1
1. De advocaat doorheen de tijd + inleiding deontologie
a) advocatuur doorheen de tijd
Al in oude Rome processen op pleinen en markten, mensen bijgestaan door
vrienden/notabelen => ‘advocare’ = degene die erbij geroepen wordt. (niet per se juristen,
vaak redenaars) Meestal gratis of voor de eer => ‘ereloon’ of ‘honorarium’
Codex Justinianus => Byzantijnse bron van Romeins recht (529 n.Chr) => verzameling van
meer dan 2000 regels gewoonterecht, keizerlijke wetgeving, rechtspraak,... => invoering
betaling advocaten => werden erkend door rechtbank + specifieke scholing genoten
Eerste vermelding ‘ordo’ = lijst advocaten (=> Orde van advocaten). Systeem pro deo
Val Romeinse Rijk => meer lokale wetgeving in plaatselijke talen => lokale rechtbanken met
eigen gewoonten. Universiteiten doceerden klassieke recht, dus advocaten moesten stiel
leren van andere advocaat uit de buurt => leermeester zoeken (stage)
Franse Revolutie => beroep werd afgeschaft, omdat het verbonden was aan privileges =>
iedereen mocht rechtzoekenden bijstaan in de rechtbank => zaakwaarnemers. Negatieve
gevolgen: geen gedragscode meer
Napoleon voerde bij ons het beroep weer in, met duidelijke spelregels/ Raad van de Orde
werd opgericht, met aan hoofd Stafhouder (benoemd door procureur-generaal)
Sinds 1830 => stafhouder en leden orde gekozen door de advocaten zelf
Invoering Gerechtelijk Wetboek => advocatuur beschouwd als behorend tot rechterlijke orde
=> procureur-generaal kan algemene vergadering orde niet meer samenroepen of zelf
tuchtprocedure aanspannen => beroep advocatuur verzelfstandigd
b) Betekenis van de toga
Ingevoerd door Napoleon (zodat rechter niet beïnvloed werd door persoonlijke kenmerken
advocaat, zoals sieraden of kledij) = meer gelijkheid in de rechtszaal. Ook voor rechters,
officieren van justitie en griffiers. Verplicht in GerW art 441 (met beschrijving hoe die eruit
ziet). Onderdelen toga:
- De toga is zwart: teken van nederigheid en het feit dat advocaten nederig moeten
blijven omdat niemand het recht volledig kan beheersen;
- wijde mouwen: symboliseren dat de advocaat geen salaris voor zijn/haar werk nodig
heeft (daar in de middeleeuwen enkel de werkenden strakke mouwen droegen). Een
advocaat zal dus geen procedure aanraden enkel om een ereloon op te strijken.
- fronsen: verwijst naar het gebruik van de middeleeuwse ridders om de tip van hun
keep onder hun kraag te spelden om hun zwaard vrij te houden. Advocaten zijn
ridders van het recht en als ridders moet u zich hoffelijk en fair play gedragen, bereid
om de verdediging op te nemen van de zwakkere in onze samenleving.
- Hermelijn aan de epitoga: dit is het symbool voor rechtschapenheid, moed en
loyaliteit.
- Toga is dicht en van dezelfde stof: wanneer de advocaat de toga aantrekt is deze
volledig in zijn rol en beschermd door de toga om tot het uiterste te gaan voor zijn of
haar cliënt.
,2
-De bef: geen bijzondere betekenis maar zou refereren naar het behalen van de het
diploma Master in de Rechten.
Mag toga enkel dragen in rechtbank. Moet hem niet dragen als gerechtelijk mandataris of in
vredegerecht waar geen rechtbank eerste aanleg aanwezig is
c) Organisatie beroep
Gereglementeerd beroep => nood aan organen voor toezicht regels en organisatie beroep
I) De Orde van Advocaten
Rechtspersoon van publiekrecht met dubbele taak:
- beroep organiseren en reglementeren
- handhaving en tucht
Verschillende lokale ordes (= balies), taken in Ger.W. Elke advocaat = verplicht lid van een
orde
Acht Nl balies in België, vormen samen Orde van Vlaamse Balies.
Advocaten Hof van Cassatie = afzonderlijke orde, maakt geen deel uit van Orde van
Vlaamse Balies
Hoofd balie = stafhouder
II) De stafhouder
advocaat verkozen op lokaal niveau binnen een balie.
Hoofd van de Orde van Advocaten en de draaischijf van de Orde, zowel op administratief,
reglementair, tuchtrechtelijk als representatief vlak. Het mandaat van stafhouder duurt één
jaar. In de praktijk is een stafhouder twee jaar in functie en wordt hij na zijn eerste jaar
traditioneel herkozen.
