Werkcolleges recht en religie:
WG1 Recht en religie in Nederland: inleiding, enkele
casus, staatsneutraliteit, is facilitering - bijvoorbeeld
fiscale voordelen - van geloofsgemeenschappen
toegestaan
Europees Hof moet uitspraak doen over ontslag werknemer kerkelijke organisatie na verlaten kerk:
https://www.rd.nl/artikel/1051539-hof-eu-buigt-zich-over-ontslag-duitse-ex-katholiek
gaat over de vraag of een kerkelijke organisatie een werknemer mag ontslaan als deze het
lidmaatschap van die kerk opzegt.
o Feiten: Evangelisch lutherse kerk die adviseert bij zwangerschappen. Vrouw gaat in
2013 met ouderschapsverlof en wil in 2019 weer terug. Heeft lidmaatschap kerk wel
opgezegd in tussentijd. Kerk heeft haar toen ontslagen, omdat ze geen lid is.
o Welke rechten en belangen moet de rechter afwegen? En welke regelgeving is van
toepassing?
Aard arbeidsovk
Statuten kerk
Vrijheid van godsdienst
Vrijheid organisatie om zelf intern recht te regelen
Vrijheid keuze godsdienst en dus uit godsdienst te stappen zonder
drempels
o In deze casus wordt er wel een drempel opgeworpen
Vrijheid persoonlijke levenssfeer
Godsdienst privéaangelegenheid dus zou niet moeten uitmaken voor
arbeidsovk
Gelijkheidsbeginsel
Ze is nog wel christelijk
Godsdienstvrijheid 2 kanten:
Collectief
o Loyaliteit werknemers
o Uitdragen geloofsovertuiging
o Art. 9 EVRM
o Kaderrichtlijn gelijke behandeling
Arbeidsrecht: principe van gelijke behandeling moet
je toepassen bij aannemen en ontslaan werknemers
Art. 4: voor religieuze organisaties kan een
uitzondering worden gemaakt. Mogen onder
voorwaarden wel discrimineren.
Voorwaarden:
o Wezenlijk beroepsvereiste?
Is het voor je de uitoefening
van je beroep nodig dat je
aan betreffende eis voldoet?
Bijv. is het nodig dat iemand
de religieuze overtuiging
, overdraagt aan anderen?
Dan eerder nodig dat
iemand gelovig is.
o Legitiem, evenredig, nodig?
o Vrij werknemersverkeer
o Als je als werknemer uit religieuze organisatie bent gestapt,
kun je je afvragen of werknemer nog wel de intrinsieke
motivatie naar anderen kan uitdragen
Individueel
o Persoonlijke levenssfeer
o Als je geen lid meer wilt zijn van een geloofsgemeenschap,
dan moet dat mogelijk zijn zonder drempels
In casu botsen deze 2 kanten
Utrechtse boa's mogen vanaf nu keppeltje of hoofddoek dragen:
https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3691715/utrechtse-boas-mogen-vanaf-nu-keppeltje-of-
hoofddoek-dragen
gaat over de vraag of (buitengewoon opsporings)ambtenaren tijdens de uitoefening van hun
functie religieuze symbolen mogen dragen.
o “Staat moet neutraal zijn” wat is neutraliteit?
o Scheiding van kerk en staat. 2 kanten:
Neutraliteit overheid
Scheiding kerk-staat
Onpartijdig (uniform)
o Mensen hebben nou eenmaal een overtuiging en normen en
waarden. Dat wordt niet anders als het niet geuit wordt in
een uniform
o Aan de andere kant: schijn van partijdigheid tegengaan
Art. 1 Gw
o Overheid moet burgers gelijk behandelen en schijn van
partijdigheid weghalen
o Maar ook de ambtenaren moeten gelijk behandeld worden
en niet worden achtergesteld door religieuze overtuiging
Awgb
Godsdienstvrijheid
Individueel
Persoonlijke levenssfeer
o Je mag overtuiging uiten
En ook hier de vragen:
o Wezenlijk beroepsvereiste?
Vind je dit als overheid wezenlijk? Moet religie weg
uit publieke domein om neutraal te zijn.
o Legitiem, evenredig, nodig?
o Vrij werknemersverkeer
o In het oog neutrale maatregel treft specifieke groepen relatief hard: zal vooral
islamitische en joodse mensen raken
o Wat is jouw visie als overheid op religie in de samenleving? Mogen burgers hun
religie ook tonen?
, Opbouw college:
1. Introductie Recht en religie
2. Recht en religie: actualiteit, casus
3. Godsdienst en overheid in NL
a. Scheiding van kerk en staat, wat is dat?
i. Geen overheidsbemoeienis
ii. Kerken mogen geen invloed in beleid van staat
b. 3 invalshoeken:
i. 1) Relatie(s) overheid en geloofsgemeenschappen/gelovigen
1. Kunnen die er zijn? Ja, soms overleg: bijv. CMO. Gebeurt ook met
bijv. sportbonden dus ook met religieuze gemeenschappen. Anders
discriminatie. Maar bijv. niet goedkeuring op wetgeving nodig.
