Recht – Strafrecht
Inleiding
1. Indeling van het strafrecht
• Materieel strafrecht
- Bepaalt wat een misdrijf is en met welke straf dat dan wordt bestraft
- Je stelt je dan bloot aan bestraffing
- Worden door de gemeenschap als vanzelfsprekend ervaren
• Het formeel strafrecht = strafprocesrecht
- Bepaalt hoe daders van misdrijven worden opgespoord, vervolgt en berecht = de
procedurele spelregels (= verloop)
- Worden door de gemeenschap niet als zelfsprekend ervaren
- Als dit wordt overschreden leidt dit niet tot bestraffing, maar een andere vorm van
sanctioneren, dit hangt af van de norm dat overtreden wordt
Schending procedureregel -> nietigheid van het proces of van een welbepaalde
proceshandeling tot gevolg
Gevolgen op het niveau van bewijsvoering, zo mag de rechter in bepaalde gevallen
geen rekening houden met onrechtmatig verkregen bewijsstukken.
Soms het niet naleven van procedureregels de ontvankelijkheid van strafvordering
tot gevolg, bv verjaring van de strafvordering
2. Welke overheid is bevoegd om regels met betrekking tot strafrecht
uit te vaardigen?
• Het is niet enkel een federale materie, ook gemeenschappen en gewesten
• Zij kunnen ook strafbepalingen opnemen in hun wetgevende teksten, maar op die toe te
passen, zijn ze afhankelijk van politie, openbaar ministerie en de rechterlijke macht =
federale bevoegdheid
• Nu ook administratieve sanctie, bv GAS-boete, dit word ook gereguleerd door
gemeenschappen en gewesten
• Door de 6de staatshervorming meer dingen op gemeenschapsniveau, justitiehuizen,
elektronisch toezicht, jeugddelinquentierecht
• Niet alles meer federaal niveau, doordat we 2 ministers voor justitie hebben namelijk, 1
federaal en 1 Vlaams
• Er zijn ook regels op Europees niveau
3. Belangrijke bronnen van strafrecht
Materieel strafrecht
• In het strafwetboek, hierin zijn 2 delen (Boek I en Boek II)
• Ter aanvulling boek II nog heel wat andere misdrijven opgesomd in afzonderlijke bijzondere
strafwetten bv wegcode, wapenwet
• De algemene bepalingen uit boek I zijn niet alleen van toepassing op de misdrijvjen vermeld
in boek II
1
,Strafprocesrecht
• In het wetboek van strafvordering
Volgende afzonderlijke wetten belangrijke bronnen van materieel strafrecht en/of
strafprocesrecht
• Wet strafuitvoering
• Interneringswet
• Wet betreffende de voorlopige hechtenis
Hoofdstuk 1: strafprocesrecht
1. Doelstellingen van het strafprocesrecht
• De waarheid te ontdekken
• Individuele grondrechten van de betrokken partijen te beschermen
= moeilijke evenwichtsoefening
Bv huiszoekingen, telefoonstap en het recht op privacy
2. De twee fasen van een strafproces
2.1 De fase van het vooronderzoek
• Door het openbaar ministerie (= parket) of van de onderzoeksrechter
• Bedoeling om verdachten te identificeren en te onderzoeken of er voldoende bezwaren zijn
om hem voor de rechter te brengen
• Inquisitor karakter:
- Geheim: zonder dat er publiek wordt toegelaten, verdachte en slachtoffer worden in
principe niet betrokken bij de onderzoeksverrichtingen
- Niet-tegensprekelijk: niet toegestaan dat de verdachte de verzamelde bewijzen gaat
weerleggen, of daar middelen toe gebruikt
• Onderzoeksrechter kan verdachte in voorhechtenis
- Niet hetzelfde als gevangenisstraf -> wordt uitgesproken door vonnisrechter en is einde
fase 2
2.2 De fase van de terechtzitting
• Door de vonnisrechter (= de politierechtbank, correctionele rechtbank, Hof van Assisen)
• Uitspraak over:
- Heeft de verdachte het misdrijf gepleegd?
- Zoja, wat voor straf verdient hij?
