Self notes

Chap: 14 12th ChemiSci


14 siðef yýwyku

fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkku : ( Carbohydrates )
«MíkkðLkk :
fkçkkuonkRzÙkux «kÚkr{f heíku ðLkMÃkríkyku îkhk WíÃkÒk ÚkkÞ Au yLku fwËhík{ktÚke {¤íkk fkçkorLkf MktÞkusLkkuLkku yuf
yrík rðþk¤ Mk{wn çkLkkðu Au.
Ëk.ík. þuhze, þfohk, ø÷wfkuÍ, £wõxkuÍ, Mxk[o, MkuÕÞw÷kuÍ ðøkuhu.
íku{Lkwt Mkk{kLÞ Mkwºk Cx(H2O)y Au, suLkku yÚko ÚkkÞ Au “fkçkoLk nkRzÙuxuz” yux÷u fu fkçkoLkLkk nkRzÙuxTMk. ykÚke
íku{Lku fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkku fnu Au.
Ëk. ík. ø÷wfkuÍLkwt ykÛðeÞ Mkwºk C6H12O6 Au suLku C6(H2O)6 MðYÃku ÷¾e þfkÞ.
Ãkhtíkw yk «{kýu yk yLÞ MktÞkusLkkuLku òuze þfkíkk LkÚke. su{fu, CH3COOH Lkwt Mkk{kLÞ Mkwºk Ãký C2(H2O)2 Au,
Ãkhtíkw íku fkçkkuonkRzÙux LkÚke
íkuðes heíku hnuBLkkuÍ C6H12O5 fkçkkuonkRzÙux Au, Ãkhtíkw íku Cx(H2O)y MkkÚku MkwMktøkík LkÚke.
fkçkkuonkRzÙuxMk :-
“hkMkkÞrýf heíku fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkku «fkþr¢Þkþe÷ Ãkkur÷nkRzÙkuÂõMk ykÂÕznkRz yÚkðk
Ãkkur÷nkRzÙkuÂõMk rfxkuLk yÚkðk su{ktÚke s¤rð¼ksLkLkk ytíku ykðk yuf{ku {¤u Au. íkuðk ÃkËkÚkkuo Au. ”
fux÷kf fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkku MðkËu økéÞk nkuÞ Au. su{fu, xuçk÷ Mkwøkh – Mkw¢kuÍ (¾ktz) ßÞkhu ËwÄ{kt hnu÷
þfohk - ÷uõxkuÍ.
fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkkuLku ÔÞkÃkf yÚko{kt þfohk (MkufuhkRz) Ãký fnuðk{kt ykðu Au.

«&™ 1. fkçkkuonkRzÙuxMkLkw s¤rð¼ksLk «r¢ÞkLkk ykÄkhu fhðk{kt ykðíkwt ðøkeofhý Mk{òðku.

fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkkuLkwt ðøkeofhý ( Classification of Carbohydrates )
s¤rð¼ksLkÚke {¤íke LkeÃkòuLkk ykÄkhu ºký ¼køk{kt ðøkeofhý fhu÷ Au.
fkçkkuonkRzÙux
{kuLkkuMkufuhkRz ykur÷økkuMkufuhkRz Ãkkur÷MkufuhkRz
- {kkºk yuf MkufuhkRz yuf{ - 2 Úke 10 MkufuhkRz yuf{ku - yíÞtík ðÄw MktÏÞk{kt MkufuhkRz
Ähkðu Au Ähkðu Au yuf{ku Ähkðu Au.
- ø÷wfkuÍ, £wfxkuÍ, heçkkuÍ - Mkw¢kuÍ, {kÕxkuÍ, ÷uõxkuÍ ðøkuhu. - Mxk[o, MkuÕÞw÷kuÍ, økwtËh ðøkuhu.
ðøkuhu


(1) {kuLkkuMkufuhkRz :
{kuLkkuMkufuhkRz + H2O s¤rð¼ksLk Úkíkwt LkÚke.
su fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkkuLktw Ãkkur÷nkRzÙkuÂõMk ykÂÕznkRz yÚkðk Ãkkur÷nkRzÙkuÂõMk rfxkuLkLkk ðÄw Mkh¤ yuf{{kt
s¤rð¼ksLk fhe þfkíktw LkÚke íku{Lku {kuLkkuMkufuhkRz MktÞkusLkku fnu Au.
fwËhík{kt ykþhu 20 {kuLkkuMkufuhkRz {¤e ykðu Au.
Ëk.ík. ø÷wfkuÍ, £wfxkuÍ, heçkkuÍ, øku÷uõxkuÍ, {uLkkuÍ ðøkuhu
çkÄk {kuLkkuõMkkRz Ãkkýe{kt ÿkÔÞ, MVxef{Þ, MðkËu økéÞk yLku rhzõþLkfíkko Au.