- vertegenwoordiger van de balie, ziet toe op administratieve en financiële zaken
- vertrouwenspersoon van alle advocaten => raad geven bij problemen (gesprekken
zijn vertrouwelijk)
- bemiddelende rol in geschillen tussen advocaten
- beslissingen nemen in geschillen tussen advocaten, hiertegen staat geen
rechtsmiddel open (stafhouder kan wel gevraagd worden beslissing te herzien bij
nieuwe elementen)
- ambtshalve rechtshulp => rechtzoekende slaagt er niet in advocaat te vinden, dan
wijst stafhouder er een toe
- ziet toe op handhaving en tucht. Heeft geen tuchtbevoegdheid, maar kan
paleisverbod opleggen
- ziet toe op antiwitwasbestrijding => advocaten moeten meldingen maken van
bepaalde transacties bij Cel voor Financiële Informatieverwerking. Ernstige risico’s =
stafhouder inlichten, die gaat na of voorwaarden melding vervuld zijn en ziet toe op
handhaving beroepsgeheim
III) De Raad van de Orde
Lokaal gekozen orgaan => waakt over de eer van het beroep
- organisatie van het beroep => scheppen reglementair kader en bepalen baliebijdrage
(verplichte bijdrage die kost werking balie dekt en voorziet verzekering
beroepsaansprakelijkheid)
, 3
- meester van het tableau van advocaten => soevereine bevoegdheid. Beslissen wie
wordt opgenomen op lijst advocaat-stagiairs en tableau-advocaten en wie wordt
weggelaten. Kan ook een lijst maken met vb. erkende stagemeesters
- voorziet oplossing bij geschillen rond ereloon (vb. bemiddeling, arbitrage,...) Kan
enkel ereloon verminderen of bevestigen, niet verhogen
- ziet toe op organisatie rechtshulp => zitdagen voor juridische eerstelijnsbijstand
(waar advocaten eerstelijnshulp bieden aan rechtzoekenden). Gratis inlichtingen
geven en eerste oriënterend advies. Ook tweedelijnsbijstand = pro deo advocaten
IV. De Orde van Vlaamse Balies
Supra-lokaal niveau = Orde van Vlaamse Balies, Ordre des Barreaux Francophones &
Germanophones. Handhaven elk andere regels.
OVB => algemene vergadering van rechtstreeks verkozen advocaten. Elke balie mag aantal
afgevaardigden verkiezen (in functie van aantal leden). Ook de stafhouders en twee
vertegenwoordigers van het CCBE (Council of Bars and Law Societies of Europe).
Stafhouder Cassatie heeft enkel raadgevende stem.
(Uitvoerend orgaan = Raad van Bestuur. Worden verkozen door leden algemene
vergadering. Voert beslissingen algemene vergadering uit en legt verantwoording aan hen
af.)
Algemene vergadering maakt beleidsplan op (actieplan om advocatuur te verdedigen en
belangen te behartigen)
Stemt ook reglementen (die primeren op die van de lokale Raden van de Orde), art 500
Ger.W. => lokale raden kunnen niet meer beslissen over materies waarover OVB al
gereglementeerd heeft, tenzij van aanvullende aard.
V. Tuchtraad
tot 2006 = tucht verankerd in Raden van de Orde. Nadien afzonderlijke tuchtraad. Raden
van de Orde en stafhouder hebben geen tuchtbevoegdheid meer (behalve paleisverbod).
Instantie waar onafhankelijke advocaten oordelen over feiten die een advocaat gepleegd
heeft waarvoor die vervolgd kan worden. Zijn daden in lijn met beroepsregels?
5 advocaten, inclusief stafhouder, minstens 1 van de balie van de aangeklaagde advocaat.
Is openbaar, betrokken advocaat kan om gesloten deuren vragen.
Tuchtraad behoort tot rechterlijke orde (= soort rechtbank). Maakt toepassing van tuchtrecht.
Advocaat moet wettelijke bepalingen naleven, maar ook onderworpen aan strikte
deontologische voorschriften om behoorlijke uitoefening beroep te waarborgen. Tuchtrecht
sanctioneert inbreuken hierop.
VI Advocaten van Cassatie
=aparte orde. Advocaat benoemd door Koning als advocaat bij Hof van Cassatie, verlaat
dan zijn eigen balie.
Op dezelfde manier georganiseerd als lokale balies met stafhouder en Raad van de Orde.
Heeft tucht wel intern gehouden bij Raad van de Orde (maar enkel lichte tuchtstraffen, zoals
waarschuwing).