2. Of bijv. via subsidies (wel voor bijv. gebouw op opleidingen
geestelijken, maar niet voor spreiden geloofsovertuiging)
ii. 2) Externe perspectief: overheid geeft ruimte aan geloofsgemeenschappen
én stelt grenzen
1. Vanaf buiten naar gemeenschap kijken: overheid geeft in wetgeving
ruimte aan gemeenschap
2. Overheid stelt ook grenzen: bijv. strafrecht, familierecht,
goederenrecht. Bijv. religieus huwelijk pas nadat burgerlijk huwelijk is
voltrokken.
iii. 3) Interne perspectief: vullen ruimte eigen organisatie, eigen interne
(kerk)recht)sorde
1. Kerken kunnen zelf via eigen voorschriften bepalen over interne
organisatie (bijv. regeling tuchtrecht)
c. King Charles zweert “true protestant religion” en presbyteriaans kerkbestuur te
beschermen in Schotland
i. Is mogelijk binnen spectrum van modellen van scheiding kerk-staat binnen
Europa. Bijv. in Duitsland veel meer vrijheid kerk om dingen naar eigen
inzicht in te vullen
d. Kerk-staatverhoudingen:
i. Per land verschillend vormgegeven
1. Frankrijk bijv. strenger dan Duitsland
ii. Bandbreedte EVRM
1. Zie WG3
iii. ‘margin of appreciation’
1. Land mag zelf weten hoe hij bepaalde tradities invult en Hof
respecteert die ruimte
e. Neutraliteit/scheiding kerk en staat
i. Gelijke behandeling religieuze gemeenschappen
1. Overheid kan niet een religieuze gemeenschap voortrekken
2. Niet in alle gevallen en in alle omstandigheden gelijk behandelen
a. Objectieve redenen voor ongelijk behandelen
ii. Positieve grondhouding jegens religie in het algemeen
1. Je ziet wel een veranderende verhouding de laatste tijd, maar van
oudsher een positieve houding jegens religie
2. Daarom is overheid bereid eraan mee te betalen (bijv. aftrekken
belasting bij donatie aan organisatie met ANBI-status)
WG1 Recht en religie in Nederland: inleiding, enkele
casus, staatsneutraliteit, is facilitering - bijvoorbeeld
fiscale voordelen - van geloofsgemeenschappen
toegestaan
Europees Hof moet uitspraak doen over ontslag werknemer kerkelijke organisatie na verlaten kerk:
https://www.rd.nl/artikel/1051539-hof-eu-buigt-zich-over-ontslag-duitse-ex-katholiek
gaat over de vraag of een kerkelijke organisatie een werknemer mag ontslaan als deze het
lidmaatschap van die kerk opzegt.
o Feiten: Evangelisch lutherse kerk die adviseert bij zwangerschappen. Vrouw gaat in
2013 met ouderschapsverlof en wil in 2019 weer terug. Heeft lidmaatschap kerk wel
opgezegd in tussentijd. Kerk heeft haar toen ontslagen, omdat ze geen lid is.
o Welke rechten en belangen moet de rechter afwegen? En welke regelgeving is van
toepassing?
Aard arbeidsovk
Statuten kerk
Vrijheid van godsdienst
Vrijheid organisatie om zelf intern recht te regelen
Vrijheid keuze godsdienst en dus uit godsdienst te stappen zonder
drempels
o In deze casus wordt er wel een drempel opgeworpen
Vrijheid persoonlijke levenssfeer
Godsdienst privéaangelegenheid dus zou niet moeten uitmaken voor
arbeidsovk
Gelijkheidsbeginsel
Ze is nog wel christelijk
Godsdienstvrijheid 2 kanten:
Collectief
o Loyaliteit werknemers
o Uitdragen geloofsovertuiging
o Art. 9 EVRM
o Kaderrichtlijn gelijke behandeling
Arbeidsrecht: principe van gelijke behandeling moet
je toepassen bij aannemen en ontslaan werknemers
Art. 4: voor religieuze organisaties kan een
uitzondering worden gemaakt. Mogen onder
voorwaarden wel discrimineren.
Voorwaarden:
o Wezenlijk beroepsvereiste?
Is het voor je de uitoefening
van je beroep nodig dat je
aan betreffende eis voldoet?
Bijv. is het nodig dat iemand
de religieuze overtuiging
, overdraagt aan anderen?
