Penologie en victimologie:
Module 2: de vrijheidsberovende straf vroeger en nu:
Geschiedenis gevangeniswezen:
Ancien regime (middeleeuwen):
→ Lijfstraffen:
a) Willekeur van baljuw en schout
b) Wraak en vetes van burgers zelf
c) Wrede en onterende straffen die wel konden afgekocht worden
d) Oog om oog = doodstraf als ultieme voorbeeld
= opsluiting ter bewaring, afwachting beul
Geschiedenis gevangeniswezen (16de-17de eeuw):
a) Tuchthuizen = arbeid verrichten + discipline aanleren (tegen
ledigheid en landloperij):
- Voor kleinere misdrijven of jongeren
- Als alternatief voor wrede straffen
- Heropvoedingsgedachte en nuttigheid
a) Rasp- en spinhuizen = als voorlopers van de gevangenissen:
- Opsluiting voor dwangarbeid
- Rasphuis = een tuchthuis waar veroordeelde (mannelijke)
misdadigers verfhout (onder meer brazielhout) moesten raspen
ten behoeve van de verfindustrie
- Spinhuis in Amsterdam in 1957 opgericht om veroordeelde
vrouwen te bestraffen + weer terug op het goede pad te brengen,
de vrouwen moesten hard werken in grote zalen door vezelgaren
te spinnen het ineendraaien van losse vezels tot draad, en te
naaien
Geschiedenis gevangeniswezen 18de eeuw:
a) Correctiehuizen:
- Burggraaf Villain XIII (1712-1777): legt nadruk op penitentiaire
arbeid + scholing om gevangenen kansen te bieden op een ander
leven na hun straf
- Voor bedelaars, werklozen en landlopers
- Protest Gentse textielondernemers (rasphuis Gent 1773)
Late 18de eeuw:
→ Vergelding en voorbeeld stellen en veilig maken van maatschappij:
- Maar… verlichtingsdenkers willen meer nuttige straffen:
Werkstraf
1
, Straf als middel om inzichten bij te brengen en te
resocialiseren
→ Toch blijft de tendens lang dat de straf pijn moet doen + afschrikken.
En als er dan al moet opgesloten worden, liefst op water en brood, in
vochtige donkere plekken en vastgeklonken met ijzeren ketens:
1794: de annexatie van de Belgische departementen bij het
Franse Keizerrijk definitieve doorbraak van de gevangenisstraf
als penaal instrument
1795: code des délits et des peines
1810 : code pénal :
* Einde aan de rechterlijke willekeur en nadruk op
legaliteit
* Meer humane benadering van criminelen
Bentham’s panopticon (1787):
→ Utilitarisme, humanisering
→ Eenzame opsluiting met als doel reflectie en religieus onderricht
(gedragsverandering)
→ Via de onzichtbare blik van de bewaker bewaakte de gevangen
zichzelf + schouwspel voor de buitenwereld
→ Panopticon = maakt het mogelijk groepen te
controleren, te disciplineren, te bewaken,
bestuderen, vergelijken en te verbeteren:
- Bestaat uit een centrale hal met
daarrond ringen van cellen over
verschillende verdiepingen gestapeld
- 1 cel heeft 2 ramen: 1 naar buiten en 1
op de centrale hal gericht
- 1 opzichter in de hal volstaat om alle
bewoners te bewaken, te kennen en te
beheersen
- Dient volgens Bentham veel doelen:
Als gevangenis
Als school
Als werkplaats
Als hospitaal
- Tegenwoordig wordt het geassocieerd met een gevangenis in het
algemeen of een koepelgevangenis in het bijzonder
Geschiedenis gevangeniswezen 19de eeuw:
→ Vrijheidsberoving als straf vanaf de 19de eeuw:
- Cellullaire opsluiting
2
, - Bestraffing, boete + inkeer
→ Onafhankelijk België – 1830:
- Edouard Ducpétiaux (1804-1868):
1ste inspecteur-generaal van de gevangenissen en
van de weldadigheidsinstellingen
Criminaliteit als probleem van een misgelopen
morele ontwikkeling
Taak gevangenis: gedetineerde bijstaan om
zich moreel te herpakken:
* Cellulaire afzondering in ‘scholen van
berouw’
* Geloof, werk en kennis centraal
* Afschermen van slechte invloeden
* Enkel contacten met mensen van wie gedetineerde
iets kon leren: aalmoezenier, bewaker,
gevangenisdirecteur
Vanaf 1844: bouw nieuwe gevangenissen
Gevangenissen Ducpétiaux (1844-1919): (enkele
voorbeemden, het zijn er meer)
* 1844: Tongeren
* 1850: Brussel (vrouwengevangenis) + Marche
* 1851: Luik en Brugge
* 1856: Kortrijk
* 1860: Leuven-Centraal
* 1885: Sint-Gillis
* 1919: Oudenaarde
- Leuven – centraal (1860):
