Forensische gezinspedagogiek:
ontwikkelingspsychopathologie en diagnostiek
Hoorcollege 1 – gezinsdiagnostiek in de forensische context. Dr.
Jeanine Baartmans
Algemene informatie van de cursus
- Aanwezigheidsplicht
- Eindopdracht werkgroepen 40%
- Tentamen (meerkeuze & openvragen) 60%
Inschrijven voor tentamen!
De Bruyn voor werkgroepen ook tentamenstof, maar zullen geen letterlijke vragen worden
gesteld. Als je de casus geschreven hebt zou het tentamen ook moeten lukken.
Diagnostiek – wat is dat en wat voor soorten zijn er?
Bij diagnostiek is het belangrijk om eerst te kijken wat je precies wilt onderzoeken. Dit kun je
formuleren in vragen als:
- Is er sprake van kindermishandeling?
- Is er sprake van huiselijk geweld?
- Heeft dit kind een ontwikkelingsachterstand?
- Hoe ervaart het kind de scheiding?
- Kan dit kind beter bij zijn vader of moeder wonen?
- Hoe kan het delictgedrag gestopt worden?
Om hier antwoord op te geven heeft een diagnosticus bepaalde dingen nodig:
- Inhoudelijke theorieën over psychopathologie
o Wat is (ab)normale ontwikkeling?
o Hoe kan ik dit meten? Wat zijn de onderzoeksmaterialen?
, - Kennis over normale en afwijkende ontwikkelingspatronen
- Instrumenten en technieken om gedrag in kaart te brengen
- Statistische en psychometrische technieken om gegevens te kunnen verwerken
Diagnose
= theorie van het individuele geval; een beschrijving van hoe het gaat met iemand en waarom
je denkt dat het zo gaat met iemand. Wat zijn de risico- en beschermende factoren.
Diagnostiek is een ruim proces van begin tot eind en is individueel voor ieder kind.
classificatie (in categorie onderbrengen). Een classificatie is wel deel van de diagnose, maar
voldoet niet aan een gehele diagnose.
Classificeren is wel → stoornis (DSM-5) is slechts verzameling symptomen! Een stoornis is
niet tastbaar, het is eigenlijk alleen een set symptomen die samen voorkomen.
Er zitten een aantal verschillen tussen diagnostiek en classificatie!
Classificeren binnen de diagnostiek:
DSM-5 – kritiek vanuit orthopedagogisch perspectief
- De DSM gaat eigenlijk vooral over volwassenen; beschrijving niet altijd van
toepassing op kinderen
- Omgeving en context heeft bijna geen rol
- Er is geen ruimte voor positieve kenmerken in functioneren
- Dynamiek van opvoedingsproblemen van buitenaf
- Leeftijds-gerelateerde veranderingen in wat normaal of pathologisch is staan hier niet
in
,Voordelen van dimensioneel:
- Gedetailleerder beeld van klachten en sterke punten van kinderen
- Algemeen: draagt bij aan meer kennis over psychopathologie en onderliggende
mechanismen
- Categorieën ingewikkeld vanwege ontwikkelingsvariabiliteit
o Per ontwikkelingsfase laat het kind ander gedrag zien, dit verloopt niet in een
rechte lijn. Er zullen fases van snelle ontwikkeling zijn en langzamer. Klachten
kunnen er bij een bepaalde leeftijd heel anders uitzien.
- Leeftijds-gerelateerde veranderingen in wat normaal of pathologisch is
Iedere classificatie staat hierbinnen op een lijn.
Kinderen C en D hebben een diagnose gekregen; zij zitten boven de cut-off. B en C lijken
waarschijnlijk in hun functioneren meer op elkaar dan C en D. Dit wordt in het dagelijks
leven vaak niet zo gezien.
Hierarchical taxonomy of psychopathology (hitop-model)
Nieuw model obv de nieuwe opvattingen.
- Dimensioneel
- Gebaseerd op groot aantal studies naar samenhang symptomen
- Verschillende lagen waarin samenhang steeds breder is
- Bovenaan algemene psychopathologie factor (p-factor). Van daaruit zijn bepaalde
personen meer gevoelig voor symptomen in de blauwe hoek of roze hoek.
- Voordelen
o Minder stigmatiserend
o Meer ruimte voor heterogeniteit
o Transdiagnostische benadering in behandeling → er wordt verder gekeken en
wordt overstijgend gedacht. Er wordt geen protocol voor 1 bepaalde stoornis
gehanteerd, maar wordt een bredere aanpak gehanteerd.
, De diagnostische cyclus
Dit is de cyclus die binnen de
master leidend is.
Er komt een aanmelding
binnen waarna het rondje
afgemaakt wordt. KA-PA-VA-
IA.
Soms is het echter niet nodig
om alle stappen af te gaan →
je zou stappen over kunnen
slaan of opnieuw doorlopen.
Binnen de master zal dit de algemene
procedure zijn met deze stappen.
Waarom belangrijk om volgens deze cyclus
te werken?
- Faciliteert onafhankelijk
onderzoek: idee is dat verschillende
professionals het uitvoeren, maar
allemaal op dezelfde uitkomst
komen.
- Wetenschappelijk onderbouwde
diagnostiek is:
o Hypothesetoetsend
o Controleerbaar
o Herhaalbaar
Verklaringsanalyse
Hierin werk je met hypotheses die Figuur 1: klinische cyclus
gevormd worden vanuit theorie.
- Onderkennende hypothese
- Verklarende hypothese (dit staat centraal in dit vak!)
- Indicerende hypothese
Valkuilen
Een oorzaak (vb. verwaarlozing) kan meerdere probleemclusters verklaren.