Dan eerder nodig dat
iemand gelovig is.
o Legitiem, evenredig, nodig?
o Vrij werknemersverkeer
o Als je als werknemer uit religieuze organisatie bent gestapt,
kun je je afvragen of werknemer nog wel de intrinsieke
motivatie naar anderen kan uitdragen
Individueel
o Persoonlijke levenssfeer
o Als je geen lid meer wilt zijn van een geloofsgemeenschap,
dan moet dat mogelijk zijn zonder drempels
In casu botsen deze 2 kanten
Utrechtse boa's mogen vanaf nu keppeltje of hoofddoek dragen:
https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3691715/utrechtse-boas-mogen-vanaf-nu-keppeltje-of-
hoofddoek-dragen
gaat over de vraag of (buitengewoon opsporings)ambtenaren tijdens de uitoefening van hun
functie religieuze symbolen mogen dragen.
o “Staat moet neutraal zijn” wat is neutraliteit?
o Scheiding van kerk en staat. 2 kanten:
Neutraliteit overheid
Scheiding kerk-staat
Onpartijdig (uniform)
o Mensen hebben nou eenmaal een overtuiging en normen en
waarden. Dat wordt niet anders als het niet geuit wordt in
een uniform
o Aan de andere kant: schijn van partijdigheid tegengaan
Art. 1 Gw
o Overheid moet burgers gelijk behandelen en schijn van
partijdigheid weghalen
o Maar ook de ambtenaren moeten gelijk behandeld worden
en niet worden achtergesteld door religieuze overtuiging
Awgb
Godsdienstvrijheid
Individueel
Persoonlijke levenssfeer
o Je mag overtuiging uiten
En ook hier de vragen:
o Wezenlijk beroepsvereiste?
Vind je dit als overheid wezenlijk? Moet religie weg
uit publieke domein om neutraal te zijn.
o Legitiem, evenredig, nodig?
o Vrij werknemersverkeer
o In het oog neutrale maatregel treft specifieke groepen relatief hard: zal vooral
islamitische en joodse mensen raken
o Wat is jouw visie als overheid op religie in de samenleving? Mogen burgers hun
religie ook tonen?
, Opbouw college:
1. Introductie Recht en religie
2. Recht en religie: actualiteit, casus
3. Godsdienst en overheid in NL
a. Scheiding van kerk en staat, wat is dat?
i. Geen overheidsbemoeienis
ii. Kerken mogen geen invloed in beleid van staat
b. 3 invalshoeken:
i. 1) Relatie(s) overheid en geloofsgemeenschappen/gelovigen
1. Kunnen die er zijn? Ja, soms overleg: bijv. CMO. Gebeurt ook met
bijv. sportbonden dus ook met religieuze gemeenschappen. Anders
discriminatie. Maar bijv. niet goedkeuring op wetgeving nodig.
2. Of bijv. via subsidies (wel voor bijv. gebouw op opleidingen
geestelijken, maar niet voor spreiden geloofsovertuiging)
ii. 2) Externe perspectief: overheid geeft ruimte aan geloofsgemeenschappen
én stelt grenzen
1. Vanaf buiten naar gemeenschap kijken: overheid geeft in wetgeving
ruimte aan gemeenschap
2. Overheid stelt ook grenzen: bijv. strafrecht, familierecht,
goederenrecht. Bijv. religieus huwelijk pas nadat burgerlijk huwelijk is
voltrokken.
iii. 3) Interne perspectief: vullen ruimte eigen organisatie, eigen interne
(kerk)recht)sorde
1. Kerken kunnen zelf via eigen voorschriften bepalen over interne
organisatie (bijv. regeling tuchtrecht)
c. King Charles zweert “true protestant religion” en presbyteriaans kerkbestuur te
beschermen in Schotland
i. Is mogelijk binnen spectrum van modellen van scheiding kerk-staat binnen
Europa. Bijv. in Duitsland veel meer vrijheid kerk om dingen naar eigen
inzicht in te vullen
d. Kerk-staatverhoudingen:
i. Per land verschillend vormgegeven
1. Frankrijk bijv. strenger dan Duitsland
ii. Bandbreedte EVRM
1. Zie WG3
iii. ‘margin of appreciation’
1. Land mag zelf weten hoe hij bepaalde tradities invult en Hof
respecteert die ruimte
e. Neutraliteit/scheiding kerk en staat
i. Gelijke behandeling religieuze gemeenschappen
1. Overheid kan niet een religieuze gemeenschap voortrekken
2. Niet in alle gevallen en in alle omstandigheden gelijk behandelen
a. Objectieve redenen voor ongelijk behandelen
ii. Positieve grondhouding jegens religie in het algemeen
1. Je ziet wel een veranderende verhouding de laatste tijd, maar van
oudsher een positieve houding jegens religie
2. Daarom is overheid bereid eraan mee te betalen (bijv. aftrekken
belasting bij donatie aan organisatie met ANBI-status)
