Rechtsvergelijking
Deel 1: Rechtsvergelijking: algemene principes...............................................4
Wat is rechtsvergelijking?............................................................................................... 4
Definitie van rechtsvergelijking:..............................................................................4
Doel:........................................................................................................................ 4
Opgelet:................................................................................................................... 4
Is rechtsvergelijking een wetenschappelijke discipline of louter een methode?......4
Soorten.................................................................................................................... 5
Positionering van rechtsvergelijking........................................................................5
Waarom rechtsvergelijking?........................................................................................... 6
Algemeen................................................................................................................ 6
Nabije doelen........................................................................................................... 6
Intermediaire doelen............................................................................................... 6
Verwijderde doelen.................................................................................................. 7
Hoe recht vergelijken?.................................................................................................... 8
Methoden van rechtsvergelijking.............................................................................8
Kernfasen................................................................................................................ 8
Vraagstelling........................................................................................................... 9
Informatie verzamelen en duiden..........................................................................10
Vergelijken en verklaren........................................................................................ 11
Waarderen............................................................................................................. 11
Bijzondere aandachtspunten.................................................................................11
Bescheidenheid en moed......................................................................................13
Hoe landen groeperen?................................................................................................. 13
Indeling en caveats...............................................................................................13
Hoofdgroepen........................................................................................................ 14
Moderne inzichten................................................................................................. 14
Bijkomende nuances.............................................................................................14
Overname van recht..............................................................................................14
Andere indelingen.................................................................................................15
Deel 2: Inleiding tot de belangrijkste rechtsstelsels.......................................16
België............................................................................................................................ 16
Historisch kader..................................................................................................... 16
Staatsstructuur...................................................................................................... 17
Rechtsbronnen...................................................................................................... 17
Onderlinge verhouding van de rechtsbronnen.......................................................18
Indeling en algemene benadering van het recht...................................................19
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................19
Invloeden............................................................................................................... 20
Nederland..................................................................................................................... 20
Historisch kader..................................................................................................... 20
Staatsstructuur & rechtsbronnen...........................................................................21
Onderlinge verhouding van de rechtsbronnen.......................................................23
Indeling en algemene benadering van het recht...................................................24
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................24
Invloeden............................................................................................................... 25
Frankrijk........................................................................................................................ 26
Historisch kader..................................................................................................... 26
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................28
Onderlinge verhouding van de rechtsbronnen.......................................................30
Indeling en algemene benadering van het recht...................................................31
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................31
1
, Invloeden............................................................................................................... 33
Duitsland...................................................................................................................... 33
Historisch kader..................................................................................................... 33
Staatstructuur en rechtsbronnen...........................................................................34
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................37
Indeling en algemene benaderingen.....................................................................37
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................38
Invloeden............................................................................................................... 38
Verenigd Koninkrijk....................................................................................................... 39
Historisch kader..................................................................................................... 39
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................41
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................44
Indeling en algemene benadering.........................................................................45
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................45
Precedentenleer in de praktijk...............................................................................47
Invloeden............................................................................................................... 47
Verenigde Staten.......................................................................................................... 48
Historisch kader..................................................................................................... 48
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................49
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................51
Indeling en algemene benadering.........................................................................52
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................53
Invloeden............................................................................................................... 55
China............................................................................................................................ 56
Historisch kader..................................................................................................... 56
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................59
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................61
Algemene benadering van het recht:....................................................................61
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................62
Invloeden............................................................................................................... 62
Rusland......................................................................................................................... 63
Historisch kader..................................................................................................... 63
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................64
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................66
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................67
Invloeden............................................................................................................... 68
Japan............................................................................................................................ 69
Historisch kader..................................................................................................... 69
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................70
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................72
Indeling en algemene benadering.........................................................................72
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................73
Invloeden............................................................................................................... 73
Islamrecht..................................................................................................................... 74
Geloof en recht...................................................................................................... 74
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................74
Verhouding tot internationaal recht.......................................................................76
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................77
Verhouding tot hedendaags recht.........................................................................77
Koranische misdrijven...........................................................................................78
Deel 3: Voorbeelden va publiekrechtelijke en privaatrechtelijke
rechtsvergelijking........................................................................................78
Opzet en overzicht................................................................................................ 79
individu, persoonlijkheid, staat en bekwaamheid..................................................79
2
, Verticale familieverhoudingen: relatie tussen ouder en kind.................................81
Horizontale familieverhoudingen...........................................................................83
Examen rechtsvergelijking............................................................................................ 85
3
, DEEL 1: RECHTSVERGELIJKING: ALGEMENE PRINCIPES
Wat is rechtsvergelijking?
Definitie van rechtsvergelijking:
Het vergelijken van, dit is het onderzoeken van verschillen en gelijkenissen tussen, twee of meer
rechtsstelsel of welbepaalde onderdelen ervan (rechtstak, normengeheel, instelling of rechtsbegrip).
