Examen bestuurs- en omgevingsrecht
Omgevingsrecht
Hoofdstuk 1 : omgevingsrecht en het recht
Les 1
Bestuursrecht
Milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht
Omgevingsrecht gaat over de leefomgevingen bv. protesten, PFOS-
onderzoekscommissie, klimaatmars, publiek bouwrecht
Vroeger noemde dit vak ruimtelijk bestuursrecht
Omgevingsrecht : situering in het recht
o Vooral bestuursrecht maar niet alleen : dwarsdoorsnede van het recht
Vergunningsplicht om te bouwen, aansprakelijkheid voor
milieuschade, ecofiscaliteit, …
o Toenemende invloed op het privaatrecht :
Bv. bodemattest bij verkoop van een onroerend goed
Omgevingsrecht = milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht
o Milieubeleid :
Milieuhygiëne : bestrijding van verontreiniging
Milieubeheer : beheer natuurlijke rijkdommen (bodem, water, enz.),
recht op water = belangrijk
Natuurbehoud : behoud natuurgebieden, wilde flora en fauna gaan
het dit jaar niet veel over natuur hebben (vooral verontreiniging en
beheer van natuurlijke rijkdommen)
o Ruimtelijke ordening : bestemming van ruimte ( = toekenning van functies aan
gebieden bv. wonen, landbouw, industrie)
Bescherming ruimtelijke kwaliteit of beheersing vd ruimtelijke
ontwikkeling
Je mag niet zomaar overal gaan wonen
o Beleid inzake onroerend erfgoed (monumenten, enz.) leunt sterk aan bij
milieurecht en ruimtelijke ordening
o Toenemende invloed vh omgevingsrecht op het privaatrecht bv.
koopovereenkomsten van onroerende goederen bodemattest nodig zodat
de koper niet onwetend een stuk vervuilde grond koopt
Als dit attest er niet is = nietige overeenkomst
Energierecht (regulering vh menselijk handelen m.b.t. productie, transport, verbruik
van energie)
o Bevorderen vd hernieuwbare energie gaan het niet echt over energierecht
hebben
, Ontwikkeling vh milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België :
o Vanaf wanneer was er omgevingsrecht? :
De term milieubeleid is vrij recent wil niet zeggen dat er daarvoor
geen middelen waren om de menselijke gezondheid te beschermen
In middeleeuwen al wetgeving over dat je geen afval mag werpen in
de rivier (als die door de stad liep) want ze wasten hun kleren daarin
zouden we nu milieuwetgeving noemen
o Ad hoc benadering in het ‘milieubeleid’ : exploitatievergunning, …
o Sectorale benadering in milieubeleid vanaf 1970 : aparte wetten voor
verschillende milieucompartimenten (oppervlaktewater, lucht, bodem,
grondwater, afval, natuur, …)
Sectorale benadering want je deelt het milieu op in verschillende
compartimenten dat aparte wetgeving hebben bedrijven hadden
op een gegeven moment 15 verschillende vergunningen nodig maar
slechte handhaving van die wetten dus milieu werd er niet beter op
want bedrijven gingen niet alle vergunningen aanvragen
Voor 1970 was het overheidsoptreden op milieuvlak vooral een
adhocbeleid bv. na olierampen
o Ontstaan overheidsoptreden ivm ruimtelijke ordening in België : werd
uitvoering gegeven aan de stedenbouwwet met de totstandkoming vd
gewestplannen
o Vlaanderen wou in de jaren 80 meer vooruit op vlak van milieu terwijl
Wallonië dit minder wou
o Milieubeleid wordt sterk internationaal beïnvloed 1 uitzondering :
ruimtelijke ordening is geen Europese bevoegdheid
Probleem in Vlaanderen : hebben teveel overal gebouwd waardoor
overstromingen, … Europa kan dit maar aanpakken via een
omwegsmanier (kan het niet rechtstreeks aanpakken want geen
bevoegdheid) : kunnen wel wetgeving maken over bv. licht in de
straten
o Ruimtelijke ordening ook apart : begin met Stedenbouwwet van 1962
(bouwvergunning, planning)
o Staatshervorming : grotendeels gewestelijke bevoegdheid
o Milieubeleid sterk internationaal en Europees beïnvloed (luchtkwaliteit,
natuur, klimaat, …) maar niet de ruimtelijke ordening (dat is geen EU
bevoegdheid)
o Onderzoek wijst uit : 90 % van de milieumaatregelen wordt internationaal of
door de EU beïnvloed; 70 % van de milieumaatregelen wordt door EU
beïnvloed
Vaak dat wetgeving ontstaat naar aanleiding van grote rampen
o Krijgen veel meer mondiale problemen bv. klimaatverandering
Ruimtelijke ordening is een Vlaamse, Waalse, … bevoegdheid
o Veel problemen in Vlaanderen op vlak van ruimtelijke ordening
Europees milieubeleid :
, o Grote aandacht voor natuur bv. habitat-richtlijn
o Meeste zaken over milieuwetgeving bij Hof van Justitie
Evolutie van omgevingsrecht de laatste jaren :
o Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht sinds eind jaren 1980,
bv. in Vlaanderen :
Hadden door dat die 15 vergunningen inefficiënt zijn
Integratie van exploitatie- en lozingsvergunning in milieuvergunning in
1985
Invloed werkstukken van professoren Decreet algemene bepalingen
milieubeleid (DABM) in 1995 (systematisch opgebouwd)
o Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht en ruimtelijke
ordeningsrecht sinds begin 21e eeuw, bv. in Vlaanderen
We gaan naar 1 beleidsdomein
Had vroeger een bouwvergunning nodig om een varkensstal te
bouwen + een milieuvergunning om er varkens in te zetten dit
wordt nu 1 vergunning
Integratie van stedenbouwkundige en milieuvergunning in
omgevingsvergunning in 2014
Nieuwe term overgewaaid uit Nederland : omgevingsrecht omvat
milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht
In andere talen vaak maar één woord voor milieu en omgeving (bv.
