Aiko Clybouw 2023-2024 Methoden vh wet onderzoek, deel 1
METHODEN VAN HET WETENSCHAPPELIJK
ONDERZOEK – DEEL 1
Les 2: Inleiding, Hypothesen formuleren
Handboek Hoofdstuk 1 (pp. 1-28)
Handboek Hoofdstuk 2 (pp. 45-48)
INLEIDING
Handboek Hoofdstuk 1 (pp. 1-28)
Waarom een vak methoden?
• Psychologen moeten interessante vragen kunnen beantwoorden
• Psychologen moeten de methode die gebruikt werd om interessante vragen te
beantwoorden, om tot kennisclaims te komen, kritisch kunnen evalueren
• Een vak methoden is dus cruciaal in onze opleiding!
• Hoe kunnen we interessante vragen beantwoorden?
▪ Op basis van niet-wetenschappelijke methoden
▪ Op basis van de wetenschappelijke methode
Overzicht
• Niet-wetenschappelijke methoden om kennis te vergaren
▪ Vasthoudendheid (tenacity)
▪ Intuïtie
▪ Autoriteit
▪ Rationalisme
▪ Empirie
• De wetenschappelijke methode
• De empirische cyclus
1
,Aiko Clybouw 2023-2024 Methoden vh wet onderzoek, deel 1
METHODEN OM KENNIS TE VERGAREN
• Vasthoudendheid (tenacity)
• Intuïtie
• Autoriteit
• Rationalisme
• Empirie
→ Niet-wetenschappelijke methoden
1. Vasthoudendheid (tenacity)
• We accepteren informatie als waar, omdat het altijd al zo geweest is of omdat bijgeloof de
informatie ondersteunt
• Gebaseerd op gewoonte of bijgeloof
• We geloven iets omdat we het altijd al geloofd hebben, clichés (e.g., “tegengestelden trekken
elkaar aan”)
• of omdat bepaalde overtuigingen worden voorgesteld als feiten (e.g., “een spiegel breken
levert 7 jaar ongeluk op”)
MAAR: info kan foutief zijn en het corrigeren is zeer moeilijk want geloof is heel hardnekkig
2. Intuïtie
• We accepteren informatie als waar, omdat dit “juist aanvoelt”
• Gebaseerd op buikgevoel, voorgevoel of instinct
• Snelle manier om vragen te beantwoorden
• Vaak gebruikt als we over geen enkele info beschikken
• Ethische vraagstukken of morele dilemma’s worden vaak opgelost met de methode van
intuïtie
• E.g., “ik voel aan dat mijn vriend een slechte dag heeft”
MAAR: geen enkele manier om accurate en foutieve info te onderscheiden
2
,Aiko Clybouw 2023-2024 Methoden vh wet onderzoek, deel 1
3. Autoriteit
• We accepteren informatie als waar, omdat de informatie afkomstig is van een expert rond dat
onderwerp
• Gebaseerd op vertrouwen in een autoriteit, expert
• Consulteren van een expert, het werk lezen van een expert, “Google it”, boeken, TV, internet,
etc. (een bron raadplegen)
• Vaak een prima startpunt om kennis te vergaren, snel en makkelijk
• Omvat ook de methode van geloof: blind vertrouwen in een autoriteitsfiguur waardoor we
diens info accepteren zonder twijfel of toetsing
MAAR: levert niet altijd accurate info op: experts kunnen gebiast zijn, info kan een subjectieve opinie
reflecteren, expertise wordt gegeneraliseerd naar andere domeinen, de expertise wordt niet in vraag
gesteld, expert is niet echt een expert
4. Rationalisme
• Antwoorden zoeken door logisch te redeneren
• We vertrekken van een set gekende feiten of assumpties (= premissen) en gebruiken logica
om tot een conclusie of antwoord te komen
• Voorbeeld:
Argument:
Een angstaanjagende ervaring met een hond veroorzaakt angst voor honden in de
toekomst
Amy heeft angst voor honden
Dus, Amy heeft een angstaanjagende ervaring met een hond gehad
• Indien de premissen waar zijn en de gehanteerde logica is correct, dan is de conclusie
sowieso correct
• Let op: de rationale methode start pas NA de premissen
• Geen info verzameld, geen observaties, geen evidentie, etc.
• Vaak gebruikt om alternatieven logisch af te wegen, zonder alle mogelijkheden ook
daadwerkelijk uit te proberen (e.g., op de dag van een examen is je auto stuk: wat zijn
mogelijke alternatieven om tijdig op het examen te geraken?)