Doel:
Waarom zijn die verschillen er? Uitleg vinden waarom de verschillen / gelijkenissen er zijn die we
vaststellen en deze verklaren en evalueren.
- Cfr. Wetenschappelijke methode vs. wetenschappelijke discipline
Opgelet:
Misleidende Franse en Engelse benamingen
- Is geen rechtstak op zichzelf, in tegenstelling tot wat Franse en Engelse benaming ons misschien
doen geloven
o Droit comparé
o Comparative law
o => geven een verkeerde indruk, alsof het recht zelf vergelijkend is, maar het zijn wij die het recht
gaat vergelijken.
Is rechtsvergelijking een wetenschappelijke discipline of louter een
methode?
- Rechtsvergelijking als methode maakt dat je op een wetenschappelijk verantwoorde wijze recht
vergelijkt; dit kan via diverse wegen afhankelijk van gestelde doel.
o Het is een manier om inzicht te verwerven en je moet dit wetenschappelijk correct doen om
daaruit te verklaren.
- Rechtsvergelijking als wetenschappelijke discipline is het geheel van op wetenschappelijke wijze
verzamelde kennis inzake vergelijking van rechtsstelsels of onderdelen ervan; deze kennis is
opgebouwd op basis van onderzoek volgens de rechtsvergelijkende methode, maar ook op basis
van andere valide wetenschappelijke methoden en de kennis uit andere wetenschapsdisciplines
(b.v. historisch, economisch of sociologisch onderzoek).
- Rechtsvergelijking bouwt vrijwel steeds voort op werk van anderen
o Op welke bronnen is dit allemaal gebaseerd?
o Bewustzijn vereist van methodologische keuzen van die andere
o Bewustzijn vereist van beperkingen en soliditeit van het fundament waarop men bouwt
Je moet altijd kritisch zijn t.o.v. je bronnen
- Rechtsvergelijkend onderzoek is steeds onvolmaaktheid
o Bijzondere complexiteit van rechtsvergelijkende activiteit
Bewust zijn van de beperkingen (zie infra)
Bescheidenheid geboden
- Geen vrijbrief voor slechte kwaliteit!
o Geen ‘uitstappen in het buitenlandse recht’.
o Mogelijk dat je in bibliotheek niet alles terugvindt
Toegang kan beperkter zijn
4
Deel 1: Rechtsvergelijking: algemene principes...............................................4
Wat is rechtsvergelijking?............................................................................................... 4
Definitie van rechtsvergelijking:..............................................................................4
Doel:........................................................................................................................ 4
Opgelet:................................................................................................................... 4
Is rechtsvergelijking een wetenschappelijke discipline of louter een methode?......4
Soorten.................................................................................................................... 5
Positionering van rechtsvergelijking........................................................................5
Waarom rechtsvergelijking?........................................................................................... 6
Algemeen................................................................................................................ 6
Nabije doelen........................................................................................................... 6
Intermediaire doelen............................................................................................... 6
Verwijderde doelen.................................................................................................. 7
Hoe recht vergelijken?.................................................................................................... 8
Methoden van rechtsvergelijking.............................................................................8
Kernfasen................................................................................................................ 8
Vraagstelling........................................................................................................... 9
Informatie verzamelen en duiden..........................................................................10
Vergelijken en verklaren........................................................................................ 11
Waarderen............................................................................................................. 11
Bijzondere aandachtspunten.................................................................................11
Bescheidenheid en moed......................................................................................13
Hoe landen groeperen?................................................................................................. 13
Indeling en caveats...............................................................................................13
Hoofdgroepen........................................................................................................ 14
Moderne inzichten................................................................................................. 14
Bijkomende nuances.............................................................................................14
Overname van recht..............................................................................................14
Andere indelingen.................................................................................................15
Deel 2: Inleiding tot de belangrijkste rechtsstelsels.......................................16
België............................................................................................................................ 16
Historisch kader..................................................................................................... 16
Staatsstructuur...................................................................................................... 17
Rechtsbronnen...................................................................................................... 17
Onderlinge verhouding van de rechtsbronnen.......................................................18
Indeling en algemene benadering van het recht...................................................19
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................19
Invloeden............................................................................................................... 20
Nederland..................................................................................................................... 20
Historisch kader..................................................................................................... 20
Staatsstructuur & rechtsbronnen...........................................................................21
Onderlinge verhouding van de rechtsbronnen.......................................................23
Indeling en algemene benadering van het recht...................................................24
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................24
Invloeden............................................................................................................... 25
Frankrijk........................................................................................................................ 26
Historisch kader..................................................................................................... 26
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................28
Onderlinge verhouding van de rechtsbronnen.......................................................30
Indeling en algemene benadering van het recht...................................................31
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................31
1
, Invloeden............................................................................................................... 33
Duitsland...................................................................................................................... 33
