Pijn
Hoofdstuk 0: Inleiding
Exameninformatie
- 2 open vragen
- Meerkeuzen met verklaring: kunnen zeggen waarom je kiest voor een antwoord
- Figuren (grafieken) kennen en kunnen uitleggen
Overzicht cursus
Overzicht les 1
- Inleiding
o Heersende ideeën over pijn
o Pijn heeft vele dimensies
o Definitie van pijn
o Indelingen van pijn
o Epidemiologie van pijn
- H1: van pijnprikkel tot pijngewaarwording
o Pijnkabelmodel
o De nocireceptoren en soorten afferente vezels
∙ Primaire vs secundaire pijn
- besluit
Heersende ideeën over pijn
Stellingen omtrent pijn:
Echte pijn heeft altijd een organische Niet waar: bij chronische pijn is het pijnsysteem ontregelt en kan er pijn
oorzaak zijn zonder dat er een prikkel optreedt pijn ≠ weefselschade
Als de pijn van uw patiënt erger wordt, Niet waar: bij stijging van de pijn van de patiënt moet je alert zijn, maar
moet je alert zijn want dit wijst erop dit is geen rechtstreeks verband met het aanwezig zijn van meer schade.
dat de aandoening erger wordt De pijn kan in een andere vorm voorkomen en deze kan door de patiënt
anders of pijnlijker ervaren worden
Vind je afwijkingen op CT-scan bij een Niet waar: patiënten gaan dit geloven, maar pijn ≠ weefselschade.
patiënt met lage rugpijn dan zijn die VB: bij kraakbeenartrose kraakbeen slijt af, maar niet bij alle mensen
afwijkingen bewijzend en verklarend veroorzaakt dit pijnklachten
voor pijn
Pijn geneest niet door rust Waar: zoveel mogelijk bewegen met de patiënt. Inactiviteit kan een
, oorzaak zijn van chronische pijn, want de hersenen worden gevoeliger
voor deze prikkels
Pijn bij bewegen moet je ten alle Niet waar: pijn bij bewegen is toegestaan, hier gelden echter wel sterk
tijden vermijden geldende principes bij
De mate van pijn wordt volledig Niet waar: er kan pijn zijn zonder functie bij chronische pijn, dit moet je
bepaald door ernst van het letsel soms negeren om verder te kunnen
Het doorsnijden van de pijnbaan is Waar: Meerdere pijnbanen gaan richting de hersenen. Bij het
geen ultiem redmiddel voor een doorsnijden van de zenuw gaan neuronen aan de andere kant in de
chronische pijnpatiënt hersenen geen input meer krijgen en daardoor worden ze gevoeliger
voor andere pijn. Hierdoor kan neuropathische pijn ontstaan
Er is geen lineaire relatie tussen intensiteit van pijn en de ernst van het
letsel (rode grafiek is fout). Pijn kan in bepaalde omstandigheden als
onbelangrijk worden beschouwd door je hersenen. VB: sporter die
tijdens match enkel omstaat en dit pas na de match begint te voelen
Als je een patiënt een placebo Niet waar: bij placebo pilletjes worden er ook fysiologische processen
behandeling geeft (nep-pilletje) en zijn aangestuurd in de hersenen die pijn-verminderend werken
pijn vermindert, dan zat de pijn
“tussen de oren”