1. De advocaat doorheen de tijd + inleiding deontologie
a) advocatuur doorheen de tijd
Al in oude Rome processen op pleinen en markten, mensen bijgestaan door
vrienden/notabelen => ‘advocare’ = degene die erbij geroepen wordt. (niet per se juristen,
vaak redenaars) Meestal gratis of voor de eer => ‘ereloon’ of ‘honorarium’
Codex Justinianus => Byzantijnse bron van Romeins recht (529 n.Chr) => verzameling van
meer dan 2000 regels gewoonterecht, keizerlijke wetgeving, rechtspraak,... => invoering
betaling advocaten => werden erkend door rechtbank + specifieke scholing genoten
Eerste vermelding ‘ordo’ = lijst advocaten (=> Orde van advocaten). Systeem pro deo
Val Romeinse Rijk => meer lokale wetgeving in plaatselijke talen => lokale rechtbanken met
eigen gewoonten. Universiteiten doceerden klassieke recht, dus advocaten moesten stiel
leren van andere advocaat uit de buurt => leermeester zoeken (stage)
Franse Revolutie => beroep werd afgeschaft, omdat het verbonden was aan privileges =>
iedereen mocht rechtzoekenden bijstaan in de rechtbank => zaakwaarnemers. Negatieve
gevolgen: geen gedragscode meer
Napoleon voerde bij ons het beroep weer in, met duidelijke spelregels/ Raad van de Orde
werd opgericht, met aan hoofd Stafhouder (benoemd door procureur-generaal)
Sinds 1830 => stafhouder en leden orde gekozen door de advocaten zelf
Invoering Gerechtelijk Wetboek => advocatuur beschouwd als behorend tot rechterlijke orde
=> procureur-generaal kan algemene vergadering orde niet meer samenroepen of zelf
tuchtprocedure aanspannen => beroep advocatuur verzelfstandigd
b) Betekenis van de toga
Ingevoerd door Napoleon (zodat rechter niet beïnvloed werd door persoonlijke kenmerken
advocaat, zoals sieraden of kledij) = meer gelijkheid in de rechtszaal. Ook voor rechters,
officieren van justitie en griffiers. Verplicht in GerW art 441 (met beschrijving hoe die eruit
ziet). Onderdelen toga:
- De toga is zwart: teken van nederigheid en het feit dat advocaten nederig moeten
blijven omdat niemand het recht volledig kan beheersen;
- wijde mouwen: symboliseren dat de advocaat geen salaris voor zijn/haar werk nodig
heeft (daar in de middeleeuwen enkel de werkenden strakke mouwen droegen). Een
advocaat zal dus geen procedure aanraden enkel om een ereloon op te strijken.
- fronsen: verwijst naar het gebruik van de middeleeuwse ridders om de tip van hun
keep onder hun kraag te spelden om hun zwaard vrij te houden. Advocaten zijn
ridders van het recht en als ridders moet u zich hoffelijk en fair play gedragen, bereid
om de verdediging op te nemen van de zwakkere in onze samenleving.
- Hermelijn aan de epitoga: dit is het symbool voor rechtschapenheid, moed en
loyaliteit.
- Toga is dicht en van dezelfde stof: wanneer de advocaat de toga aantrekt is deze
volledig in zijn rol en beschermd door de toga om tot het uiterste te gaan voor zijn of
haar cliënt.
,2
-De bef: geen bijzondere betekenis maar zou refereren naar het behalen van de het
diploma Master in de Rechten.
Mag toga enkel dragen in rechtbank. Moet hem niet dragen als gerechtelijk mandataris of in
vredegerecht waar geen rechtbank eerste aanleg aanwezig is
c) Organisatie beroep
Gereglementeerd beroep => nood aan organen voor toezicht regels en organisatie beroep
I) De Orde van Advocaten
Rechtspersoon van publiekrecht met dubbele taak:
- beroep organiseren en reglementeren
- handhaving en tucht
Verschillende lokale ordes (= balies), taken in Ger.W. Elke advocaat = verplicht lid van een
orde
Acht Nl balies in België, vormen samen Orde van Vlaamse Balies.
Advocaten Hof van Cassatie = afzonderlijke orde, maakt geen deel uit van Orde van
Vlaamse Balies
Hoofd balie = stafhouder
II) De stafhouder
advocaat verkozen op lokaal niveau binnen een balie.
Hoofd van de Orde van Advocaten en de draaischijf van de Orde, zowel op administratief,
reglementair, tuchtrechtelijk als representatief vlak. Het mandaat van stafhouder duurt één
jaar. In de praktijk is een stafhouder twee jaar in functie en wordt hij na zijn eerste jaar
traditioneel herkozen.
