Tweeluik:
Subsidies ter bevordering van integratie mogelijk (bijv. taalcursussen Marokkaanse vrouwen).
Steun aan religieuze organisaties mogelijk:
Om een pluriform aanbod te garanderen kan een gemeente ervoor kiezen een informerende website over een religie te
ondersteunen. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om een religiewetenschappelijke website of een informerende website over een
andere stroming binnen dezelfde religie. De overheid geeft op dat moment wel een platform aan een bepaalde geloofsrichting en
dat kan geïnterpreteerd worden als een voorkeursbehandeling. Op voorwaarde dat de besluitvorming volledig transparant verloopt
en incidenteel is, kan de gemeente echter, als tijdelijk, compenserend initiatief, een dergelijk project steunen. De gemeenteraad zal
hier moeten beslissen en de lokale context is daarbij leidend. Wel bestaat dan het risico dat de gemeente hiermee een precedent
schept en ook in andere (gelijke) gevallen tijdelijke steun verwacht wordt te bieden. De inhoud van de religie of de stroming binnen
de religie mag geen rol spelen bij de afweging.
Vastgoed, religieuze gebouwen:
Allereerst kan de gemeente besluiten tot overname en aankoop van het gebouw, maar dit is niet altijd mogelijk vanwege
bijvoorbeeld een te hoge vraagprijs. Ten tweede kan de gemeente besluiten de regie te nemen bij de herbestemming en zelf opzoek
gaan naar eventuele geschikte kopers. Daarnaast kan de gemeente als bemiddelaar optreden tussen de verschillende betrokken
partijen. In alle gevallen is het van belang dat alle partijen naar elkaar toe bewegen, om zo het behoud van het gebouw mogelijk te
maken.
Crisissituaties:
In gevallen van publieke rouw bijv. n.a.v. een ernstig verkeersongeluk, slachtoffers van een misdaad of een nationale ramp, kan de
gemeente contact zoeken met religieuze organisaties. Religieuze organisaties kunnen een belangrijke rol spelen in de verwerking.
Gemeenten kunnen in zulke gevallen samenwerken met religieuze organisaties en gezamenlijk bijvoorbeeld een herdenking
organiseren. Tot slot spelen religieuze organisaties ook een belangrijke rol bij rampenbestrijding
Veiligheidsvraagstukken:
Veiligheid: kerkelijke organisaties zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van hun religieuze gebouwen. Gemeenten
kunnen wel (aanvullende) maatregelen nemen om de veiligheid en de weerbaarheid van bepaalde religieuze gebouwen te vergroten.
Ongelijke gevallen niet gelijk behandelen.
Radicalisering en extremisme: Gemeenten met radicalisering, kunnen bijv. met religieuze gezagdrager in gesprek gaan over wat hij predikt.
Men zou kunnen vragen om aandacht te besteden aan het afwijzen van geweld en proberen te bewerkstelligen om via de religie een positieve
invloed uit te oefenen op jongeren
Beoordelen preek: Zolang er geen strafrechtelijke grenzen worden overschreden mag de overheid de vrijheid van godsdienst niet
zomaar inperken en gaat de overheid niet over de inhoud van preken. Desalniettemin is het niet wenselijk dat er politiek
nationalistische boodschappen van buitenlandse overheden worden verkondigd in Nederlandse gebedshuizen. Over de ongewenste
vermenging tussen religie en politiek mag de overheid haar zorgen uitspreken.
Overzicht jurisprudentie:
WG1:
C-336/19, ARREST VAN HET HOF – RITUELE SLACHTINGEN
In WG3 een arrest van het EHRM over rituele slachting m.b.t. godsdienstvrijheid en discriminatieverbod (9 jo. 14 EVRM). Verbod op
rituele slachting is geen beperking godsdienstvrijheid en geen schending discriminatieverbod. Viel binnen MoA van de staat en was
proportioneel.