• MAAR:
• Alles valt of staat bij de juistheid van de premissen (e.g., een angstaanjagende
ervaring met een hond veroorzaakt angst voor honden in de toekomst)
• Alles valt of staat bij de juistheid van het logisch redeneren, maar we zijn niet zo goed
in logisch redeneren ( het ene volgt niet altijd door het andere)
Argument:
Een angstaanjagende ervaring met een hond veroorzaakt angst voor honden in de
toekomst
Amy heeft angst voor honden
Dus, Amy heeft een angstaanjagende ervaring met een hond gehad
3
, Aiko Clybouw 2023-2024 Methoden vh wet onderzoek, deel 1
Argument:
Agressief contact tussen rugby spelers veroorzaakt hersenschuddingen
John heeft een hersenschudding
Dus, John heeft een agressief contact ervaren tijdens een rugby spel
5. Empirie
• Antwoorden zoeken door directe observatie of directe sensorische ervaring
• DOEN
• “Alle kennis wordt verworven door de zintuigen”
• E.g., “in de zomer is het warmer dan in de winter”
• Veel antwoorden zijn beschikbaar door de wereld rond ons te observeren
MAAR:
• Onze waarneming en interpretatie van de wereld rond ons zijn niet altijd correct
▪ Sensorische ervaring kan ons misleiden (e.g., visuele illusies)
MAAR:
• Onze waarneming en interpretatie van de wereld rond ons zijn niet altijd correct
▪ Sensorische ervaring kan ons misleiden (e.g., visuele illusies)
▪ Invloed van voorkennis, verwachtingen, gevoelens, overtuigingen op perceptie (we
zijn niet objectief)
▪ Misinterpretatie van sensorische ervaring
▪ Kost tijd: met de empirische methode ga je bij een probleem verschillende
oplossingen uitproberen ( → rationele methode) = trial-and-error
▪ Kan gevaarlijk zijn (e.g., zijn deze paddenstoelen eetbaar of giftig?)
Methoden om kennis te vergaren
• Vasthoudendheid (tenacity)
Niet-kritische technieken, nuttig voor het snel beantwoorden van
• Intuïtie vragen die geen belangrijke consequenties hebben indien een
• Autoriteit fout antwoord geaccepteerd wordt
• Rationalisme Stellen meer eisen aan de info en antwoorden die ze produceren.
• Empirie Cruciale componenten van de wetenschappelijke methode
→ Niet-wetenschappelijke
methoden
Quiz: Welke methoden om kennis te vergaren worden hier gebruikt?
4
METHODEN VAN HET WETENSCHAPPELIJK
ONDERZOEK – DEEL 1
Les 2: Inleiding, Hypothesen formuleren
Handboek Hoofdstuk 1 (pp. 1-28)
Handboek Hoofdstuk 2 (pp. 45-48)
INLEIDING
Handboek Hoofdstuk 1 (pp. 1-28)
Waarom een vak methoden?
• Psychologen moeten interessante vragen kunnen beantwoorden
• Psychologen moeten de methode die gebruikt werd om interessante vragen te
beantwoorden, om tot kennisclaims te komen, kritisch kunnen evalueren
• Een vak methoden is dus cruciaal in onze opleiding!
• Hoe kunnen we interessante vragen beantwoorden?
▪ Op basis van niet-wetenschappelijke methoden
▪ Op basis van de wetenschappelijke methode
Overzicht
• Niet-wetenschappelijke methoden om kennis te vergaren
▪ Vasthoudendheid (tenacity)
▪ Intuïtie
▪ Autoriteit
▪ Rationalisme
▪ Empirie
• De wetenschappelijke methode
• De empirische cyclus
1
,Aiko Clybouw 2023-2024 Methoden vh wet onderzoek, deel 1
METHODEN OM KENNIS TE VERGAREN
• Vasthoudendheid (tenacity)
• Intuïtie
• Autoriteit
• Rationalisme
• Empirie
→ Niet-wetenschappelijke methoden
1. Vasthoudendheid (tenacity)
• We accepteren informatie als waar, omdat het altijd al zo geweest is of omdat bijgeloof de
informatie ondersteunt
• Gebaseerd op gewoonte of bijgeloof
• We geloven iets omdat we het altijd al geloofd hebben, clichés (e.g., “tegengestelden trekken
elkaar aan”)
• of omdat bepaalde overtuigingen worden voorgesteld als feiten (e.g., “een spiegel breken
levert 7 jaar ongeluk op”)
MAAR: info kan foutief zijn en het corrigeren is zeer moeilijk want geloof is heel hardnekkig
2. Intuïtie
• We accepteren informatie als waar, omdat dit “juist aanvoelt”
• Gebaseerd op buikgevoel, voorgevoel of instinct
• Snelle manier om vragen te beantwoorden
• Vaak gebruikt als we over geen enkele info beschikken
• Ethische vraagstukken of morele dilemma’s worden vaak opgelost met de methode van