- vertegenwoordiger van de balie, ziet toe op administratieve en financiële zaken
- vertrouwenspersoon van alle advocaten => raad geven bij problemen (gesprekken
zijn vertrouwelijk)
- bemiddelende rol in geschillen tussen advocaten
- beslissingen nemen in geschillen tussen advocaten, hiertegen staat geen
rechtsmiddel open (stafhouder kan wel gevraagd worden beslissing te herzien bij
nieuwe elementen)
- ambtshalve rechtshulp => rechtzoekende slaagt er niet in advocaat te vinden, dan
wijst stafhouder er een toe
- ziet toe op handhaving en tucht. Heeft geen tuchtbevoegdheid, maar kan
paleisverbod opleggen
- ziet toe op antiwitwasbestrijding => advocaten moeten meldingen maken van
bepaalde transacties bij Cel voor Financiële Informatieverwerking. Ernstige risico’s =
stafhouder inlichten, die gaat na of voorwaarden melding vervuld zijn en ziet toe op
handhaving beroepsgeheim
III) De Raad van de Orde
Lokaal gekozen orgaan => waakt over de eer van het beroep
- organisatie van het beroep => scheppen reglementair kader en bepalen baliebijdrage
(verplichte bijdrage die kost werking balie dekt en voorziet verzekering
beroepsaansprakelijkheid)
, 3
- meester van het tableau van advocaten => soevereine bevoegdheid. Beslissen wie
wordt opgenomen op lijst advocaat-stagiairs en tableau-advocaten en wie wordt
weggelaten. Kan ook een lijst maken met vb. erkende stagemeesters
- voorziet oplossing bij geschillen rond ereloon (vb. bemiddeling, arbitrage,...) Kan
enkel ereloon verminderen of bevestigen, niet verhogen
- ziet toe op organisatie rechtshulp => zitdagen voor juridische eerstelijnsbijstand
(waar advocaten eerstelijnshulp bieden aan rechtzoekenden). Gratis inlichtingen
geven en eerste oriënterend advies. Ook tweedelijnsbijstand = pro deo advocaten
IV. De Orde van Vlaamse Balies
Supra-lokaal niveau = Orde van Vlaamse Balies, Ordre des Barreaux Francophones &
Germanophones. Handhaven elk andere regels.
OVB => algemene vergadering van rechtstreeks verkozen advocaten. Elke balie mag aantal
afgevaardigden verkiezen (in functie van aantal leden). Ook de stafhouders en twee
vertegenwoordigers van het CCBE (Council of Bars and Law Societies of Europe).
Stafhouder Cassatie heeft enkel raadgevende stem.
(Uitvoerend orgaan = Raad van Bestuur. Worden verkozen door leden algemene
vergadering. Voert beslissingen algemene vergadering uit en legt verantwoording aan hen
af.)
Algemene vergadering maakt beleidsplan op (actieplan om advocatuur te verdedigen en
belangen te behartigen)
Stemt ook reglementen (die primeren op die van de lokale Raden van de Orde), art 500
Ger.W. => lokale raden kunnen niet meer beslissen over materies waarover OVB al
gereglementeerd heeft, tenzij van aanvullende aard.
V. Tuchtraad
tot 2006 = tucht verankerd in Raden van de Orde. Nadien afzonderlijke tuchtraad. Raden
van de Orde en stafhouder hebben geen tuchtbevoegdheid meer (behalve paleisverbod).
Instantie waar onafhankelijke advocaten oordelen over feiten die een advocaat gepleegd
heeft waarvoor die vervolgd kan worden. Zijn daden in lijn met beroepsregels?
5 advocaten, inclusief stafhouder, minstens 1 van de balie van de aangeklaagde advocaat.
Is openbaar, betrokken advocaat kan om gesloten deuren vragen.
Tuchtraad behoort tot rechterlijke orde (= soort rechtbank). Maakt toepassing van tuchtrecht.
Advocaat moet wettelijke bepalingen naleven, maar ook onderworpen aan strikte
deontologische voorschriften om behoorlijke uitoefening beroep te waarborgen. Tuchtrecht
sanctioneert inbreuken hierop.
VI Advocaten van Cassatie
=aparte orde. Advocaat benoemd door Koning als advocaat bij Hof van Cassatie, verlaat
dan zijn eigen balie.
Op dezelfde manier georganiseerd als lokale balies met stafhouder en Raad van de Orde.
Heeft tucht wel intern gehouden bij Raad van de Orde (maar enkel lichte tuchtstraffen, zoals
waarschuwing).
