Samenvatting endocrinologie
1. Diabetes mellitus.......................................................................................4
1.1 Definitie en classificatie............................................................................................ 4
1.2 Pathofysiologie......................................................................................................... 4
1.3 Type 1 diabetes mellitus........................................................................................... 4
1.4 Type 2 diabetes mellitus........................................................................................... 5
1.5 Klinisch onderzoek.................................................................................................... 6
1.6 Laboratoriumdiagnostiek.......................................................................................... 6
1.7 Behandeling van diabetes mellitus...........................................................................7
1.8 Follow-up................................................................................................................ 13
1.9 Chronische verwikkelingen.....................................................................................13
1.10 Enkele specifieke problemen................................................................................14
2. Hypoglycemie........................................................................................... 16
2.1 Oorzaken................................................................................................................ 16
2.2 Insulinoom.............................................................................................................. 16
2.3 Reactieve hypoglycemie......................................................................................... 17
3. Hypofyse.................................................................................................. 17
3.1 Basisbegrippen....................................................................................................... 17
3.2 Inleiding hypofyseadenomen..................................................................................17
3.3 Kliniek hypofyse...................................................................................................... 18
3.4 Hypofysestimulatietesten.......................................................................................21
4. Hypogonadisme en gynaecomastie............................................................22
4.1 Mannelijk endocrien hypogonadisme......................................................................22
4.2 Gynaecomastie....................................................................................................... 25
4.3 Turner-syndroom, endocrino aandachtspunten op volw leeftijd..............................26
5. Bijniercortex............................................................................................ 26
5.1 Investigatie v/d bijniercortexfunctie........................................................................26
5.2 Ziekten v/d bijniercortex......................................................................................... 28
5.3 Corticotherapie....................................................................................................... 32
1
,6. Bijniermerg.............................................................................................. 33
6.1 Investigatie v/d bijniermergfunctie.........................................................................33
6.2 Ziekten v/h bijniermerg........................................................................................... 33
7. Neuro-endocriene tumoren (NET)..............................................................34
7.1 Histopathologie en classificatie...............................................................................34
7.2 Pathofysiologie en kliniek.......................................................................................35
7.3 Carcinoïd-syndroom................................................................................................ 35
7.4 Diagnose................................................................................................................. 35
7.5 Therapie................................................................................................................. 35
8. Hirsutisme............................................................................................... 36
8.1 Definitie.................................................................................................................. 36
8.2 Etiologie.................................................................................................................. 36
8.3 Differentiaaldiagnose.............................................................................................. 36
8.4 Organisch hirsutisme.............................................................................................. 36
9. Variaties v/d seksuele ontwikkeling en genderdysforie...............................37
9.1 Normale en typische geslachtsdifferentiatie en genderontwikkeling......................37
9.2 Variaties v/d seksuele ontwikkeling........................................................................38
9.3 Transgender en genderdiversiteit..........................................................................39
10. De schildklier.........................................................................................41
10.1 Basisbegrippen..................................................................................................... 41
10.2 Diagnostische exploratie bij schildklierlijden.........................................................42
10.3 Thyrotoxicose....................................................................................................... 44
10.4 Hypothyroïdie....................................................................................................... 47
10.5 Thyroiditis............................................................................................................. 49
10.6 Endemisch en sporadisch niet-toxisch struma......................................................50
10.7 Schildkliertumoren, in het bijzonder de solitaire thyroïdnodule............................50
10.8 Het ‘euthyroid sick’-syndroom..............................................................................52
11. Dyslipidemie..........................................................................................52
11.1 Inleiding................................................................................................................ 52
11.2 Kliniek................................................................................................................... 54
2
, 11.3 Gevolgen.............................................................................................................. 55
11.4 Behandeling.......................................................................................................... 55
12. Obesitas................................................................................................. 57