VASANI SIR 1 M. : 9227421763

, Chap: 14 12th ChemiSci
(2) yku÷eøkkuMkufuhkRz :
+
yku÷eøkkuMkufuhkRz + H 2O H
s¤rð¼ksLk
→ 2 Úke10 {kuLkkuMkufuhkRzTM k
su fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkkuLkk s¤rð¼ksLkÚke 2 Úke 10 {kuLkkuMkufuhkRz yuf{ku {¤u Au íku{Lku yku÷eøkkuMkufuhkRz fnu
Au.
íku{kt zkÞMkufuhkRz, xÙkÞMkufuhkRz, xuxÙkMkufuhkRz ðøkuhuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au.
yk Ãkife zkÞMkufuhkRz MktÞkusLkku yrík Mkk{kLÞ Au. íku{Lkk s¤rð¼ksLkÚke çku {kuLkkuMkufuhkRz yuf{ku {¤u Au fu su
çktLku Mk{kLk nkuÞ Au. yÚkðk swËk swËk nkuR þfu Au. su{fu,
+
Mkw¢kuÍ + H 2O 
H
→ ø÷wfkuÍ + VwfxTÙkuÍ
+
÷uõxkuÍ + H 2O 
H
→ ø÷wfkuÍ + ø÷õuxkuÍ
+
{kÕxkuÍ + H 2O 
H
→ ø÷wfkuÍ + ø÷wfkuÍ
çkÄk s zkÞMkufuhkRzTMk MVxef{Þ ½Lk, Ãkkýe{kt ÿkÔÞ yLku MðkËu økéÞk Au. ðÄw{kt Mkw¢kuÍ rMkðkÞLkk yLÞ
zkÞMkufuhkRz rhzõþLkfíkko Au.

(3) Ãkkur÷MkufuhkRz MktÞkusLkku :
+
Ãkku ÷eMkufuhkRz + H 2O 
H
→ ø÷wfkuÍ
su fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkkuLkk s¤rð¼ksLkÚke yíÞtík ðÄw MktÏÞk{kt {kuLkkuMkufuhkRz yuf{ku {¤u Au, íkuLku
Ãkkur÷MkufuhkRz MktÞkusLkku fnu Au.
Ëk.ík. Mxk[o, MkuÕÞw÷kuÍ, ø÷kÞfkuÍLk, økwtËh ðøkuhu.
çkÄk s Ãkku÷eMkufuhkRzTMk yMVxef{Þ, Ãkkýe{kt yÿkÔÞ, MðkËrðrnLk yLku rçkLkrhzõþLkfíkko Au.

«&™ 2. rhzâw®Mkøk þfohk yLku LkkuLk-rhzâw®Mkøk þfohk yux÷u þwt ? WËknhý ykÃke Mk{òðku.

rhzõþLkfíkko økwýÄ{oLkk ykÄkhu ðøkeofhý :-
fkçkkuonkRzÙuxTMk
rhzõþLkfíkko rçkLkrhzõþLkfíkko
- {wõík −CHO fu 〉 C = O Mk{wn Ähkðu Au - −CHO fu 〉 C = O Mk{wn {wõík nkuíkk LkÚke.

rhzâw®Mkøk þfohk :
su fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkku Vun®÷økLkk ÿkðýLktw yLku xku÷uLMkLkk «r¢ÞfLktw rhzõþLk fhe þfu Au, íkuLku rhzâw®Mkøk
þfohk fnu Au.
ykðk MkufuhkRz MktÞkusLkku{kt −CHO fu 〉 C = O Mk{wn {wõík nkuÞ Au.
Ëk.ík. çkÄk s {kuLkkuMkufuhkRz MktÞkusLkku íku{s Mkw¢kuÍ rMkðkÞLkk çkÄk s zkÞMkufuhkRz MktÞkusLkku. rhzõþLkfíkko
þfohk Au.
LkkuLk-rhzâw®Mkøk þfohk :
su fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkku Vun®÷økLkk ÿkðýLktw fu xku÷uLMkLkk «¢eÞfLktw rhzõþLk fhe þfíkk LkÚke íkuLku LkkuLk-
rhzâw®Mkøk þfohk fnu Au.
ykðe þfohkyku{kt −CHO fu 〉 C = O Mk{wn {wõík nkuíkk LkÚke. (ø÷kÞfkurMkrzf çktÄLk çkLkkððk{kt ðÃkhkÞ økÞu÷k
nkuÞ Au.)
Ëk.ík., Mkw¢kuÍ, Mxk[o, MkuÕÞw÷kuÍ, økwtËh, ø÷kÞfkusLk ðøkuhu.

