SAMENVATTING PSYCHOLOGIE (bachelor 1, semester 2)
Vak gegeven door Rein De Cooman
DEEL 1: PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
Wat is psychologie?
Psychologie is geen psychiatrie
psychiatrie medische specialisme in de behandeling van geestelijke en gedragsmatige
problemen, met behulp van geneesmiddelen
Definitie
→ letterlijk is het de studie van de geest
→ in de bredere betekenis is het de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
gedrag externe waarneembare processen zoals praten/kopen/…
geestelijke processen interne geestelijke processen zoals denken/motivatie/…
Waar wordt psychologie vooral gebruikt
→ bedrijfsleven, reclame, marketing
→ ook onderwijs, gevangenissen, politiek
Onderzoek
→ hypothese: als een kaart aan de ene kant een ster heeft, heeft die aan de andere kant
een even getal
→ vraag: welke twee kaarten moet je omdraaien om te kijken of de hypothese klopt
→ antwoord: de ster en de 4
→ kritiek: je kan beter de andere kaarten kiezen om om te draaien want tegenbewijs is beter
om te zien of een stelling klopt / niet klopt
Psychologie vs psychologisch gebabbel
pseudopsychologie niet onderbouwde psychologische aannamen die als
wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd
voorbeeld: astrologie, grafologie, …
→ daarom kritisch blijven denken (wat is de bron? hoe extreem is de bewering? bewijs?)
→ psychologie vereist stevig wetenschappelijk bewijs als bouwsteen van een bewering
→ falsifieerbaarheid is de mogelijkheid om tegenbewijs te vinden om te zien of de theorie
klopt of niet klopt
,Perspectieven in de moderne psychologie
Biologisch perspectief
Gedrag bepaald door
→ hersenen / zenuwstelsel / hormonen / genen
Onderzoeksdomein
→ neurowetenschap / evolutionaire psychologie
Gebaseerd op
→ René Descartes / 17de eeuw
Voorbeelden
→ slaaptekort - het brein gaat sterker reageren bij meer slaap
→ altruïsme - helpen zonder dat het iets oplevert voor je (typische mens eigenschap)
Cognitief perspectief
Gedrag bepaald door
→ iemands uniek patroon van percepties, interpretatie, verwachtingen en herinneringen
Basisidee
→ we zijn informatie verwerkings systemen
Fundamentele psychologie (structuralisme)
→ Wilhelm Wundt (1879: eerste psychologische labo ontstaan van de psychologie)
→ figuur: how long it takes us to see, hear, feel something
Toegepaste psychologie (functionalisme)
→ William James
Voorbeelden
→ introspectie 1879 - mensen beschrijven hun directe zintuiglijke en emotionele reacties
op verschillende prikkels
→ brain imaging 2015 - mensen vertonen belangrijke gelijkenissen in hun breinactiviteit
wanneer ze eenzelfde emotie ervaren
→ gestaltpsychologie
,Behavioristisch perspectief
Gedrag bepaald door
→ prikkels in omgeving en eerdere gevolgen van gedrag (=uitgangspunt)
Basisidee
→ we reageren op onze omgeving op basis van leerprincipes
Gebaseerd op
→ John B Watson (begin 20ste eeuw)
→ BF Skinner (begin 20ste eeuw)
Tabula rasa idee dat mensen worden geboren als onbeschreven blad (zonder kennis,
vaardigheid, persoonlijkheid) en volledig afhankelijk zijn van waarneming
en ervaring om de geest te vormen
Voorbeelden
→ werknemer gaat beter presteren als hij beloond wordt met loonsverhoging voor goede
prestatie op het werk
→ bij kijkstage dat student leert hoe iemand iets doet en het resultaat ervan
Perspectieven vanuit de gehele persoon
Gedrag wordt bepaald door
→ processen in het onbewuste - psychodynamische psychologie
→ aangeboren behoefte om te groeien - humanistische psychologie
→ unieke persoonlijkheidskenmerken
Basisidee
→ proberen de gehele persoon te verklaren, niet alleen onderdelen
Gebaseerd op
→ Sigmund Freud - psychoanalyse
→ Carl Rogers en Abraham Maslow - humanisme
→ oude grieken - karaktertrekken en temperament
De vier humeuren - Hippocrates - 460-370 v.Chr.
, Voorbeeld
→ onderzoeksvraag: kan gedrag verklaard worden door iemands persoonlijkheid?
→ veronderstelling: agressie bij basket kan voorspeld worden door een meting van
expliciete en impliciete persoonlijkheid te combineren
→ studieopzet - veldstudie
● expliciete agressieve persoonlijkheid
● impliciete agressieve persoonlijkheid
● observatie van agressief gedrag tijdens de match
→ bevindingen: combinatie van expliciete en impliciete agressieve neigingen zal leiden tot
openlijk agressief gedrag
Ontwikkelingsperspectief
Gedrag bepaald door
→ interactie tussen erfelijkheid en omgeving - nature en nurture
Basisidee
→ mensen veranderen als gevolg van een interactie tussen nature en nurture die zich uit
door het hele leven in voorspelbare patronen
NATURE EN NURTURE DISCUSSIE !!!
Voorbeeld
→ hoe langer mensen in lockdown zitten, hoe trager hun cognitieve ontwikkeling is
Socio Cultureel perspectief
Gedrag bepaald door
→ sociale en culturele situatie van een persoon
Basisidee
→ sociale en culturele invloeden kunnen de invloed overstemmen van alle andere factoren
die gedrag beïnvloeden
Onderzoeksdomein
→ cross culturele psychologie
Voorbeeld
→ bepaalde stijlen van leidinggeven zijn effectiever in bepaalde culturen
Vak gegeven door Rein De Cooman
DEEL 1: PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
Wat is psychologie?