Engels : ‘environment’)
o Terugdringen van administratieve lasten staat ook centraal
Fancy termen : ‘smarter regulation’ , ‘better regulation’, ‘fitness check’
Gevaar : sommigen willen onder dit mom milieubeleid afzwakken
o Recent groene ambities EU : Green Deal, klimaatneutraal tegen 2050…
Milieurecht ongeveer synoniem van omgevingsrecht
Milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht als vakgebied :
o Jonge rechtstakken waarbij instrumentele functie van het recht centraal staat
(recht als middel om een beleid te voeren)
o Het recht is een middel om een beleid te voeren
o Eigen systematiek en instrumenten (beginselen, kwaliteitsnormen,
emissienormen, productnormen, afstandsregels, …)
o Belangrijk voor welzijn en voor economie (bedrijven, havens, …)
o Belangrijk deel van het bestuursrecht voor de rechtspraktijk, bv. in Vlaanderen
o Handboeken/Boeken
O.m. jaarlijks Milieuzakboekje, Zakboekje Ruimtelijke ordening
o Tijdschriften : TMR, TROS, MER, TOO, STORM
o Wie bezig is met publieksrecht en bestuursrecht, moet ook het milieurecht
erbij halen
Bevoegdheidsverdeling : gewesten bevoegd behalve voor …
Administratieve organisatie
Enkele dingen uit (algemeen) bestuursrecht om goed te onthouden
, o Formele vs materiële motivering bij individuele besluiten
In de beslissing zelf in het dossier volstaat
o Rechtsbescherming tegen besluiten :
Administratief beroep vs jurisdictioneel beroep
Bij overheid bij rechter
Legaliteits- en opportuniteitstoetsing alleen
legaliteitstoetsing
Nieuwe beslissing door beroepsinstantie in geval van
vernietiging moet de overheid een nieuwe beslissing nemen
Jurisdictioneel beroep
Bij Raad van State
Tenzij wet- of decreetgever ander rechtscollege bevoegd maakt
o Vaak : de Raad voor Vergunningsbetwistingen
o In dat geval is de Raad van State cassatierechter
o Exceptie van onwettigheid (art. 159 Gw.) :
Rechter laat onwettige besluiten buiten toepassing
Raad van State : enkel onwettige verordenende besluiten …
Hoofdstuk 2 : milieu, ruimte, beleid en recht
Verder les 1
Milieu, ruimte en (de nood aan) beleid
Toenemende aantasting door de mens
Meer volk want mensen worden sedentair bossen kappen voor eten,
woonplaatsen, … mensen hebben invloed op hun omgeving
o Van anpassing vd mens aan de natuur tot verstoring vh milieu
o In de jaren 1800 begint dit
o Daarna industriële revolutie de mens begint zijn omgeving te vervuilen
(mens krijgt door de vervuiling zelf ook problemen met zijn gezondheid)
o 20ste eeuw : evolutie bij landbouw bestrijdingsmiddelen vermindering vd
fauna en flora
Nood aan beleid :
o Toenemende aantasting van het milieu
o Nadelig juridisch statuut van het milieu
Tragedy of the commons illustratie art. 544 en 714 oud BW :
verantwoordelijkheid voor milieu uitsluitend bij overheid
Maar nieuw BW brengt verbetering : art. 3.50 BW (niet meer “op de
meest volstrekte wijze”); art. 3.43 BW (gebruik van gemene goederen
“in het algemeen belang, met inbegrip van het belang van toekomstige
generaties”); art. 3.39 BW (“dieren hebben een gevoelsvermogen en
hebben biologische noden”) (in werking sinds 1 september 2021)
Omgevingsrecht
Hoofdstuk 1 : omgevingsrecht en het recht
Les 1
Bestuursrecht
Milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht
Omgevingsrecht gaat over de leefomgevingen bv. protesten, PFOS-
onderzoekscommissie, klimaatmars, publiek bouwrecht
Vroeger noemde dit vak ruimtelijk bestuursrecht
Omgevingsrecht : situering in het recht
o Vooral bestuursrecht maar niet alleen : dwarsdoorsnede van het recht
Vergunningsplicht om te bouwen, aansprakelijkheid voor
milieuschade, ecofiscaliteit, …
o Toenemende invloed op het privaatrecht :
Bv. bodemattest bij verkoop van een onroerend goed
Omgevingsrecht = milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht
o Milieubeleid :
Milieuhygiëne : bestrijding van verontreiniging
Milieubeheer : beheer natuurlijke rijkdommen (bodem, water, enz.),
recht op water = belangrijk
Natuurbehoud : behoud natuurgebieden, wilde flora en fauna gaan
het dit jaar niet veel over natuur hebben (vooral verontreiniging en
beheer van natuurlijke rijkdommen)
o Ruimtelijke ordening : bestemming van ruimte ( = toekenning van functies aan