Het ultieme doel van Niet waar: zonder pijn kan je niet weten wat gevaarlijk is, het is heel
wetenschappelijk pijnonderzoek is het belangrijk (zonder pijn kunnen we niet leven of moeilijker alvast)
uiteindelijk compleet bannen van pijn
Ondanks de verwoede pogingen van Waar: met een pil kan je de chronische pijn niet wegnemen, pijn is niet
geneeskunde en wetenschap om pijn enkel biologisch. Ook de omgeving en psychische factoren spelen een
weg te krijgen, zal de chronische pijn belangrijke rol (psychosociale factoren)
problematiek niet afnemen
De pijnvezels degenereren ten Niet waar: een deel (2 soorten en maar 1 van de 2) van de pijnvezels
gevolge van verouderen, waardoor degenereren tgv veroudering, maar ze voelen nog steeds evenveel pijn
senioren minder pijn voelen
Een persoon zijn humeur en gemoed Waar: angst en depressieve gevoelens hebben een grote invloed op de
kunnen de pijn verhogen perceptie van pijn, omgekeerd geldt hetzelfde (opnieuw psychosociale
invloed)
Pijn heeft vele dimensies
- Man met hamer: slag op duim => gelaat vertrekt, vloekt, houdt op met timmeren
o Pijn is zinvol en begrijpelijk
o Prikkel, nociceptie (proces waarbij het ZS schadelijke prikkels detecteert) en pijngewaarwording mooi
in serie
- Automutilatie = zelfbeschadiging
- Vrouw met de brillen
o Blijven zoeken naar de oorzaak van de pijn is een deel van haar leven geworden
o Pijngedrag heeft doel voor haar: weg van eenzaamheid (van specialist naar specialist => blijft zo in
contact met mensen en vermijdt de eenzaamheid)
- Congenitale analgesie
o Aangeboren afwijking
o Verwondingen vanaf eerste levensdagen
o Hebben extreme medische opvolging nodig
o Afwezigheid van pijnzin (= vitale sensibiliteit) ze voelen geen pijn
,Definitie van pijn
Pijn = een onaangename sensorische en emotionele ervaring die wordt opgewekt door een (dreigende)
weefselbeschadiging, of wordt beschreven in termen van een weefselbeschadiging
Belangrijke onderdelen in definitie:
- Pijn is subjectief: elk individu leert woord ‘pijn’ gebruiken obv ervaringen met weefselschade vroeg in leven
- Meten is moeilijk
- Pijn is een emotie
- Weefselschade is niet noodzakelijk: pijnkabel model achterhaald, wel flexibel en leerbaar pijnsysteem
Indeling van pijn volgens:
- Ideaal: indeling volgens ontstaansmechanisme (moeilijk bij chronische pijn)
- Plaats van de pijn
- Plaats van de oorsprong (somato-, viscero-, neuro-, psychogeen)
- Somatisch versus psychisch
- Nociceptief (duidelijke prikkel) versus non-nociceptief (geen duidelijke prikkel)
- Tijdsduur: acuut of chronisch
Epidemiologie van pijn
Het voorkomen van pijn in de samenleving bestuderen
- Zo kunnen belangrijke verbanden ontdekt worden vb. stad of platte land, man of vrouw, etc.
- Risicofactoren kunnen afgeleid worden die belangrijk zijn voor preventie vb. lichamelijke inactiviteit, roken,
etc.