Psychologie is geen psychiatrie
psychiatrie medische specialisme in de behandeling van geestelijke en gedragsmatige
problemen, met behulp van geneesmiddelen
Definitie
→ letterlijk is het de studie van de geest
→ in de bredere betekenis is het de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
gedrag externe waarneembare processen zoals praten/kopen/…
geestelijke processen interne geestelijke processen zoals denken/motivatie/…
Waar wordt psychologie vooral gebruikt
→ bedrijfsleven, reclame, marketing
→ ook onderwijs, gevangenissen, politiek
Onderzoek
→ hypothese: als een kaart aan de ene kant een ster heeft, heeft die aan de andere kant
een even getal
→ vraag: welke twee kaarten moet je omdraaien om te kijken of de hypothese klopt
→ antwoord: de ster en de 4
→ kritiek: je kan beter de andere kaarten kiezen om om te draaien want tegenbewijs is beter
om te zien of een stelling klopt / niet klopt
Psychologie vs psychologisch gebabbel
pseudopsychologie niet onderbouwde psychologische aannamen die als
wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd
voorbeeld: astrologie, grafologie, …
→ daarom kritisch blijven denken (wat is de bron? hoe extreem is de bewering? bewijs?)
→ psychologie vereist stevig wetenschappelijk bewijs als bouwsteen van een bewering
→ falsifieerbaarheid is de mogelijkheid om tegenbewijs te vinden om te zien of de theorie
klopt of niet klopt
,Perspectieven in de moderne psychologie
Biologisch perspectief
Gedrag bepaald door
→ hersenen / zenuwstelsel / hormonen / genen
Onderzoeksdomein
→ neurowetenschap / evolutionaire psychologie
Gebaseerd op
→ René Descartes / 17de eeuw
Voorbeelden
→ slaaptekort - het brein gaat sterker reageren bij meer slaap
→ altruïsme - helpen zonder dat het iets oplevert voor je (typische mens eigenschap)
Cognitief perspectief
Gedrag bepaald door
→ iemands uniek patroon van percepties, interpretatie, verwachtingen en herinneringen
Basisidee
→ we zijn informatie verwerkings systemen
Fundamentele psychologie (structuralisme)
→ Wilhelm Wundt (1879: eerste psychologische labo ontstaan van de psychologie)
→ figuur: how long it takes us to see, hear, feel something
Toegepaste psychologie (functionalisme)
→ William James
Voorbeelden
→ introspectie 1879 - mensen beschrijven hun directe zintuiglijke en emotionele reacties
op verschillende prikkels
→ brain imaging 2015 - mensen vertonen belangrijke gelijkenissen in hun breinactiviteit
wanneer ze eenzelfde emotie ervaren
→ gestaltpsychologie
,Behavioristisch perspectief
Gedrag bepaald door
→ prikkels in omgeving en eerdere gevolgen van gedrag (=uitgangspunt)
Basisidee
→ we reageren op onze omgeving op basis van leerprincipes
Gebaseerd op
→ John B Watson (begin 20ste eeuw)
→ BF Skinner (begin 20ste eeuw)
Tabula rasa idee dat mensen worden geboren als onbeschreven blad (zonder kennis,
vaardigheid, persoonlijkheid) en volledig afhankelijk zijn van waarneming
en ervaring om de geest te vormen
Voorbeelden
→ werknemer gaat beter presteren als hij beloond wordt met loonsverhoging voor goede
prestatie op het werk
→ bij kijkstage dat student leert hoe iemand iets doet en het resultaat ervan
Perspectieven vanuit de gehele persoon
Gedrag wordt bepaald door
→ processen in het onbewuste - psychodynamische psychologie
→ aangeboren behoefte om te groeien - humanistische psychologie
→ unieke persoonlijkheidskenmerken
Basisidee
→ proberen de gehele persoon te verklaren, niet alleen onderdelen
Gebaseerd op
→ Sigmund Freud - psychoanalyse
→ Carl Rogers en Abraham Maslow - humanisme
→ oude grieken - karaktertrekken en temperament
De vier humeuren - Hippocrates - 460-370 v.Chr.
, Voorbeeld
→ onderzoeksvraag: kan gedrag verklaard worden door iemands persoonlijkheid?
→ veronderstelling: agressie bij basket kan voorspeld worden door een meting van
expliciete en impliciete persoonlijkheid te combineren
→ studieopzet - veldstudie
● expliciete agressieve persoonlijkheid
● impliciete agressieve persoonlijkheid
● observatie van agressief gedrag tijdens de match
→ bevindingen: combinatie van expliciete en impliciete agressieve neigingen zal leiden tot
openlijk agressief gedrag
Ontwikkelingsperspectief
Gedrag bepaald door
→ interactie tussen erfelijkheid en omgeving - nature en nurture
Basisidee
→ mensen veranderen als gevolg van een interactie tussen nature en nurture die zich uit
door het hele leven in voorspelbare patronen
NATURE EN NURTURE DISCUSSIE !!!
Voorbeeld
→ hoe langer mensen in lockdown zitten, hoe trager hun cognitieve ontwikkeling is
Socio Cultureel perspectief
Gedrag bepaald door
→ sociale en culturele situatie van een persoon
Basisidee
→ sociale en culturele invloeden kunnen de invloed overstemmen van alle andere factoren
die gedrag beïnvloeden
Onderzoeksdomein
→ cross culturele psychologie
Voorbeeld
→ bepaalde stijlen van leidinggeven zijn effectiever in bepaalde culturen