- Sint Gillies (1885):
3
Module 2: de vrijheidsberovende straf vroeger en nu:
Geschiedenis gevangeniswezen:
Ancien regime (middeleeuwen):
→ Lijfstraffen:
a) Willekeur van baljuw en schout
b) Wraak en vetes van burgers zelf
c) Wrede en onterende straffen die wel konden afgekocht worden
d) Oog om oog = doodstraf als ultieme voorbeeld
= opsluiting ter bewaring, afwachting beul
Geschiedenis gevangeniswezen (16de-17de eeuw):
a) Tuchthuizen = arbeid verrichten + discipline aanleren (tegen
ledigheid en landloperij):
- Voor kleinere misdrijven of jongeren
- Als alternatief voor wrede straffen
- Heropvoedingsgedachte en nuttigheid
a) Rasp- en spinhuizen = als voorlopers van de gevangenissen:
- Opsluiting voor dwangarbeid
- Rasphuis = een tuchthuis waar veroordeelde (mannelijke)
misdadigers verfhout (onder meer brazielhout) moesten raspen
ten behoeve van de verfindustrie
- Spinhuis in Amsterdam in 1957 opgericht om veroordeelde
vrouwen te bestraffen + weer terug op het goede pad te brengen,
de vrouwen moesten hard werken in grote zalen door vezelgaren
te spinnen het ineendraaien van losse vezels tot draad, en te
naaien
Geschiedenis gevangeniswezen 18de eeuw:
a) Correctiehuizen:
- Burggraaf Villain XIII (1712-1777): legt nadruk op penitentiaire
arbeid + scholing om gevangenen kansen te bieden op een ander
leven na hun straf
- Voor bedelaars, werklozen en landlopers
- Protest Gentse textielondernemers (rasphuis Gent 1773)
Late 18de eeuw:
→ Vergelding en voorbeeld stellen en veilig maken van maatschappij:
- Maar… verlichtingsdenkers willen meer nuttige straffen:
Werkstraf
1
, Straf als middel om inzichten bij te brengen en te
resocialiseren
→ Toch blijft de tendens lang dat de straf pijn moet doen + afschrikken.
En als er dan al moet opgesloten worden, liefst op water en brood, in
vochtige donkere plekken en vastgeklonken met ijzeren ketens:
1794: de annexatie van de Belgische departementen bij het
Franse Keizerrijk definitieve doorbraak van de gevangenisstraf
als penaal instrument
1795: code des délits et des peines
1810 : code pénal :
* Einde aan de rechterlijke willekeur en nadruk op
legaliteit
* Meer humane benadering van criminelen
Bentham’s panopticon (1787):
→ Utilitarisme, humanisering
→ Eenzame opsluiting met als doel reflectie en religieus onderricht
(gedragsverandering)
→ Via de onzichtbare blik van de bewaker bewaakte de gevangen
zichzelf + schouwspel voor de buitenwereld
→ Panopticon = maakt het mogelijk groepen te
controleren, te disciplineren, te bewaken,
bestuderen, vergelijken en te verbeteren:
- Bestaat uit een centrale hal met
daarrond ringen van cellen over
verschillende verdiepingen gestapeld
- 1 cel heeft 2 ramen: 1 naar buiten en 1
op de centrale hal gericht
- 1 opzichter in de hal volstaat om alle
bewoners te bewaken, te kennen en te
beheersen
- Dient volgens Bentham veel doelen:
Als gevangenis
Als school
Als werkplaats
Als hospitaal
- Tegenwoordig wordt het geassocieerd met een gevangenis in het
algemeen of een koepelgevangenis in het bijzonder
Geschiedenis gevangeniswezen 19de eeuw:
→ Vrijheidsberoving als straf vanaf de 19de eeuw:
- Cellullaire opsluiting
2
, - Bestraffing, boete + inkeer
→ Onafhankelijk België – 1830:
- Edouard Ducpétiaux (1804-1868):
1ste inspecteur-generaal van de gevangenissen en
van de weldadigheidsinstellingen
Criminaliteit als probleem van een misgelopen
morele ontwikkeling
Taak gevangenis: gedetineerde bijstaan om
zich moreel te herpakken:
* Cellulaire afzondering in ‘scholen van
berouw’
* Geloof, werk en kennis centraal
* Afschermen van slechte invloeden
* Enkel contacten met mensen van wie gedetineerde
iets kon leren: aalmoezenier, bewaker,
gevangenisdirecteur
Vanaf 1844: bouw nieuwe gevangenissen
Gevangenissen Ducpétiaux (1844-1919): (enkele
voorbeemden, het zijn er meer)
* 1844: Tongeren
* 1850: Brussel (vrouwengevangenis) + Marche
* 1851: Luik en Brugge
* 1856: Kortrijk
* 1860: Leuven-Centraal
* 1885: Sint-Gillis
* 1919: Oudenaarde
- Leuven – centraal (1860):
- Sint Gillies (1885):
3