ECLI:NL:RBDHA:2020:5469 – aanbevelen vrouwenbesnijdenis
Rb: Uitspraak docent mocht niet, want legitieme inbreuk 10 EVRM: bij wet voorzien, dient een legitiem doel (voorkomen
mishandelingen van vrouwen door besnijdenis) en de inbreuk is noodzakelijk in een democratische samenleving en is proportioneel.
Recht op vrijheid van (godsdienst en) meningsuiting kan niet opwegen tegen het recht van vrouwen op bescherming tegen geweld
en discriminatie
ECLI:NL:GHDHA:2023:130 – aanbevelen vrouwenbesnijdenis
Hof: uitspraak mocht wel: er was geen opzet tot aanzetten strafbaar feit of gewelddadig optreden jegens personen. Context
bepalend, deskundige: woorden ‘vrouwenbesnijdenis is aanbevolen’ impliceren voor de toehoorders niet dat deze aanbeveling
opgevolgd moet worden
WG4:
HR Kloosterzusters Walburga, misbruik rechtsvorm kerkgenootschap:
Activiteiten onderscheiden zich niet van gewone seksclub + geen religieuze ervaring bij “zusters” of betalende bezoekers
HR Santo Daime:
Afweging bescherming godsdienstvrijheid en belang Staat bij verbieden DMT: ritueel met essentieel belang voor Santo Daime en
binnen beslotenheid kerkgenootschap aan gebruik ayahuasca kleven geen noemenswaardige gezondheidsrisico’s zodanige
inbreuk op godsdienstvrijheid dat inbreuk niet kan worden beschouwd als noodzakelijk in een democratische samenleving
, WG5:
4 uitspraken als voorbeeld toetsingskader belediging op blz. 19 en 20.
Gezwel-arrest (HR 10 maart 2009), ECLI:NL:HR:2009:BF0655:
Het beledigen van een godsdienst is niet strafbaar. Strafbaar is enkel het zich nodeloos krenkend uitlaten over een groep mensen
omdat deze een bepaalde godsdienst aanhangt
WG6:
ECLI:NL:RBALM:2000:AA5207 Armeense Kerkvereniging
Alv mocht een ledenvergadering oproepen, omdat bestuur geen vergadering wilde oproepen. Aartsbisschop kon weliswaar niet
aanwezig zijn, maar belang in bijwonen van alv door de aartsbisschop is echter (mede gelet op ontbreken bepalingen hierover in
statuten) van onvoldoende gewicht om van strijd met de r&b te kunnen spreken. Bestuur heeft deze gang van zaken aan zichzelf te
wijten.
ECtHR DE WILDE vs. NETHERLANDS
EHRM (9 EVRM): recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst heeft alleen betrekking op opvattingen die een zekere mate
van overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang bereiken
Omstandigheden + doelstellingen waarvoor Pastafarianisme is opgericht is niet een "godsdienst" of "overtuiging" idzv 9 EVRM
het dragen van een vergiet door aanhangers van het pastafarianisme kan niet worden beschouwd als een uiting van een
"godsdienst" of "overtuiging" idzv 9 EVRM, zelfs niet indien de betrokkene stelt dat hij of zij ervoor kiest om dit te doen uit een
overtuiging een overtuiging die oprecht is
9 EVRM niet van toepassing op KVS + aanhangers.
ECLI:NL:HR:2000:AA5779 Advies geestelijk leider
Toestemming (bindend advies) geestelijk leider kan aan r&b worden getoetst o.g.v. 2:8 en 2:15 BW ter voorkoming van
machtsmisbruik.