Probleemclusters verklaren NIET andere clusters. Je moet focussen op wat onderliggende
verklaringen zijn.
ontwikkelingspsychopathologie en diagnostiek
Hoorcollege 1 – gezinsdiagnostiek in de forensische context. Dr.
Jeanine Baartmans
Algemene informatie van de cursus
- Aanwezigheidsplicht
- Eindopdracht werkgroepen 40%
- Tentamen (meerkeuze & openvragen) 60%
Inschrijven voor tentamen!
De Bruyn voor werkgroepen ook tentamenstof, maar zullen geen letterlijke vragen worden
gesteld. Als je de casus geschreven hebt zou het tentamen ook moeten lukken.
Diagnostiek – wat is dat en wat voor soorten zijn er?
Bij diagnostiek is het belangrijk om eerst te kijken wat je precies wilt onderzoeken. Dit kun je
formuleren in vragen als:
- Is er sprake van kindermishandeling?
- Is er sprake van huiselijk geweld?
- Heeft dit kind een ontwikkelingsachterstand?
- Hoe ervaart het kind de scheiding?
- Kan dit kind beter bij zijn vader of moeder wonen?
- Hoe kan het delictgedrag gestopt worden?
Om hier antwoord op te geven heeft een diagnosticus bepaalde dingen nodig:
- Inhoudelijke theorieën over psychopathologie
o Wat is (ab)normale ontwikkeling?
o Hoe kan ik dit meten? Wat zijn de onderzoeksmaterialen?
, - Kennis over normale en afwijkende ontwikkelingspatronen
- Instrumenten en technieken om gedrag in kaart te brengen
- Statistische en psychometrische technieken om gegevens te kunnen verwerken
Diagnose
= theorie van het individuele geval; een beschrijving van hoe het gaat met iemand en waarom
je denkt dat het zo gaat met iemand. Wat zijn de risico- en beschermende factoren.
Diagnostiek is een ruim proces van begin tot eind en is individueel voor ieder kind.
classificatie (in categorie onderbrengen). Een classificatie is wel deel van de diagnose, maar
voldoet niet aan een gehele diagnose.
Classificeren is wel → stoornis (DSM-5) is slechts verzameling symptomen! Een stoornis is
niet tastbaar, het is eigenlijk alleen een set symptomen die samen voorkomen.
Er zitten een aantal verschillen tussen diagnostiek en classificatie!
Classificeren binnen de diagnostiek:
DSM-5 – kritiek vanuit orthopedagogisch perspectief
- De DSM gaat eigenlijk vooral over volwassenen; beschrijving niet altijd van
toepassing op kinderen
- Omgeving en context heeft bijna geen rol
- Er is geen ruimte voor positieve kenmerken in functioneren
- Dynamiek van opvoedingsproblemen van buitenaf
- Leeftijds-gerelateerde veranderingen in wat normaal of pathologisch is staan hier niet
in
,Voordelen van dimensioneel:
- Gedetailleerder beeld van klachten en sterke punten van kinderen
- Algemeen: draagt bij aan meer kennis over psychopathologie en onderliggende
mechanismen
- Categorieën ingewikkeld vanwege ontwikkelingsvariabiliteit
o Per ontwikkelingsfase laat het kind ander gedrag zien, dit verloopt niet in een
rechte lijn. Er zullen fases van snelle ontwikkeling zijn en langzamer. Klachten
kunnen er bij een bepaalde leeftijd heel anders uitzien.
- Leeftijds-gerelateerde veranderingen in wat normaal of pathologisch is
Iedere classificatie staat hierbinnen op een lijn.
Kinderen C en D hebben een diagnose gekregen; zij zitten boven de cut-off. B en C lijken
waarschijnlijk in hun functioneren meer op elkaar dan C en D. Dit wordt in het dagelijks
leven vaak niet zo gezien.
Hierarchical taxonomy of psychopathology (hitop-model)
Nieuw model obv de nieuwe opvattingen.
- Dimensioneel
- Gebaseerd op groot aantal studies naar samenhang symptomen
- Verschillende lagen waarin samenhang steeds breder is
- Bovenaan algemene psychopathologie factor (p-factor). Van daaruit zijn bepaalde
personen meer gevoelig voor symptomen in de blauwe hoek of roze hoek.
- Voordelen
o Minder stigmatiserend
o Meer ruimte voor heterogeniteit
o Transdiagnostische benadering in behandeling → er wordt verder gekeken en
wordt overstijgend gedacht. Er wordt geen protocol voor 1 bepaalde stoornis
gehanteerd, maar wordt een bredere aanpak gehanteerd.
, De diagnostische cyclus
Dit is de cyclus die binnen de
master leidend is.
Er komt een aanmelding
binnen waarna het rondje
afgemaakt wordt. KA-PA-VA-
IA.
Soms is het echter niet nodig
om alle stappen af te gaan →
je zou stappen over kunnen
slaan of opnieuw doorlopen.
Binnen de master zal dit de algemene
procedure zijn met deze stappen.
Waarom belangrijk om volgens deze cyclus
te werken?
- Faciliteert onafhankelijk
onderzoek: idee is dat verschillende
professionals het uitvoeren, maar
allemaal op dezelfde uitkomst
komen.
- Wetenschappelijk onderbouwde
diagnostiek is:
o Hypothesetoetsend
o Controleerbaar
o Herhaalbaar
Verklaringsanalyse
Hierin werk je met hypotheses die Figuur 1: klinische cyclus
gevormd worden vanuit theorie.
- Onderkennende hypothese
- Verklarende hypothese (dit staat centraal in dit vak!)
- Indicerende hypothese
Valkuilen
Een oorzaak (vb. verwaarlozing) kan meerdere probleemclusters verklaren.
Probleemclusters verklaren NIET andere clusters. Je moet focussen op wat onderliggende
verklaringen zijn.
