100 euro * 7%) bijkomend betalen voor de
gemeente
o De belastingplichtige: diegene in wiens hoofde het belastbare feit zich voltrekt
(natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten, etc.)
2
, Belastingschuldige: diegene die gehouden is tot de betaling van de
belastingschuld
Belastingplichtige en belastingschuldige zijn niet noodzakelijk dezelfde
persoon/entiteit, maar kunnen in bepaalde omstandigheden van elkaar
verschillen
Bv. Oprichtersaansprakelijkheid in het vennootschapsrecht: oprichters zijn
hoofdelijk aansprakelijk voor de belastingschuld indien:
i. De vennootschap gaat failliet binnen de 5 jaar na oprichting EN
ii. Het aanvangskapitaal van de vennootschap was kennelijk
ontoereikend voor een normale uitoefening van de voorgenomen
bedrijvigheid gedurende minstens 2 jaar
Indeling:
o Belasting op inkomen
Wereldinkomen uit verrichtingen en vermogen
- PB
- VENB
- RPB
- Belasting niet-INW
o Gelijkstelling met inkomstenbelasting (enkel procedure)
Verkeersbelasting
Belasting op inverkeerstelling
Belasting op spelen en weddenschappen
Belasting op automatische ontspanningstoestellen
Belasting op de deelname van de WN in de winst of in het kapitaal van de
vennootschap
o Belasting op omzet
Omzet winst
BTW is grotendeels een Europese belasting
o Douanerechten
Belasting op ‘invoer’/uitvoer
Europese belasting
o Accijnzen
Belasting op het binnenlands verbruik van bepaalde goederen
Vb. benzine, tabak, koffie, alcohol
Accijnzen zijn grotendeels een Europese belasting
o Openingsbelasting op drankslijterijen
Vergunningsrecht
Milieutaksen
o Registratierechten
Belasting op het registreren van bepaalde akten vb. verkoop onroerend goed
o Hypotheekrecht
Belasting op het vestigen van een hypotheek op onroerende goederen
o Griffierechten
Belasting op bepaalde handelingen in hoven en rechtbanken vb. rolrecht
- Voorwerp van de belasting:
o Een heffing of prestatie ten behoeve van de overheid:
Belasting in principe een geldsom
Uitzonderingsregelingen
- Bv. Vroegere legerdienst/ bijzitter kiesbureau
- Bv. Art. 83/3 W.Succ.: betalen van successierechten d.m.v.
kunstwerken (met internationale faam) – betalingsmodaliteit
3
, - Functie van de belasting:
o De primaire functie van een belasting: voorzien in de openbare uitgaven van
algemeen nut (financieringsfunctie)
Onderscheid met een retributie: vergoeding van de overheid voor een
individuele dienst (e.g., parkeerretributies of havenrechten)
Parafiscale bijdrage: uitsluitend het dekken van sociale zekerheid met
opbouw van rechten
o Secundaire functies: regulerende functie van de belasting
Het gedrag van belastingplichtigen beïnvloeden door fiscale incentives:
sociale en economische functies
Bv. Belastingverminderingen/kredieten, vrijstellingen, tarieven
Algemene principes van het Belgisch belastingrecht
Inleiding
Bescherming bij het tot stand komen van materiële belastingregels
Algemene rechtsbeginselen:
- Ongeschreven regels die bepaald in maatschappij aanvaard worden op hetzelfde niveau als
geschreven regels
-> erkend als vernietigingsgrond door het Hof van Cassatie
- Algemene rechtsbeginselen met Grondwettelijke waarde zijn bevestigd in de Grondwet
De grondwet voorziet in drie belangrijke fiscale voorschriften:
- Het fiscaal legaliteitsbeginsel
- Het fiscaal eenjarigheidsbeginsel
- Het fiscaal gelijkheidsbeginsel