VASANI SIR 2 M. : 9227421763

, Chap: 14 12th ChemiSci
yøkíÞLke {kneíke :- {kuLkkuMkufuhkRz MktÞkusLkku
{kuLkkuMkufuhkRz MktÞkusLkkuLkwt C Ãkh{kýwLke MktÏÞkLkk ykÄkhu yLku íku{kt hnu÷ r¢Þkþe÷ Mk{wn −CHO fu 〉 C = O Lkk
ykÄkhu VheÚke ðøkeofhý fhðk{kt ykðu÷ Au.

«&™ 3. ykÕzkuÍ þfohk yLku rfxkuÍ þfohk fkuLku fnu Au? ËhufLkwt yuf WËknhý ykÃkku.

yÚkðk

fkçkkuonkRzÙux MktÞkusLkkuLkw Lkk{fhý Mk{òðku.
r¢Þkþe÷ Mk{wn ykÄkrhík
ykÕzkuÍ rfxkuÍ
- -CHO Mk{wn nkuÞ. - 〉 C = O Mk{wn {wõík nkuÞ.
òu {kuLkkuMkufuhkRz yýw ykÂÕznkRz -CHO Mk{wn Ähkðíkku nkuÞ íkku ‘ykÕzkuÍ’ íkhefu yku¤¾kÞ Au.
òu {kuLkkuMkufuhkRz yýw rfxku Mk{wn 〉 C = O Ähkðíkku nkuÞ íkku íku ‘rfxkuÍ’ íkhefu yku¤¾kÞ Au.
{kuLkkuMkufuhkRzLkk MktÞkusLkkuLkk rðrðÄ «fkhku :-

fkçkoLk Ãkh{kýwyku Mkk{kLÞ þçË ykÂÕznkRz rfxkuLk
3 xÙkÞkuÍ ykÕzkuxÙkÞkuÍ rfxkuxÙkÞkuÍ
4 xuxÙkuÍ ykÕzkuxuxÙkuÍ rfxkuxuxÙkuÍ
5 ÃkuLxkuÍ ykÕzkuÃkuLxkuÍ rfxkuÃkuLxkuÍ
6 nuõMkkuÍ ykÕzkunuõMkkuÍ rfxkunuõMkkuÍ
7 nuÃxkuÍ ykÕzkunuÃxkuÍ rfxkunuÃxkuÍ
yøkíÞLke {kneíke:-
ø÷wfkuÍLkw hMkkÞý :
íku fwËhík{kt {wõík MðYÃku íku{ s MktÞkuSík MðYÃku {¤e ykðu Au.
íku {eXk V¤ku{kt yLku {Ä{kt hnu÷w nkuÞ Au.
Ãkkfe ÿkûk{kt íku ½ýk s ðÄkhu «{ký{kt nkuÞ Au.

«&™ 4. Mkw¢kuÍ yLku Mxk[o{ktÚke ø÷wfkuÍ çkLkkððkLke ÃkØríkyku Mk{efhý ykÃke Mk{òðku.

❀ ø÷wfkuÍLke çkLkkðx : (þuhze yLku Mxk[o{ktÚke)
(1) Mkw¢kuÍ (þuhze) {ktÚke :
òu Mkw¢kuÍLku {tË HCl yÚkðk {tË H2SO4 MkkÚku ykÕfkunkur÷Þ ÿkðý{kt Wfk¤ðk{kt ykðu íkku íkuLkk s¤rð¼ksLkÚke
ø÷wfkuÍ yLku £wõxkuÍ Mkh¾k «{ký{kt {¤u Au. su{fu,
+
C12 H 22 O11 + H 2 O H
s¤rð¼ksLk
→ C6 H12 O6 + C6 H12O6
Mkw¢kuÍ ø÷f
w kuÍ VwfxTÙkuÍ
( Mk{ {ku ÷ «{ký{kt )
(2) Mxk[o{ktÚke :
ykiãkurøkf heíku 393 K íkkÃk{kLku yLku Ëçkký nuX¤ Mxk[oLku {tË H2SO4 MkkÚku Wfk¤íkk s¤rð¼ksLkÚke ø÷wfkuÍ
{¤u Au.
( C6 H10O5 ) n + nH 2 O 
+
H s¤rð¼ksLk
393K,2 − 3 ðkíkk
→ nC6 H12 O 6
Mxk[o yÚkðk MkuÕÞ÷
w kuÍ ø÷f
w kuÍ


VASANI SIR 3 M. : 9227421763