Incidentie: aantal nieuwe pijn gevallen laat toe om trends in ontstaan te bestuderen en dus belangrijk voor studie
van ontstaansmechanisme
Prevalentie: aantal mensen met bepaalde pijn op bepaald ogenblik leert ons de grootte van het probleem
- Meest voorkomende regionale pijnsyndromen zijn rug-, heup-, en nekpijn (1/3 tot 1/4 mensen) en
widespread pain 1/10
- Verschillende patronen voor mannen en vrouwen:
o Vrouwen rapporteren meer ernstige pijn, meer frequent en meer aanhoudend
- Verschillende patronen naar gelang de cultuur
- Percentage van pijn-gerelateerde beperkingen hoger bij lagere maatschappelijke klassen
- Verschillend voorkomen van bepaalde vormen van pijn in functie van leeftijd
Zie engelse studie dia 44: prevalentie van pijn op verschillende plaatsen in het lichaam gedurende 1 maand die
minstens 1 dag duurt
Kenmerkende pieken en patronen: experiment kijken naar de invloed van leeftijd en geslacht
, Epidemiologie van enkele pijnsyndromen:
A Herpes Zoster = heropflakkering van de windpokken
Komt vooral voor op zeer jonge leeftijd en oude leeftijd, amper bij tussenliggende leeftijden
Mannen hebben meer risico op jonge leeftijd
Vrouwen hebben meer risico op oude leeftijd
Meer risico als weerstand (immuunsysteem) lager is, als latent aanwezig, dan meer kans om weer
naar boven te komen
B Osteoartrose
Begint pas te stijgen vanaf 40 jaar, nauwelijks verschil tussen beide geslachten
Vorm van degeneratie, zelden op jonge leeftijd (slijtagetheorie)
C Rugpijn met ischias: rugpijn met uitstraling naar de onderbenen
Beetje verschil tussen mannen en vrouwen
Op jonge en oude leeftijd amper voorkomend, vooral in middelste levensfase
Meer risico bij werkende mens door druk en stress
D Hoofdpijn
Weinig verschil tussen mannen en vrouwen
Hoogste frequentie op jong volwassen leeftijd, geleidelijk afnemend op hogere leeftijd
E Migraine
Mannen hebben meer kans
Op jonge en oude leeftijd amper voorkomend
Piek in middelste levensfase, afnemend tot nul bij stijgen van leeftijd
Meer risico bij werkende mens door druk en stress
F Maagzweer
Mannen tussen 25 en 34 jaar hebben groter risico
Piek rond 60, en extra piek rond 30 voor mannen
Hoofdstuk 1: Van pijnprikkel tot pijngewaarwording
Pijnkabelmodel
Pijnkabelmodel bij nociceptieve pijn:
- Stimulus: pijnlijke prikkel
- Impuls transmissie: door actiepotentialen op te wekken
- Actiepotentialen gaan langs c-vezels en A-delta vezels naar dorsale
hoorn
- Synaptische transmissie:
o Aankomst van AP veroorzaakt opening kanalen op
uiteinden van perifere afferente sensorische vezels
Hoofdstuk 0: Inleiding
Exameninformatie
- 2 open vragen
- Meerkeuzen met verklaring: kunnen zeggen waarom je kiest voor een antwoord
- Figuren (grafieken) kennen en kunnen uitleggen
Overzicht cursus
Overzicht les 1
- Inleiding
o Heersende ideeën over pijn
o Pijn heeft vele dimensies
o Definitie van pijn
o Indelingen van pijn
o Epidemiologie van pijn
- H1: van pijnprikkel tot pijngewaarwording
o Pijnkabelmodel
o De nocireceptoren en soorten afferente vezels
∙ Primaire vs secundaire pijn
- besluit
Heersende ideeën over pijn
Stellingen omtrent pijn:
Echte pijn heeft altijd een organische Niet waar: bij chronische pijn is het pijnsysteem ontregelt en kan er pijn
oorzaak zijn zonder dat er een prikkel optreedt pijn ≠ weefselschade
Als de pijn van uw patiënt erger wordt, Niet waar: bij stijging van de pijn van de patiënt moet je alert zijn, maar
moet je alert zijn want dit wijst erop dit is geen rechtstreeks verband met het aanwezig zijn van meer schade.
dat de aandoening erger wordt De pijn kan in een andere vorm voorkomen en deze kan door de patiënt
anders of pijnlijker ervaren worden
Vind je afwijkingen op CT-scan bij een Niet waar: patiënten gaan dit geloven, maar pijn ≠ weefselschade.