Grondwettelijk Hof bevoegd om wetten aan legaliteits- en gelijkheidsbeginsel te toetsen
Het fiscaal legaliteitsbeginsel
a. De invoer van een belasting of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet:
no taxation without representation
- Art. 170 en 172 Belgische grondwet:
o Het invoeren van een belasting vereist een beslissing van het parlement, gewest- of
gemeenschapsraden, provincie of gemeenteraad
o Rechtvaardigheid van het belastingrecht: democratische legitimering van de
introductie van een belasting of een belastingvrijstelling
o Verbonden aan fundamentele rechten: het eigendomsrecht (art. 16 GW., art 1-1
EVRM)
Beperkingen op het ongestoord genot van eigendom (i.e., de betaling van
een belasting) moeten hun grondslag vinden in een wet
- De wetgevende macht moet de essentiële bestanddelen van de belastingen bepalen
o Vaststellen van het subject (wie?): belastingplichtige
o Vaststellen van het object (wat?): de belastbare materie
o Vaststellen van belastbare grondslag: cijfer waarop het tarief wordt toegepast
o Vaststellen van tarief
o Vastellen van de modaliteiten van een belasting (bv. Vrijstellingen, vermindering,
aftrekposten
b. Het bepalen van niet-essentiële bestanddelen hoeft niet bij de wetgevende macht te liggen
- Vaststellen van de aangiftetermijnen, de wijze van aangifte
c. Het uitvoeren van de belastingwetten is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende macht
- De uitvoerende macht zorgt ervoor dat de belastingwetten worden nageleefd
- De koning maakt besluiten die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de wetten
! Uitzonderingen op het fiscaal legaliteitsbeginsel: de delegatie van het bepalen van essentiële
bestanddelen van een belastingwet kan in bepaalde situaties door de uitvoerende macht:
- Noodzaak
4
Inhoud en voorwerp belastingrecht
Fiscaal recht: regelt de wijze waarop overheid een (financiële) prestatie kan vorderen van de
rechtssubjecten
Belastingrecht omvat:
- Rechtsgrond van de belastingbevoegdheid
o Wat zijn de voorwaarden en binnen welke grenzen kan belastingheffing
plaatsvinden?
Deze beperkingen vinden voornamelijk hun grondslag in de Belgische
grondwet en in Europese en supranationale rechtsbronnen die de
bevoegdheid van overheden om belastingen te heffen beperken
- Toepassingsgebied van de belasting (subject – object – timing):
o Subject: wie kan de overheid verplichten om belastingen te betalen
o Object: wat wordt er belast, vrijstelling
o Timing: de periode waarin u uw belastingschuld moet betalen
- Dwangmaatregelen van de overheid
- Fiscale geschillenbeslechting
o Belastingontwijking: het inzetten van geoorloofde middelen om het bedrag aan
verschuldigde belastingen zo laag mogelijk te houden
o Belastingontduiking: het inzetten van het niet-geoorloofde middelen om het bedrag
aan verschuldigde belastingen te verminderen (=fiscale fraude)
Impliceert de schending van een rechtsnorm en kan daarom strafrechtelijk
beteugeld worden
Heffingsbevoegdheid
Quasi elke materie kan potentieel “belast” worden
- Rechtsgrond van de belastingbevoegdheid
- Territorialiteitsbeginsel: bepaald in welk territorium u belast kan worden, kan onderworpen
worden aan meerdere beginselen
Definitie van functie de belasting
“Taxes are what we pay for a civilized society” Oliver Wendell Holmes
1
,Belastingen creëert een rechtsband, kent bepaalde partijen ….