• Accusatoir karakter:
- Openbaar: het publiek is toegestaan op de terechtzitting
- Tegensprekelijk: verdachte mag dingen weerleggen
2
, 3. De hoofdrolspelers in het strafprocesrecht
3.1 De verdachte
• Verdachte in de ruime zin van het woord = tegen iemand waar strafprocedure tegenloopt
• Tijdens de fase van het vooronderzoek
- Verdachte in de strikte zin van het woord = persoon tegen wie een vooronderzoek loopt
- Inverdenkinggestelde =
Een verdachte aan wie officieel is meegedeeld dat hij verdacht wordt van een
misdrijf
Mogelijk binnen een gerechtelijk vooronderzoek, niet een opsprongsonderzoek
Verwar niet met inbeschuldigingstelling = ogenblik doorverwijzing naar het Hof van
Assisen door kamer van inbeschuldigingstelling
• Tijdens de fase van terechtzitting
- Beklaagde = verdachte voor politierechtband of correctionele rechtbank
- Beschuldigde verdachte voor het Hof van Assisen
- Veroordeelde = persoon die door het vonnisgerecht schuldig werd bevonden en werd
veroordeeld tot een straf
! beschuldigde is verdacht, veroordeelde heeft een straf gekregen en is dader!
• Belang van het onderscheid ervan ligt hem in de rechten die je dan hebt
- Inverdekninggestelde makkelijker en vlotter inzage in het strafdossier dan een verdachte
in een opsporingsonderzoek
- Tijdens fase van terechtzitting heeft de beklaagde als de beschuldige alle rechten van
een volwaardige procespartij en dus inzage in het dossier
3.1 Het Openbaar Ministerie
Structuur van het Openbaar Ministerie
• Hiërarchisch korps
• Rechtsgebied is er een Parket – Generaal, met aan het hoofd een Procureur – Generaal
- Bevoegd rol van Openbaar Ministerie uit te oefenen in assisenzaken en beroepszaken
tegen uitspraken correctionele rechtbank
- De Procureurs – Generaals van verschillende rechtsgebieden vormen samen het
Collega van Procureurs – Generaals -> kan omzendbrieven uitvaardigen ivm
strafvervolgingsbeleid
• Op het gerechtelijk arrondissement zit Parket, als Openbaar Ministerie, met aan het hoofd
een Procureur des Konings bijgestaan door substituten
- 14 parketten in ons land, in principe per provincie
- Brussel heeft uitzonderlijk (tweetalig) parket
- Voor alle misdrijven die niet tot de bevoegdheid van Parket-Generaal is (DUS alle
misdrijven voor politierechtband of de correctionele rechtbank)
• Federaal Parket, aan het hoofd een federale procureur
- Bevoegd voor beperkt aantal misdrijven, alleen dossiers die het grondgebied van een
gewoon parket overschrijden of internationale dimensie
- Bevoegdheid slechts subsidiair = enkel de goede rechtsbedeling het vereist, dus
complexe, gespecialiseerde zaken
• Parket voor verkeersveiligheid
- Bevoegd over heel België
- Alle misdrijven die betrekking hebben op het wegverkeer
3
, De rol van het Openbaar Ministerie in strafzaken
A: Het Openbaar Ministerie is geen rechter, maar partij
• Maakt geen deel uit van de rechterlijke macht
• Het is een partij, die namelijk het standpunt van de gemeenschap vertolkt
• Kan dus ook geen straffen uitspreken
• Kan wel zaken buitengerechtelijk afhandelen, bv een geldsom dit is een alternatief om de
straf te ontlopen
B: Het Openbaar Ministerie stelt (al dan niet) de strafvordering in
• Het is de enigste instantie die strafzaak voor de rechter kan brengen = aanhanging maken,
met het oog op bestraffing (door de rechter)
• Deze bevoegdheid wordt ook wel instellen van de strafvordering of strafvervolging genoemd
• Rechter kan dus niet zelf een strafproces opstarten
• Het Openbaar Ministerie kan een zaak seponeren of buitengerechtelijk afhandelen
• Er is 1 uitzondering: het slachtoffer kan dat ook door burgerlijke partijstelling in te dienen en
die op die manier de rechter te dwingen een vooronderzoek te starten
C: Het Openbaar Ministerie draagt de bewijslast
• In België geldt het principe: vermoeden van onschuld, dus je bent onschuldig tot het
tegendeel bewezen is
• De verdachte moet zijn onschuld dus niet bewijzen, maar het OM moet dat wel doen van
zijn schuld van verdachte
D: Het Openbaar Ministerie neemt het initiatief tot de uitvoering van een (door de rechter)
uitgesproken straf
• Als de vonnisrechter oordeelt dat de verdachte schuldig is en er wordt hem een straf
opgelegd is het terug aan het OM om die straf te doen uitvoeren
3.2 Het slachtoffer
• Is geen noodzakelijke partij in het strafprocesrecht