patiënt met lage rugpijn dan zijn die VB: bij kraakbeenartrose kraakbeen slijt af, maar niet bij alle mensen
afwijkingen bewijzend en verklarend veroorzaakt dit pijnklachten
voor pijn
Pijn geneest niet door rust Waar: zoveel mogelijk bewegen met de patiënt. Inactiviteit kan een
, oorzaak zijn van chronische pijn, want de hersenen worden gevoeliger
voor deze prikkels
Pijn bij bewegen moet je ten alle Niet waar: pijn bij bewegen is toegestaan, hier gelden echter wel sterk
tijden vermijden geldende principes bij
De mate van pijn wordt volledig Niet waar: er kan pijn zijn zonder functie bij chronische pijn, dit moet je
bepaald door ernst van het letsel soms negeren om verder te kunnen
Het doorsnijden van de pijnbaan is Waar: Meerdere pijnbanen gaan richting de hersenen. Bij het
geen ultiem redmiddel voor een doorsnijden van de zenuw gaan neuronen aan de andere kant in de
chronische pijnpatiënt hersenen geen input meer krijgen en daardoor worden ze gevoeliger
voor andere pijn. Hierdoor kan neuropathische pijn ontstaan
Er is geen lineaire relatie tussen intensiteit van pijn en de ernst van het
letsel (rode grafiek is fout). Pijn kan in bepaalde omstandigheden als
onbelangrijk worden beschouwd door je hersenen. VB: sporter die
tijdens match enkel omstaat en dit pas na de match begint te voelen
Als je een patiënt een placebo Niet waar: bij placebo pilletjes worden er ook fysiologische processen
behandeling geeft (nep-pilletje) en zijn aangestuurd in de hersenen die pijn-verminderend werken
pijn vermindert, dan zat de pijn
“tussen de oren”
Het ultieme doel van Niet waar: zonder pijn kan je niet weten wat gevaarlijk is, het is heel
wetenschappelijk pijnonderzoek is het belangrijk (zonder pijn kunnen we niet leven of moeilijker alvast)
uiteindelijk compleet bannen van pijn
Ondanks de verwoede pogingen van Waar: met een pil kan je de chronische pijn niet wegnemen, pijn is niet
geneeskunde en wetenschap om pijn enkel biologisch. Ook de omgeving en psychische factoren spelen een
weg te krijgen, zal de chronische pijn belangrijke rol (psychosociale factoren)
problematiek niet afnemen
De pijnvezels degenereren ten Niet waar: een deel (2 soorten en maar 1 van de 2) van de pijnvezels
gevolge van verouderen, waardoor degenereren tgv veroudering, maar ze voelen nog steeds evenveel pijn
senioren minder pijn voelen
Een persoon zijn humeur en gemoed Waar: angst en depressieve gevoelens hebben een grote invloed op de
kunnen de pijn verhogen perceptie van pijn, omgekeerd geldt hetzelfde (opnieuw psychosociale
invloed)
Pijn heeft vele dimensies
- Man met hamer: slag op duim => gelaat vertrekt, vloekt, houdt op met timmeren
o Pijn is zinvol en begrijpelijk
o Prikkel, nociceptie (proces waarbij het ZS schadelijke prikkels detecteert) en pijngewaarwording mooi
in serie
- Automutilatie = zelfbeschadiging
- Vrouw met de brillen
o Blijven zoeken naar de oorzaak van de pijn is een deel van haar leven geworden
o Pijngedrag heeft doel voor haar: weg van eenzaamheid (van specialist naar specialist => blijft zo in
contact met mensen en vermijdt de eenzaamheid)
- Congenitale analgesie
o Aangeboren afwijking
o Verwondingen vanaf eerste levensdagen
o Hebben extreme medische opvolging nodig
o Afwezigheid van pijnzin (= vitale sensibiliteit) ze voelen geen pijn
,Definitie van pijn
Pijn = een onaangename sensorische en emotionele ervaring die wordt opgewekt door een (dreigende)
weefselbeschadiging, of wordt beschreven in termen van een weefselbeschadiging
Belangrijke onderdelen in definitie:
- Pijn is subjectief: elk individu leert woord ‘pijn’ gebruiken obv ervaringen met weefselschade vroeg in leven
- Meten is moeilijk
- Pijn is een emotie
- Weefselschade is niet noodzakelijk: pijnkabel model achterhaald, wel flexibel en leerbaar pijnsysteem
Indeling van pijn volgens:
- Ideaal: indeling volgens ontstaansmechanisme (moeilijk bij chronische pijn)
- Plaats van de pijn
- Plaats van de oorsprong (somato-, viscero-, neuro-, psychogeen)
- Somatisch versus psychisch
- Nociceptief (duidelijke prikkel) versus non-nociceptief (geen duidelijke prikkel)
- Tijdsduur: acuut of chronisch
Epidemiologie van pijn
Het voorkomen van pijn in de samenleving bestuderen
- Zo kunnen belangrijke verbanden ontdekt worden vb. stad of platte land, man of vrouw, etc.