Historisch kader..................................................................................................... 33
Staatstructuur en rechtsbronnen...........................................................................34
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................37
Indeling en algemene benaderingen.....................................................................37
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................38
Invloeden............................................................................................................... 38
Verenigd Koninkrijk....................................................................................................... 39
Historisch kader..................................................................................................... 39
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................41
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................44
Indeling en algemene benadering.........................................................................45
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................45
Precedentenleer in de praktijk...............................................................................47
Invloeden............................................................................................................... 47
Verenigde Staten.......................................................................................................... 48
Historisch kader..................................................................................................... 48
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................49
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................51
Indeling en algemene benadering.........................................................................52
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................53
Invloeden............................................................................................................... 55
China............................................................................................................................ 56
Historisch kader..................................................................................................... 56
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................59
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................61
Algemene benadering van het recht:....................................................................61
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................62
Invloeden............................................................................................................... 62
Rusland......................................................................................................................... 63
Historisch kader..................................................................................................... 63
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................64
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................66
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................67
Invloeden............................................................................................................... 68
Japan............................................................................................................................ 69
Historisch kader..................................................................................................... 69
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................70
Verhouding tussen rechtsbronnen.........................................................................72
Indeling en algemene benadering.........................................................................72
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................73
Invloeden............................................................................................................... 73
Islamrecht..................................................................................................................... 74
Geloof en recht...................................................................................................... 74
Staatsstructuur en rechtsbronnen.........................................................................74
Verhouding tot internationaal recht.......................................................................76
Gerechtelijke organisatie.......................................................................................77
Verhouding tot hedendaags recht.........................................................................77
Koranische misdrijven...........................................................................................78
Deel 3: Voorbeelden va publiekrechtelijke en privaatrechtelijke
rechtsvergelijking........................................................................................78
Opzet en overzicht................................................................................................ 79
individu, persoonlijkheid, staat en bekwaamheid..................................................79
2
, Verticale familieverhoudingen: relatie tussen ouder en kind.................................81
Horizontale familieverhoudingen...........................................................................83
Examen rechtsvergelijking............................................................................................ 85
3
, DEEL 1: RECHTSVERGELIJKING: ALGEMENE PRINCIPES
Wat is rechtsvergelijking?
Definitie van rechtsvergelijking:
Het vergelijken van, dit is het onderzoeken van verschillen en gelijkenissen tussen, twee of meer
rechtsstelsel of welbepaalde onderdelen ervan (rechtstak, normengeheel, instelling of rechtsbegrip).
Doel:
Waarom zijn die verschillen er? Uitleg vinden waarom de verschillen / gelijkenissen er zijn die we
vaststellen en deze verklaren en evalueren.
- Cfr. Wetenschappelijke methode vs. wetenschappelijke discipline
Opgelet:
Misleidende Franse en Engelse benamingen
- Is geen rechtstak op zichzelf, in tegenstelling tot wat Franse en Engelse benaming ons misschien
doen geloven
o Droit comparé
o Comparative law
o => geven een verkeerde indruk, alsof het recht zelf vergelijkend is, maar het zijn wij die het recht
gaat vergelijken.
Is rechtsvergelijking een wetenschappelijke discipline of louter een
methode?
- Rechtsvergelijking als methode maakt dat je op een wetenschappelijk verantwoorde wijze recht
vergelijkt; dit kan via diverse wegen afhankelijk van gestelde doel.
o Het is een manier om inzicht te verwerven en je moet dit wetenschappelijk correct doen om
daaruit te verklaren.
- Rechtsvergelijking als wetenschappelijke discipline is het geheel van op wetenschappelijke wijze
verzamelde kennis inzake vergelijking van rechtsstelsels of onderdelen ervan; deze kennis is
opgebouwd op basis van onderzoek volgens de rechtsvergelijkende methode, maar ook op basis
van andere valide wetenschappelijke methoden en de kennis uit andere wetenschapsdisciplines
(b.v. historisch, economisch of sociologisch onderzoek).
- Rechtsvergelijking bouwt vrijwel steeds voort op werk van anderen
o Op welke bronnen is dit allemaal gebaseerd?
o Bewustzijn vereist van methodologische keuzen van die andere
o Bewustzijn vereist van beperkingen en soliditeit van het fundament waarop men bouwt
Je moet altijd kritisch zijn t.o.v. je bronnen
- Rechtsvergelijkend onderzoek is steeds onvolmaaktheid
o Bijzondere complexiteit van rechtsvergelijkende activiteit
Bewust zijn van de beperkingen (zie infra)
Bescheidenheid geboden
- Geen vrijbrief voor slechte kwaliteit!
o Geen ‘uitstappen in het buitenlandse recht’.
o Mogelijk dat je in bibliotheek niet alles terugvindt
Toegang kan beperkter zijn
4