ECLI:NL:RBSGR:2011:BP4424 Luz da Floresta
Wel kerkgenootschap (2:2 BW): bijeenkomsten + leden + statuten + gestructureerde organisatie + de Leer is volgens statuten een
van oorsprong traditionele uit Brazilië en door haar overheid erkende godsdienstige stroming is
Maagdenhuis HR 25 maart 2022 (Zelfstandig onderdeel)
Gesloten systeem van rechtsvormen, dubbele rp kan niet
Uitgangspunt: voor het zijn van zelfstandig onderdeel zijn van belang:
o Hebben van een eigen vermogen
o Hebben van een zekere organisatie
o Beschikken over een zekere autonomie
o Erkenning door kerkgenootschap als zelfstandig onderdeel
o Religieuze karakter van het zelfstandig onderdeel
o Zeggenschap van kerkelijke ambtsdragers
ECLI:NL:HR:2017:771 NIISA (omzetting, 2:18 BW)
Conclusie 1: 2:18 BW over omzetting van rp in andere rechtsvorm leent zich voor overeenkomstige toepassing op
kerkgenootschappen. Dit geldt zowel voor omzetting kerkgenootschap in een privaatrechtelijke rp, als andersom
Conclusie 2: omvang rechterlijke toetsing:
o 2:18 lid 4 BW vereist rechterlijke machtiging voor omzetting van of in een stichting.
o In beginsel geen rechterlijke machtiging nodig voor omzetting van of in vereniging dan rust op betrokken notaris een
zorgplicht
o Wel: Vermijden inmenging in geloofskwesties + rekening houden met inrichtingsvrijheid kerkgenootschap
WG7:
Broeder X/FIC (Ghana, maar ging niet meer terug):
Geen arbeidsrechtelijk gezag dus geen arbeidsovk Relatie broeder en kerk vloeit voort uit organisatorisch verband juridische
band daarvoor is anders dan bij arbeidsrechtelijke gezagsrelatie
Eritrese priester (herstel arbeidsverhouding, billijke vergoeding):
Scheiding kerk en staat, geen herstel arbeidsverhouding, soms wel toekennen billijke vergoeding
WG8:
ECLI:NL:RBALM:2000:AA5207 Armeense Kerkvereniging
Alv mocht een ledenvergadering oproepen, omdat bestuur geen vergadering wilde oproepen. Aartsbisschop kon weliswaar niet
aanwezig zijn, maar belang in bijwonen van alv door de aartsbisschop is echter (mede gelet op ontbreken bepalingen hierover in
statuten) van onvoldoende gewicht om van strijd met de r&b te kunnen spreken. Bestuur heeft deze gang van zaken aan zichzelf te
wijten.
Subsidies ter bevordering van integratie mogelijk (bijv. taalcursussen Marokkaanse vrouwen).
Steun aan religieuze organisaties mogelijk:
Om een pluriform aanbod te garanderen kan een gemeente ervoor kiezen een informerende website over een religie te
ondersteunen. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om een religiewetenschappelijke website of een informerende website over een
andere stroming binnen dezelfde religie. De overheid geeft op dat moment wel een platform aan een bepaalde geloofsrichting en
dat kan geïnterpreteerd worden als een voorkeursbehandeling. Op voorwaarde dat de besluitvorming volledig transparant verloopt
en incidenteel is, kan de gemeente echter, als tijdelijk, compenserend initiatief, een dergelijk project steunen. De gemeenteraad zal
hier moeten beslissen en de lokale context is daarbij leidend. Wel bestaat dan het risico dat de gemeente hiermee een precedent
schept en ook in andere (gelijke) gevallen tijdelijke steun verwacht wordt te bieden. De inhoud van de religie of de stroming binnen
de religie mag geen rol spelen bij de afweging.
Vastgoed, religieuze gebouwen:
Allereerst kan de gemeente besluiten tot overname en aankoop van het gebouw, maar dit is niet altijd mogelijk vanwege
bijvoorbeeld een te hoge vraagprijs. Ten tweede kan de gemeente besluiten de regie te nemen bij de herbestemming en zelf opzoek
gaan naar eventuele geschikte kopers. Daarnaast kan de gemeente als bemiddelaar optreden tussen de verschillende betrokken
partijen. In alle gevallen is het van belang dat alle partijen naar elkaar toe bewegen, om zo het behoud van het gebouw mogelijk te
maken.
Crisissituaties:
In gevallen van publieke rouw bijv. n.a.v. een ernstig verkeersongeluk, slachtoffers van een misdaad of een nationale ramp, kan de
gemeente contact zoeken met religieuze organisaties. Religieuze organisaties kunnen een belangrijke rol spelen in de verwerking.