- Risicofactoren kunnen afgeleid worden die belangrijk zijn voor preventie vb. lichamelijke inactiviteit, roken,
etc.
Incidentie: aantal nieuwe pijn gevallen laat toe om trends in ontstaan te bestuderen en dus belangrijk voor studie
van ontstaansmechanisme
Prevalentie: aantal mensen met bepaalde pijn op bepaald ogenblik leert ons de grootte van het probleem
- Meest voorkomende regionale pijnsyndromen zijn rug-, heup-, en nekpijn (1/3 tot 1/4 mensen) en
widespread pain 1/10
- Verschillende patronen voor mannen en vrouwen:
o Vrouwen rapporteren meer ernstige pijn, meer frequent en meer aanhoudend
- Verschillende patronen naar gelang de cultuur
- Percentage van pijn-gerelateerde beperkingen hoger bij lagere maatschappelijke klassen
- Verschillend voorkomen van bepaalde vormen van pijn in functie van leeftijd
Zie engelse studie dia 44: prevalentie van pijn op verschillende plaatsen in het lichaam gedurende 1 maand die
minstens 1 dag duurt
Kenmerkende pieken en patronen: experiment kijken naar de invloed van leeftijd en geslacht
, Epidemiologie van enkele pijnsyndromen:
A Herpes Zoster = heropflakkering van de windpokken
Komt vooral voor op zeer jonge leeftijd en oude leeftijd, amper bij tussenliggende leeftijden
Mannen hebben meer risico op jonge leeftijd
Vrouwen hebben meer risico op oude leeftijd
Meer risico als weerstand (immuunsysteem) lager is, als latent aanwezig, dan meer kans om weer
naar boven te komen
B Osteoartrose
Begint pas te stijgen vanaf 40 jaar, nauwelijks verschil tussen beide geslachten
Vorm van degeneratie, zelden op jonge leeftijd (slijtagetheorie)
C Rugpijn met ischias: rugpijn met uitstraling naar de onderbenen
Beetje verschil tussen mannen en vrouwen
Op jonge en oude leeftijd amper voorkomend, vooral in middelste levensfase
Meer risico bij werkende mens door druk en stress
D Hoofdpijn
Weinig verschil tussen mannen en vrouwen
Hoogste frequentie op jong volwassen leeftijd, geleidelijk afnemend op hogere leeftijd
E Migraine
Mannen hebben meer kans
Op jonge en oude leeftijd amper voorkomend
Piek in middelste levensfase, afnemend tot nul bij stijgen van leeftijd
Meer risico bij werkende mens door druk en stress
F Maagzweer
Mannen tussen 25 en 34 jaar hebben groter risico
Piek rond 60, en extra piek rond 30 voor mannen
Hoofdstuk 1: Van pijnprikkel tot pijngewaarwording
Pijnkabelmodel
Pijnkabelmodel bij nociceptieve pijn:
- Stimulus: pijnlijke prikkel
- Impuls transmissie: door actiepotentialen op te wekken
- Actiepotentialen gaan langs c-vezels en A-delta vezels naar dorsale
hoorn
- Synaptische transmissie:
o Aankomst van AP veroorzaakt opening kanalen op
uiteinden van perifere afferente sensorische vezels