- Rechtsband = ontstaan van een juridische relatie, nl. de belastingschuld
o Materiële belastingschuld: berekening van de belastingen
o Formele belastingschuld: bestaan, eisbaarheid en invorderingen van de belasting
- Partijen = de rechtsband van de belastingen kent in essentie en hoofzakelijk twee partijen
o De overheid
Verkrijgt autonome belastingbevoegdheden van de grondwetgever (Art 170
en 173 GW)
De staat, gemeenschappen en gewesten, provincies en gemeenten
De belastingbevoegdheden van de overheid worden vanuit verschillende
perspectieven met beperkingen geconfronteerd:
1. De bevoegdheden van de Europese Unie op het vlak van (indirecte)
belastingen (bv. Coördinering en harmonisering van BTW, douane en
accijnzen)
2. Beperkingen geïntroduceerd door Belgische federale wetgever met
betrekking tot de bevoegdheden van de deelstaten, provincies en
gemeenten:
a. Gewesten en gemeenschappen (W. 23 januari 1989)
b. Provincies en gemeenten (Art. 464 WIB 1992)
Verschillende beleidsniveaus
1. Federale belastingen: inkomstenbelastingen, BTW, douane en
accijnzen, diverse taksen (bv. Jaarlijkse taks op effectenrekeningen,
taks op de beursverrichtingen)
2. Gewestelijke of regionale belastingen: bv. Afvalheffing,
leegstandheffing
3. Provinciale of gemeentebelastingen: bv. Belastingen op
reclamedrukwerk
Toegewezen belastingbevoegdheid
- Oneigenlijke regionale belastingen: bijz. W. 16 januari 1989
o BE: federale belastingen (belastbare materie en bestaan van
de belasting) waarvan opbrengst toekomt aan de gewesten
o Vlaamse overheid: gewesten bevoegd om het tarief, de
grondslag en de vrijstellingen te regelen
- Opcentiemen
o Percentage bovenop de onroerende voorheffing dat aan de
gemeente toekomt
Aan een tarief van 786 opcentiemen moet er voor
elke euro onroerende voorheffing 7,86 euro
bijbetaald worden aan de gemeente
- Aanvullende belastingen
o Federale overheid heft PB. De gemeente voegt daar een
aanvullende heffing aan toe door de bepaling van de
aanslagvoet in de vorm van een percentage
Gemeente beslist om 7% aanvullende
personenbelasting te heffen BP moet voor elke 100
euro die hij moet betalen voor de basisbelasting, 7
euro (=100 euro * 7%) bijkomend betalen voor de
gemeente
o De belastingplichtige: diegene in wiens hoofde het belastbare feit zich voltrekt
(natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten, etc.)
2
, Belastingschuldige: diegene die gehouden is tot de betaling van de
belastingschuld
Belastingplichtige en belastingschuldige zijn niet noodzakelijk dezelfde
persoon/entiteit, maar kunnen in bepaalde omstandigheden van elkaar
verschillen
Bv. Oprichtersaansprakelijkheid in het vennootschapsrecht: oprichters zijn
hoofdelijk aansprakelijk voor de belastingschuld indien:
i. De vennootschap gaat failliet binnen de 5 jaar na oprichting EN
ii. Het aanvangskapitaal van de vennootschap was kennelijk
ontoereikend voor een normale uitoefening van de voorgenomen
bedrijvigheid gedurende minstens 2 jaar
Indeling:
o Belasting op inkomen
Wereldinkomen uit verrichtingen en vermogen
- PB
- VENB
- RPB
- Belasting niet-INW
o Gelijkstelling met inkomstenbelasting (enkel procedure)
Verkeersbelasting
Belasting op inverkeerstelling
Belasting op spelen en weddenschappen
Belasting op automatische ontspanningstoestellen
Belasting op de deelname van de WN in de winst of in het kapitaal van de
vennootschap
o Belasting op omzet
Omzet winst
BTW is grotendeels een Europese belasting
o Douanerechten
Belasting op ‘invoer’/uitvoer
Europese belasting
o Accijnzen
Belasting op het binnenlands verbruik van bepaalde goederen
Vb. benzine, tabak, koffie, alcohol
Accijnzen zijn grotendeels een Europese belasting
o Openingsbelasting op drankslijterijen
Vergunningsrecht
Milieutaksen
o Registratierechten
Belasting op het registreren van bepaalde akten vb. verkoop onroerend goed
o Hypotheekrecht
Belasting op het vestigen van een hypotheek op onroerende goederen
o Griffierechten
Belasting op bepaalde handelingen in hoven en rechtbanken vb. rolrecht
- Voorwerp van de belasting:
o Een heffing of prestatie ten behoeve van de overheid:
Belasting in principe een geldsom
Uitzonderingsregelingen
- Bv. Vroegere legerdienst/ bijzitter kiesbureau
- Bv. Art. 83/3 W.Succ.: betalen van successierechten d.m.v.