12.1 Definitie en prevalentie........................................................................................57
12.2 Etiologie en fysiologie........................................................................................... 57
12.3 Endocriene aspecten van obesitas........................................................................58
12.4 Functies van vetweefsel........................................................................................ 58
12.5 Vetverdeling.......................................................................................................... 59
12.6 Somatische gevolgen van obesitas.......................................................................59
12.7 Therapie................................................................................................................ 59
13. Aandoeningen v/d bijschildklieren en metabole botziekten.......................61
13.1 Calcium en fosforhuishouden – basisbegrippen....................................................61
13.2 Aandoeningen v/d bijschildklieren........................................................................61
13.3 Metabole botaandoeningen..................................................................................64
14. Schildklier en bijschildklierchirurgie........................................................66
14.1 Chirurgie is anatomie............................................................................................66
14.2 Potentiële complicaties.........................................................................................66
14.3 De schildklierchirurgie.......................................................................................... 66
14.4 De bijschildklierchirurgie.......................................................................................66
3
, 1. Diabetes mellitus
1.1 Definitie en classificatie
- Chronische stoornis en metabolisme van koolhydraten, vetten en
eiwitten
- Absoluut (DM 1) of relatief (DM 2) insulinegebrek + gestegen
bloedglucosegehalte
- Prevalentie België: 6,6%
1.2 Pathofysiologie
- Endocriene pancreas: eilandjes van Langerhans productie insuline
- Stijging bloedglucosespiegel vrijstelling insuline opname
glucose in spier- en vetweefsel + remming nieuwvorming in lever +
bevordert vorming glycogeen en opbouw eiwitten + remming
lipolyse
- Contraregulerende hormonen plasmaglucose stijging: glucagon,
cortisol,
(nor)adrenaline, groeihormoon
Onvoldoende insulineproductie
- Voortschrijdende lipolyse, glycogenolyse en proteolyse massale
katabolie
acidose en dehydratatie
Onvoldoende gevoeligheid voor insuline = insulineresistentie
- Effectororganen zijn minder gevoelig initieel hyperinsulinemie
- Glijdende schaal, waarbij toenemende insulineresistentie kan
voortschrijden tot prediabetes en uiteindelijk tot DM2
1.3 Type 1 diabetes mellitus
Pathogenese
- Aanval v/h eigen immuunsysteem op de insulineprod. bèta-cellen in
de pancreas
- Familiale of genetische voorbestemdheid + omgevingsfactoren
- 2 fases:
o Maanden tot jaren asympt. fase: specifieke auto-antilichamen:
leukocyten dringen eilandjes van Langerhans binnen
o Fase met specifieke destructie van bèta-cellen
- Regulerende T-cellen, virale of mogelijk ook nutritionele factoren als
trigger
- Kinderen en jongvolwassenen
- Vaak combi met andere auto-immuunziekten: primaire
hypothyroïdie, vitiligo, auto-immune gastritis, pernicieuze anemie,
coeliakie, bijnierschorsinsuf
- Latent auto-immune diabetes in adults (LADA):
o Op latere leeftijd, minder fulminant, langzamere progressie,
kliniek lijkt meer op type 2
4
1. Diabetes mellitus.......................................................................................4
1.1 Definitie en classificatie............................................................................................ 4
1.2 Pathofysiologie......................................................................................................... 4
1.3 Type 1 diabetes mellitus........................................................................................... 4
1.4 Type 2 diabetes mellitus........................................................................................... 5
1.5 Klinisch onderzoek.................................................................................................... 6
1.6 Laboratoriumdiagnostiek.......................................................................................... 6
1.7 Behandeling van diabetes mellitus...........................................................................7
1.8 Follow-up................................................................................................................ 13
1.9 Chronische verwikkelingen.....................................................................................13
1.10 Enkele specifieke problemen................................................................................14
2. Hypoglycemie........................................................................................... 16
2.1 Oorzaken................................................................................................................ 16
2.2 Insulinoom.............................................................................................................. 16
2.3 Reactieve hypoglycemie......................................................................................... 17
3. Hypofyse.................................................................................................. 17
3.1 Basisbegrippen....................................................................................................... 17
3.2 Inleiding hypofyseadenomen..................................................................................17
3.3 Kliniek hypofyse...................................................................................................... 18
3.4 Hypofysestimulatietesten.......................................................................................21
4. Hypogonadisme en gynaecomastie............................................................22
4.1 Mannelijk endocrien hypogonadisme......................................................................22
4.2 Gynaecomastie....................................................................................................... 25
4.3 Turner-syndroom, endocrino aandachtspunten op volw leeftijd..............................26
5. Bijniercortex............................................................................................ 26
5.1 Investigatie v/d bijniercortexfunctie........................................................................26
5.2 Ziekten v/d bijniercortex......................................................................................... 28
5.3 Corticotherapie....................................................................................................... 32
1
,6. Bijniermerg.............................................................................................. 33
6.1 Investigatie v/d bijniermergfunctie.........................................................................33