intuïtie
• E.g., “ik voel aan dat mijn vriend een slechte dag heeft”
MAAR: geen enkele manier om accurate en foutieve info te onderscheiden
2
,Aiko Clybouw 2023-2024 Methoden vh wet onderzoek, deel 1
3. Autoriteit
• We accepteren informatie als waar, omdat de informatie afkomstig is van een expert rond dat
onderwerp
• Gebaseerd op vertrouwen in een autoriteit, expert
• Consulteren van een expert, het werk lezen van een expert, “Google it”, boeken, TV, internet,
etc. (een bron raadplegen)
• Vaak een prima startpunt om kennis te vergaren, snel en makkelijk
• Omvat ook de methode van geloof: blind vertrouwen in een autoriteitsfiguur waardoor we
diens info accepteren zonder twijfel of toetsing
MAAR: levert niet altijd accurate info op: experts kunnen gebiast zijn, info kan een subjectieve opinie
reflecteren, expertise wordt gegeneraliseerd naar andere domeinen, de expertise wordt niet in vraag
gesteld, expert is niet echt een expert
4. Rationalisme
• Antwoorden zoeken door logisch te redeneren
• We vertrekken van een set gekende feiten of assumpties (= premissen) en gebruiken logica
om tot een conclusie of antwoord te komen
• Voorbeeld:
Argument:
Een angstaanjagende ervaring met een hond veroorzaakt angst voor honden in de
toekomst
Amy heeft angst voor honden
Dus, Amy heeft een angstaanjagende ervaring met een hond gehad
• Indien de premissen waar zijn en de gehanteerde logica is correct, dan is de conclusie
sowieso correct
• Let op: de rationale methode start pas NA de premissen
• Geen info verzameld, geen observaties, geen evidentie, etc.
• Vaak gebruikt om alternatieven logisch af te wegen, zonder alle mogelijkheden ook
daadwerkelijk uit te proberen (e.g., op de dag van een examen is je auto stuk: wat zijn
mogelijke alternatieven om tijdig op het examen te geraken?)
• MAAR:
• Alles valt of staat bij de juistheid van de premissen (e.g., een angstaanjagende
ervaring met een hond veroorzaakt angst voor honden in de toekomst)
• Alles valt of staat bij de juistheid van het logisch redeneren, maar we zijn niet zo goed
in logisch redeneren ( het ene volgt niet altijd door het andere)
Argument:
Een angstaanjagende ervaring met een hond veroorzaakt angst voor honden in de
toekomst
Amy heeft angst voor honden
Dus, Amy heeft een angstaanjagende ervaring met een hond gehad
3
, Aiko Clybouw 2023-2024 Methoden vh wet onderzoek, deel 1
Argument:
Agressief contact tussen rugby spelers veroorzaakt hersenschuddingen
John heeft een hersenschudding
Dus, John heeft een agressief contact ervaren tijdens een rugby spel
5. Empirie
• Antwoorden zoeken door directe observatie of directe sensorische ervaring
• DOEN
• “Alle kennis wordt verworven door de zintuigen”
• E.g., “in de zomer is het warmer dan in de winter”
• Veel antwoorden zijn beschikbaar door de wereld rond ons te observeren
MAAR:
• Onze waarneming en interpretatie van de wereld rond ons zijn niet altijd correct
▪ Sensorische ervaring kan ons misleiden (e.g., visuele illusies)
MAAR:
• Onze waarneming en interpretatie van de wereld rond ons zijn niet altijd correct
▪ Sensorische ervaring kan ons misleiden (e.g., visuele illusies)
▪ Invloed van voorkennis, verwachtingen, gevoelens, overtuigingen op perceptie (we
zijn niet objectief)
▪ Misinterpretatie van sensorische ervaring
▪ Kost tijd: met de empirische methode ga je bij een probleem verschillende
oplossingen uitproberen ( → rationele methode) = trial-and-error
▪ Kan gevaarlijk zijn (e.g., zijn deze paddenstoelen eetbaar of giftig?)
Methoden om kennis te vergaren
• Vasthoudendheid (tenacity)
Niet-kritische technieken, nuttig voor het snel beantwoorden van
• Intuïtie vragen die geen belangrijke consequenties hebben indien een
• Autoriteit fout antwoord geaccepteerd wordt
• Rationalisme Stellen meer eisen aan de info en antwoorden die ze produceren.
• Empirie Cruciale componenten van de wetenschappelijke methode
→ Niet-wetenschappelijke
methoden
Quiz: Welke methoden om kennis te vergaren worden hier gebruikt?
4