kunstwerken (met internationale faam) – betalingsmodaliteit
3
, - Functie van de belasting:
o De primaire functie van een belasting: voorzien in de openbare uitgaven van
algemeen nut (financieringsfunctie)
Onderscheid met een retributie: vergoeding van de overheid voor een
individuele dienst (e.g., parkeerretributies of havenrechten)
Parafiscale bijdrage: uitsluitend het dekken van sociale zekerheid met
opbouw van rechten
o Secundaire functies: regulerende functie van de belasting
Het gedrag van belastingplichtigen beïnvloeden door fiscale incentives:
sociale en economische functies
Bv. Belastingverminderingen/kredieten, vrijstellingen, tarieven
Algemene principes van het Belgisch belastingrecht
Inleiding
Bescherming bij het tot stand komen van materiële belastingregels
Algemene rechtsbeginselen:
- Ongeschreven regels die bepaald in maatschappij aanvaard worden op hetzelfde niveau als
geschreven regels
-> erkend als vernietigingsgrond door het Hof van Cassatie
- Algemene rechtsbeginselen met Grondwettelijke waarde zijn bevestigd in de Grondwet
De grondwet voorziet in drie belangrijke fiscale voorschriften:
- Het fiscaal legaliteitsbeginsel
- Het fiscaal eenjarigheidsbeginsel
- Het fiscaal gelijkheidsbeginsel
Grondwettelijk Hof bevoegd om wetten aan legaliteits- en gelijkheidsbeginsel te toetsen
Het fiscaal legaliteitsbeginsel
a. De invoer van een belasting of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet:
no taxation without representation
- Art. 170 en 172 Belgische grondwet:
o Het invoeren van een belasting vereist een beslissing van het parlement, gewest- of
gemeenschapsraden, provincie of gemeenteraad
o Rechtvaardigheid van het belastingrecht: democratische legitimering van de
introductie van een belasting of een belastingvrijstelling
o Verbonden aan fundamentele rechten: het eigendomsrecht (art. 16 GW., art 1-1
EVRM)
Beperkingen op het ongestoord genot van eigendom (i.e., de betaling van
een belasting) moeten hun grondslag vinden in een wet
- De wetgevende macht moet de essentiële bestanddelen van de belastingen bepalen
o Vaststellen van het subject (wie?): belastingplichtige
o Vaststellen van het object (wat?): de belastbare materie
o Vaststellen van belastbare grondslag: cijfer waarop het tarief wordt toegepast
o Vaststellen van tarief
o Vastellen van de modaliteiten van een belasting (bv. Vrijstellingen, vermindering,
aftrekposten
b. Het bepalen van niet-essentiële bestanddelen hoeft niet bij de wetgevende macht te liggen
- Vaststellen van de aangiftetermijnen, de wijze van aangifte
c. Het uitvoeren van de belastingwetten is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende macht
- De uitvoerende macht zorgt ervoor dat de belastingwetten worden nageleefd
- De koning maakt besluiten die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de wetten
! Uitzonderingen op het fiscaal legaliteitsbeginsel: de delegatie van het bepalen van essentiële
bestanddelen van een belastingwet kan in bepaalde situaties door de uitvoerende macht:
- Noodzaak
4