Gemeenten kunnen in zulke gevallen samenwerken met religieuze organisaties en gezamenlijk bijvoorbeeld een herdenking
organiseren. Tot slot spelen religieuze organisaties ook een belangrijke rol bij rampenbestrijding
Veiligheidsvraagstukken:
Veiligheid: kerkelijke organisaties zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van hun religieuze gebouwen. Gemeenten
kunnen wel (aanvullende) maatregelen nemen om de veiligheid en de weerbaarheid van bepaalde religieuze gebouwen te vergroten.
Ongelijke gevallen niet gelijk behandelen.
Radicalisering en extremisme: Gemeenten met radicalisering, kunnen bijv. met religieuze gezagdrager in gesprek gaan over wat hij predikt.
Men zou kunnen vragen om aandacht te besteden aan het afwijzen van geweld en proberen te bewerkstelligen om via de religie een positieve
invloed uit te oefenen op jongeren
Beoordelen preek: Zolang er geen strafrechtelijke grenzen worden overschreden mag de overheid de vrijheid van godsdienst niet
zomaar inperken en gaat de overheid niet over de inhoud van preken. Desalniettemin is het niet wenselijk dat er politiek
nationalistische boodschappen van buitenlandse overheden worden verkondigd in Nederlandse gebedshuizen. Over de ongewenste
vermenging tussen religie en politiek mag de overheid haar zorgen uitspreken.
Overzicht jurisprudentie:
WG1:
C-336/19, ARREST VAN HET HOF – RITUELE SLACHTINGEN
In WG3 een arrest van het EHRM over rituele slachting m.b.t. godsdienstvrijheid en discriminatieverbod (9 jo. 14 EVRM). Verbod op
rituele slachting is geen beperking godsdienstvrijheid en geen schending discriminatieverbod. Viel binnen MoA van de staat en was
proportioneel.
ECLI:NL:RBDHA:2020:5469 – aanbevelen vrouwenbesnijdenis
Rb: Uitspraak docent mocht niet, want legitieme inbreuk 10 EVRM: bij wet voorzien, dient een legitiem doel (voorkomen
mishandelingen van vrouwen door besnijdenis) en de inbreuk is noodzakelijk in een democratische samenleving en is proportioneel.
Recht op vrijheid van (godsdienst en) meningsuiting kan niet opwegen tegen het recht van vrouwen op bescherming tegen geweld
en discriminatie
ECLI:NL:GHDHA:2023:130 – aanbevelen vrouwenbesnijdenis
Hof: uitspraak mocht wel: er was geen opzet tot aanzetten strafbaar feit of gewelddadig optreden jegens personen. Context
bepalend, deskundige: woorden ‘vrouwenbesnijdenis is aanbevolen’ impliceren voor de toehoorders niet dat deze aanbeveling
opgevolgd moet worden
WG4:
HR Kloosterzusters Walburga, misbruik rechtsvorm kerkgenootschap:
Activiteiten onderscheiden zich niet van gewone seksclub + geen religieuze ervaring bij “zusters” of betalende bezoekers
HR Santo Daime:
Afweging bescherming godsdienstvrijheid en belang Staat bij verbieden DMT: ritueel met essentieel belang voor Santo Daime en
binnen beslotenheid kerkgenootschap aan gebruik ayahuasca kleven geen noemenswaardige gezondheidsrisico’s zodanige
inbreuk op godsdienstvrijheid dat inbreuk niet kan worden beschouwd als noodzakelijk in een democratische samenleving
, WG5:
4 uitspraken als voorbeeld toetsingskader belediging op blz. 19 en 20.
Gezwel-arrest (HR 10 maart 2009), ECLI:NL:HR:2009:BF0655:
Het beledigen van een godsdienst is niet strafbaar. Strafbaar is enkel het zich nodeloos krenkend uitlaten over een groep mensen
omdat deze een bepaalde godsdienst aanhangt
WG6:
ECLI:NL:RBALM:2000:AA5207 Armeense Kerkvereniging
Alv mocht een ledenvergadering oproepen, omdat bestuur geen vergadering wilde oproepen. Aartsbisschop kon weliswaar niet
aanwezig zijn, maar belang in bijwonen van alv door de aartsbisschop is echter (mede gelet op ontbreken bepalingen hierover in
statuten) van onvoldoende gewicht om van strijd met de r&b te kunnen spreken. Bestuur heeft deze gang van zaken aan zichzelf te
wijten.
