Economie Katern 5
Hoofdstuk 1
1.1 – Speltheorie
Met de speltheorie bestudeer je de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze
rekening houden met de keuzes van anderen. Je gaat telkens opzoek naar je eigen max nut.
Verschillende spellen en kenmerken:
- Simultaan (tegelijkertijd beslissen) of sequentieel (een na de ander).
- Eenmalig of herhaald (voorgaande rondes kunnen invloed hebben op strategie)
- Coöperatief (afspraken maken) of niet-coöperatief (eigen beste strategie)
Tabel met mogelijke uitkomsten van een spel = opbrengstenmatrix / payoff-matrix.
Om het evenwicht te bepalen gebruik je de best response-methode. Je kijkt naar de beste
optie per persoon per keuze. Een Nash-evenwicht is een resultaat waarbij geen van de
spelers een reden heeft om van strategie te veranderen. Het gevangenendilemma is een
simultaan spel met een evenwicht waarbij de uitkomst voor beiden niet optimaal is.
Dominante strategie: speler kiest altijd dezelfde strategie, ongeacht de andere keuze.
Gedomineerde strategie: levert een slechter resultaat op dan de andere mogelijke
strategieën, welke strategie de ander ook kiest.
Bij het individuele belang streven de partijen naar een uitkomst die voor hen het meest
gunstig is, hierbij komt de optimale uitkomst niet altijd tot stand.
1.2 – Strategie in een prijzenoorlog
- nul-som-spel: als je de uitkomsten optelt, krijg je altijd hetzelfde.
- niet nul-som-spel: als je de uitkomsten optelt, krijg je niet hetzelfde.
Een contract / overeenkomst is een document waarin afspraken worden vastgelegd. Je kunt
hiermee het collectieve belang boven het eigenbelang stellen om een gevangenendilemma
door te breken. Tit for tat-principe: als je je niet aan de afspraak houdt, kun je van de
andere partij ‘een koekje van eigen deeg’ verwachten. Zelfbinding: je concurrent laten
weten dat jij, ongeacht de keuze van de ander, de strategie volgt die op lange termijn het
beste is. In een prijzenoorlog gaan concurrenten in strijd dmv prijsverlagingen. Het idee is
om hierdoor het marktaandeel te vergroten en concurrenten te elimineren. Soms spelen
sociale normen een rol: ongeschreven regels over hoe je hoort te gedragen.
1.3 – Onderhandelen en samenwerken
Bij een sequentieel spel kan je een beslissingsboom maken. De uitkomst kan je bepalen
dmv backwards induction: de beste optie voor de laatste speler kiezen, gegeven de keuze
van de speler ervoor. Verzonken kosten: kosten die niet kunnen worden teruggedraaid
vanwege het specifieke karakter van de uitgave. Berovingsprobleem: als je afhankelijk bent
van elkaar, kan je de ander beroven van verzonken kosten. Reputatieschade: de klanten
zullen na een slechte actie niet meer mee doen.
1.4 – De overheid en niet-optimale uitkomsten
Extern effect: een gevolg van productie/consumptie & wordt niet meegerekend in de
kostprijs. Het effect hiervan kan positief of negatief (bv. vervuiling, geluidsoverlast) zijn.
De kosten als gevolg van negatieve externe effecten zijn maatschappelijke kosten. De
overheid probeert deze te voorkomen dmv wet- en regelgeving. Positieve externe effecten
leiden tot maatschappelijke opbrengsten. De overheid probeert deze te stimuleren dmv
1
Hoofdstuk 1
1.1 – Speltheorie
Met de speltheorie bestudeer je de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze
rekening houden met de keuzes van anderen. Je gaat telkens opzoek naar je eigen max nut.
Verschillende spellen en kenmerken:
- Simultaan (tegelijkertijd beslissen) of sequentieel (een na de ander).
- Eenmalig of herhaald (voorgaande rondes kunnen invloed hebben op strategie)
- Coöperatief (afspraken maken) of niet-coöperatief (eigen beste strategie)
Tabel met mogelijke uitkomsten van een spel = opbrengstenmatrix / payoff-matrix.
Om het evenwicht te bepalen gebruik je de best response-methode. Je kijkt naar de beste
optie per persoon per keuze. Een Nash-evenwicht is een resultaat waarbij geen van de
spelers een reden heeft om van strategie te veranderen. Het gevangenendilemma is een
simultaan spel met een evenwicht waarbij de uitkomst voor beiden niet optimaal is.
Dominante strategie: speler kiest altijd dezelfde strategie, ongeacht de andere keuze.
Gedomineerde strategie: levert een slechter resultaat op dan de andere mogelijke
strategieën, welke strategie de ander ook kiest.
Bij het individuele belang streven de partijen naar een uitkomst die voor hen het meest
gunstig is, hierbij komt de optimale uitkomst niet altijd tot stand.
1.2 – Strategie in een prijzenoorlog
- nul-som-spel: als je de uitkomsten optelt, krijg je altijd hetzelfde.
- niet nul-som-spel: als je de uitkomsten optelt, krijg je niet hetzelfde.
Een contract / overeenkomst is een document waarin afspraken worden vastgelegd. Je kunt
hiermee het collectieve belang boven het eigenbelang stellen om een gevangenendilemma
door te breken. Tit for tat-principe: als je je niet aan de afspraak houdt, kun je van de
andere partij ‘een koekje van eigen deeg’ verwachten. Zelfbinding: je concurrent laten
weten dat jij, ongeacht de keuze van de ander, de strategie volgt die op lange termijn het
beste is. In een prijzenoorlog gaan concurrenten in strijd dmv prijsverlagingen. Het idee is
om hierdoor het marktaandeel te vergroten en concurrenten te elimineren. Soms spelen
sociale normen een rol: ongeschreven regels over hoe je hoort te gedragen.
1.3 – Onderhandelen en samenwerken
Bij een sequentieel spel kan je een beslissingsboom maken. De uitkomst kan je bepalen
dmv backwards induction: de beste optie voor de laatste speler kiezen, gegeven de keuze
van de speler ervoor. Verzonken kosten: kosten die niet kunnen worden teruggedraaid
vanwege het specifieke karakter van de uitgave. Berovingsprobleem: als je afhankelijk bent
van elkaar, kan je de ander beroven van verzonken kosten. Reputatieschade: de klanten
zullen na een slechte actie niet meer mee doen.
1.4 – De overheid en niet-optimale uitkomsten
Extern effect: een gevolg van productie/consumptie & wordt niet meegerekend in de
kostprijs. Het effect hiervan kan positief of negatief (bv. vervuiling, geluidsoverlast) zijn.
De kosten als gevolg van negatieve externe effecten zijn maatschappelijke kosten. De
overheid probeert deze te voorkomen dmv wet- en regelgeving. Positieve externe effecten
leiden tot maatschappelijke opbrengsten. De overheid probeert deze te stimuleren dmv
1