gebieden bv. wonen, landbouw, industrie)
Bescherming ruimtelijke kwaliteit of beheersing vd ruimtelijke
ontwikkeling
Je mag niet zomaar overal gaan wonen
o Beleid inzake onroerend erfgoed (monumenten, enz.) leunt sterk aan bij
milieurecht en ruimtelijke ordening
o Toenemende invloed vh omgevingsrecht op het privaatrecht bv.
koopovereenkomsten van onroerende goederen bodemattest nodig zodat
de koper niet onwetend een stuk vervuilde grond koopt
Als dit attest er niet is = nietige overeenkomst
Energierecht (regulering vh menselijk handelen m.b.t. productie, transport, verbruik
van energie)
o Bevorderen vd hernieuwbare energie gaan het niet echt over energierecht
hebben
, Ontwikkeling vh milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België :
o Vanaf wanneer was er omgevingsrecht? :
De term milieubeleid is vrij recent wil niet zeggen dat er daarvoor
geen middelen waren om de menselijke gezondheid te beschermen
In middeleeuwen al wetgeving over dat je geen afval mag werpen in
de rivier (als die door de stad liep) want ze wasten hun kleren daarin
zouden we nu milieuwetgeving noemen
o Ad hoc benadering in het ‘milieubeleid’ : exploitatievergunning, …
o Sectorale benadering in milieubeleid vanaf 1970 : aparte wetten voor
verschillende milieucompartimenten (oppervlaktewater, lucht, bodem,
grondwater, afval, natuur, …)
Sectorale benadering want je deelt het milieu op in verschillende
compartimenten dat aparte wetgeving hebben bedrijven hadden
op een gegeven moment 15 verschillende vergunningen nodig maar
slechte handhaving van die wetten dus milieu werd er niet beter op
want bedrijven gingen niet alle vergunningen aanvragen
Voor 1970 was het overheidsoptreden op milieuvlak vooral een
adhocbeleid bv. na olierampen
o Ontstaan overheidsoptreden ivm ruimtelijke ordening in België : werd
uitvoering gegeven aan de stedenbouwwet met de totstandkoming vd
gewestplannen
o Vlaanderen wou in de jaren 80 meer vooruit op vlak van milieu terwijl
Wallonië dit minder wou
o Milieubeleid wordt sterk internationaal beïnvloed 1 uitzondering :
ruimtelijke ordening is geen Europese bevoegdheid
Probleem in Vlaanderen : hebben teveel overal gebouwd waardoor
overstromingen, … Europa kan dit maar aanpakken via een
omwegsmanier (kan het niet rechtstreeks aanpakken want geen
bevoegdheid) : kunnen wel wetgeving maken over bv. licht in de
straten
o Ruimtelijke ordening ook apart : begin met Stedenbouwwet van 1962
(bouwvergunning, planning)
o Staatshervorming : grotendeels gewestelijke bevoegdheid
o Milieubeleid sterk internationaal en Europees beïnvloed (luchtkwaliteit,
natuur, klimaat, …) maar niet de ruimtelijke ordening (dat is geen EU
bevoegdheid)
o Onderzoek wijst uit : 90 % van de milieumaatregelen wordt internationaal of
door de EU beïnvloed; 70 % van de milieumaatregelen wordt door EU
beïnvloed
Vaak dat wetgeving ontstaat naar aanleiding van grote rampen
o Krijgen veel meer mondiale problemen bv. klimaatverandering
Ruimtelijke ordening is een Vlaamse, Waalse, … bevoegdheid
o Veel problemen in Vlaanderen op vlak van ruimtelijke ordening
Europees milieubeleid :
, o Grote aandacht voor natuur bv. habitat-richtlijn
o Meeste zaken over milieuwetgeving bij Hof van Justitie
Evolutie van omgevingsrecht de laatste jaren :
o Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht sinds eind jaren 1980,
bv. in Vlaanderen :
Hadden door dat die 15 vergunningen inefficiënt zijn
Integratie van exploitatie- en lozingsvergunning in milieuvergunning in
1985
Invloed werkstukken van professoren Decreet algemene bepalingen
milieubeleid (DABM) in 1995 (systematisch opgebouwd)
o Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht en ruimtelijke
ordeningsrecht sinds begin 21e eeuw, bv. in Vlaanderen
We gaan naar 1 beleidsdomein
Had vroeger een bouwvergunning nodig om een varkensstal te
bouwen + een milieuvergunning om er varkens in te zetten dit
wordt nu 1 vergunning
Integratie van stedenbouwkundige en milieuvergunning in
omgevingsvergunning in 2014
Nieuwe term overgewaaid uit Nederland : omgevingsrecht omvat
milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht
In andere talen vaak maar één woord voor milieu en omgeving (bv.