6.2 Ziekten v/h bijniermerg........................................................................................... 33
7. Neuro-endocriene tumoren (NET)..............................................................34
7.1 Histopathologie en classificatie...............................................................................34
7.2 Pathofysiologie en kliniek.......................................................................................35
7.3 Carcinoïd-syndroom................................................................................................ 35
7.4 Diagnose................................................................................................................. 35
7.5 Therapie................................................................................................................. 35
8. Hirsutisme............................................................................................... 36
8.1 Definitie.................................................................................................................. 36
8.2 Etiologie.................................................................................................................. 36
8.3 Differentiaaldiagnose.............................................................................................. 36
8.4 Organisch hirsutisme.............................................................................................. 36
9. Variaties v/d seksuele ontwikkeling en genderdysforie...............................37
9.1 Normale en typische geslachtsdifferentiatie en genderontwikkeling......................37
9.2 Variaties v/d seksuele ontwikkeling........................................................................38
9.3 Transgender en genderdiversiteit..........................................................................39
10. De schildklier.........................................................................................41
10.1 Basisbegrippen..................................................................................................... 41
10.2 Diagnostische exploratie bij schildklierlijden.........................................................42
10.3 Thyrotoxicose....................................................................................................... 44
10.4 Hypothyroïdie....................................................................................................... 47
10.5 Thyroiditis............................................................................................................. 49
10.6 Endemisch en sporadisch niet-toxisch struma......................................................50
10.7 Schildkliertumoren, in het bijzonder de solitaire thyroïdnodule............................50
10.8 Het ‘euthyroid sick’-syndroom..............................................................................52
11. Dyslipidemie..........................................................................................52
11.1 Inleiding................................................................................................................ 52
11.2 Kliniek................................................................................................................... 54
2
, 11.3 Gevolgen.............................................................................................................. 55
11.4 Behandeling.......................................................................................................... 55
12. Obesitas................................................................................................. 57
12.1 Definitie en prevalentie........................................................................................57
12.2 Etiologie en fysiologie........................................................................................... 57
12.3 Endocriene aspecten van obesitas........................................................................58
12.4 Functies van vetweefsel........................................................................................ 58
12.5 Vetverdeling.......................................................................................................... 59
12.6 Somatische gevolgen van obesitas.......................................................................59
12.7 Therapie................................................................................................................ 59
13. Aandoeningen v/d bijschildklieren en metabole botziekten.......................61
13.1 Calcium en fosforhuishouden – basisbegrippen....................................................61
13.2 Aandoeningen v/d bijschildklieren........................................................................61
13.3 Metabole botaandoeningen..................................................................................64
14. Schildklier en bijschildklierchirurgie........................................................66
14.1 Chirurgie is anatomie............................................................................................66
14.2 Potentiële complicaties.........................................................................................66
14.3 De schildklierchirurgie.......................................................................................... 66
14.4 De bijschildklierchirurgie.......................................................................................66
3
, 1. Diabetes mellitus
1.1 Definitie en classificatie
- Chronische stoornis en metabolisme van koolhydraten, vetten en
eiwitten
- Absoluut (DM 1) of relatief (DM 2) insulinegebrek + gestegen
bloedglucosegehalte
- Prevalentie België: 6,6%
1.2 Pathofysiologie
- Endocriene pancreas: eilandjes van Langerhans productie insuline
- Stijging bloedglucosespiegel vrijstelling insuline opname
glucose in spier- en vetweefsel + remming nieuwvorming in lever +
bevordert vorming glycogeen en opbouw eiwitten + remming
lipolyse
- Contraregulerende hormonen plasmaglucose stijging: glucagon,
cortisol,
(nor)adrenaline, groeihormoon
Onvoldoende insulineproductie
- Voortschrijdende lipolyse, glycogenolyse en proteolyse massale
katabolie
acidose en dehydratatie
Onvoldoende gevoeligheid voor insuline = insulineresistentie
- Effectororganen zijn minder gevoelig initieel hyperinsulinemie
- Glijdende schaal, waarbij toenemende insulineresistentie kan
voortschrijden tot prediabetes en uiteindelijk tot DM2
1.3 Type 1 diabetes mellitus
Pathogenese
- Aanval v/h eigen immuunsysteem op de insulineprod. bèta-cellen in
de pancreas
- Familiale of genetische voorbestemdheid + omgevingsfactoren
- 2 fases:
o Maanden tot jaren asympt. fase: specifieke auto-antilichamen:
leukocyten dringen eilandjes van Langerhans binnen
o Fase met specifieke destructie van bèta-cellen
- Regulerende T-cellen, virale of mogelijk ook nutritionele factoren als
trigger
- Kinderen en jongvolwassenen
- Vaak combi met andere auto-immuunziekten: primaire
hypothyroïdie, vitiligo, auto-immune gastritis, pernicieuze anemie,
coeliakie, bijnierschorsinsuf
- Latent auto-immune diabetes in adults (LADA):
o Op latere leeftijd, minder fulminant, langzamere progressie,
kliniek lijkt meer op type 2
4