ECtHR DE WILDE vs. NETHERLANDS
EHRM (9 EVRM): recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst heeft alleen betrekking op opvattingen die een zekere mate
van overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang bereiken
Omstandigheden + doelstellingen waarvoor Pastafarianisme is opgericht is niet een "godsdienst" of "overtuiging" idzv 9 EVRM
het dragen van een vergiet door aanhangers van het pastafarianisme kan niet worden beschouwd als een uiting van een
"godsdienst" of "overtuiging" idzv 9 EVRM, zelfs niet indien de betrokkene stelt dat hij of zij ervoor kiest om dit te doen uit een
overtuiging een overtuiging die oprecht is
9 EVRM niet van toepassing op KVS + aanhangers.
ECLI:NL:HR:2000:AA5779 Advies geestelijk leider
Toestemming (bindend advies) geestelijk leider kan aan r&b worden getoetst o.g.v. 2:8 en 2:15 BW ter voorkoming van
machtsmisbruik.
ECLI:NL:RBSGR:2011:BP4424 Luz da Floresta
Wel kerkgenootschap (2:2 BW): bijeenkomsten + leden + statuten + gestructureerde organisatie + de Leer is volgens statuten een
van oorsprong traditionele uit Brazilië en door haar overheid erkende godsdienstige stroming is
Maagdenhuis HR 25 maart 2022 (Zelfstandig onderdeel)
Gesloten systeem van rechtsvormen, dubbele rp kan niet
Uitgangspunt: voor het zijn van zelfstandig onderdeel zijn van belang:
o Hebben van een eigen vermogen
o Hebben van een zekere organisatie
o Beschikken over een zekere autonomie
o Erkenning door kerkgenootschap als zelfstandig onderdeel
o Religieuze karakter van het zelfstandig onderdeel
o Zeggenschap van kerkelijke ambtsdragers
ECLI:NL:HR:2017:771 NIISA (omzetting, 2:18 BW)
Conclusie 1: 2:18 BW over omzetting van rp in andere rechtsvorm leent zich voor overeenkomstige toepassing op
kerkgenootschappen. Dit geldt zowel voor omzetting kerkgenootschap in een privaatrechtelijke rp, als andersom
Conclusie 2: omvang rechterlijke toetsing:
o 2:18 lid 4 BW vereist rechterlijke machtiging voor omzetting van of in een stichting.
o In beginsel geen rechterlijke machtiging nodig voor omzetting van of in vereniging dan rust op betrokken notaris een
zorgplicht
o Wel: Vermijden inmenging in geloofskwesties + rekening houden met inrichtingsvrijheid kerkgenootschap
WG7:
Broeder X/FIC (Ghana, maar ging niet meer terug):
Geen arbeidsrechtelijk gezag dus geen arbeidsovk Relatie broeder en kerk vloeit voort uit organisatorisch verband juridische
band daarvoor is anders dan bij arbeidsrechtelijke gezagsrelatie
Eritrese priester (herstel arbeidsverhouding, billijke vergoeding):
Scheiding kerk en staat, geen herstel arbeidsverhouding, soms wel toekennen billijke vergoeding
WG8:
ECLI:NL:RBALM:2000:AA5207 Armeense Kerkvereniging
Alv mocht een ledenvergadering oproepen, omdat bestuur geen vergadering wilde oproepen. Aartsbisschop kon weliswaar niet
aanwezig zijn, maar belang in bijwonen van alv door de aartsbisschop is echter (mede gelet op ontbreken bepalingen hierover in
statuten) van onvoldoende gewicht om van strijd met de r&b te kunnen spreken. Bestuur heeft deze gang van zaken aan zichzelf te
wijten.