Engels : ‘environment’)
o Terugdringen van administratieve lasten staat ook centraal
Fancy termen : ‘smarter regulation’ , ‘better regulation’, ‘fitness check’
Gevaar : sommigen willen onder dit mom milieubeleid afzwakken
o Recent groene ambities EU : Green Deal, klimaatneutraal tegen 2050…
Milieurecht ongeveer synoniem van omgevingsrecht
Milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht als vakgebied :
o Jonge rechtstakken waarbij instrumentele functie van het recht centraal staat
(recht als middel om een beleid te voeren)
o Het recht is een middel om een beleid te voeren
o Eigen systematiek en instrumenten (beginselen, kwaliteitsnormen,
emissienormen, productnormen, afstandsregels, …)
o Belangrijk voor welzijn en voor economie (bedrijven, havens, …)
o Belangrijk deel van het bestuursrecht voor de rechtspraktijk, bv. in Vlaanderen
o Handboeken/Boeken
O.m. jaarlijks Milieuzakboekje, Zakboekje Ruimtelijke ordening
o Tijdschriften : TMR, TROS, MER, TOO, STORM
o Wie bezig is met publieksrecht en bestuursrecht, moet ook het milieurecht
erbij halen
Bevoegdheidsverdeling : gewesten bevoegd behalve voor …
Administratieve organisatie
Enkele dingen uit (algemeen) bestuursrecht om goed te onthouden
, o Formele vs materiële motivering bij individuele besluiten
In de beslissing zelf in het dossier volstaat
o Rechtsbescherming tegen besluiten :
Administratief beroep vs jurisdictioneel beroep
Bij overheid bij rechter
Legaliteits- en opportuniteitstoetsing alleen
legaliteitstoetsing
Nieuwe beslissing door beroepsinstantie in geval van
vernietiging moet de overheid een nieuwe beslissing nemen
Jurisdictioneel beroep
Bij Raad van State
Tenzij wet- of decreetgever ander rechtscollege bevoegd maakt
o Vaak : de Raad voor Vergunningsbetwistingen
o In dat geval is de Raad van State cassatierechter
o Exceptie van onwettigheid (art. 159 Gw.) :
Rechter laat onwettige besluiten buiten toepassing
Raad van State : enkel onwettige verordenende besluiten …
Hoofdstuk 2 : milieu, ruimte, beleid en recht
Verder les 1
Milieu, ruimte en (de nood aan) beleid
Toenemende aantasting door de mens
Meer volk want mensen worden sedentair bossen kappen voor eten,
woonplaatsen, … mensen hebben invloed op hun omgeving
o Van anpassing vd mens aan de natuur tot verstoring vh milieu
o In de jaren 1800 begint dit
o Daarna industriële revolutie de mens begint zijn omgeving te vervuilen
(mens krijgt door de vervuiling zelf ook problemen met zijn gezondheid)
o 20ste eeuw : evolutie bij landbouw bestrijdingsmiddelen vermindering vd
fauna en flora
Nood aan beleid :
o Toenemende aantasting van het milieu
o Nadelig juridisch statuut van het milieu
Tragedy of the commons illustratie art. 544 en 714 oud BW :
verantwoordelijkheid voor milieu uitsluitend bij overheid
Maar nieuw BW brengt verbetering : art. 3.50 BW (niet meer “op de
meest volstrekte wijze”); art. 3.43 BW (gebruik van gemene goederen
“in het algemeen belang, met inbegrip van het belang van toekomstige
generaties”); art. 3.39 BW (“dieren hebben een gevoelsvermogen en
hebben biologische noden”) (in werking sinds 1 september 2021)