• Er zijn slachtoffers die zich geen burgerlijke partij stellen, en daardoor geen partij worden
• Het slachtoffer in het algemeen = iedere persoon en zijn nabestaanden aan wie materiële,
morele en/of lichamelijke schade is toegebracht ten gevolge van het misdrijf
• De burgerlijke partij = slachtoffer die zich ‘inschrijft’ in een strafproces, met de bedoeling
om vergoeding te krijgen voor de geleden schade. Kan je doen door:
- Verklaring voor de onderzoeksrechter
- Voor de raadkamer
- Voor de vonnisrechter
• De benadeelde = slachtoffer die zich NIET burgerlijke partij stelt en dus geen partij is in het
proces, maar wel verklaart schade te hebben geleden door het misdrijf
• De rechten van het slachtoffer is afhankelijk van welk statuut je hebt
- Slachtoffer van burgerlijke partij: dezelfde rechten als een inverdekinggestelde
verdachte + kan hij aantonen dat hij schade heeft geleden heeft hij recht op een
schadevergoeding
- Een benadeelde is geen partij in het proces en heeft geen recht op een
schadevergoeding, zijn rechten zijn vooral het verkrijgen van informatie
- MAAR iedereen heeft als recht om door het parket op de hoogte gebracht te worden van
het ogenblik van de terechtzitting
4
Inleiding
1. Indeling van het strafrecht
• Materieel strafrecht
- Bepaalt wat een misdrijf is en met welke straf dat dan wordt bestraft
- Je stelt je dan bloot aan bestraffing
- Worden door de gemeenschap als vanzelfsprekend ervaren
• Het formeel strafrecht = strafprocesrecht
- Bepaalt hoe daders van misdrijven worden opgespoord, vervolgt en berecht = de
procedurele spelregels (= verloop)
- Worden door de gemeenschap niet als zelfsprekend ervaren
- Als dit wordt overschreden leidt dit niet tot bestraffing, maar een andere vorm van
sanctioneren, dit hangt af van de norm dat overtreden wordt
Schending procedureregel -> nietigheid van het proces of van een welbepaalde
proceshandeling tot gevolg
Gevolgen op het niveau van bewijsvoering, zo mag de rechter in bepaalde gevallen
geen rekening houden met onrechtmatig verkregen bewijsstukken.
Soms het niet naleven van procedureregels de ontvankelijkheid van strafvordering
tot gevolg, bv verjaring van de strafvordering
2. Welke overheid is bevoegd om regels met betrekking tot strafrecht
uit te vaardigen?
• Het is niet enkel een federale materie, ook gemeenschappen en gewesten
• Zij kunnen ook strafbepalingen opnemen in hun wetgevende teksten, maar op die toe te
passen, zijn ze afhankelijk van politie, openbaar ministerie en de rechterlijke macht =
federale bevoegdheid
• Nu ook administratieve sanctie, bv GAS-boete, dit word ook gereguleerd door
gemeenschappen en gewesten
• Door de 6de staatshervorming meer dingen op gemeenschapsniveau, justitiehuizen,
elektronisch toezicht, jeugddelinquentierecht
• Niet alles meer federaal niveau, doordat we 2 ministers voor justitie hebben namelijk, 1
federaal en 1 Vlaams
• Er zijn ook regels op Europees niveau
3. Belangrijke bronnen van strafrecht
Materieel strafrecht
• In het strafwetboek, hierin zijn 2 delen (Boek I en Boek II)
• Ter aanvulling boek II nog heel wat andere misdrijven opgesomd in afzonderlijke bijzondere
strafwetten bv wegcode, wapenwet
• De algemene bepalingen uit boek I zijn niet alleen van toepassing op de misdrijvjen vermeld
in boek II
1
,Strafprocesrecht
• In het wetboek van strafvordering
Volgende afzonderlijke wetten belangrijke bronnen van materieel strafrecht en/of
strafprocesrecht
• Wet strafuitvoering
• Interneringswet
• Wet betreffende de voorlopige hechtenis
Hoofdstuk 1: strafprocesrecht
1. Doelstellingen van het strafprocesrecht
• De waarheid te ontdekken
• Individuele grondrechten van de betrokken partijen te beschermen
= moeilijke evenwichtsoefening
Bv huiszoekingen, telefoonstap en het recht op privacy
2. De twee fasen van een strafproces
2.1 De fase van het vooronderzoek
• Door het openbaar ministerie (= parket) of van de onderzoeksrechter
• Bedoeling om verdachten te identificeren en te onderzoeken of er voldoende bezwaren zijn
om hem voor de rechter te brengen
• Inquisitor karakter:
- Geheim: zonder dat er publiek wordt toegelaten, verdachte en slachtoffer worden in
principe niet betrokken bij de onderzoeksverrichtingen
- Niet-tegensprekelijk: niet toegestaan dat de verdachte de verzamelde bewijzen gaat
weerleggen, of daar middelen toe gebruikt
• Onderzoeksrechter kan verdachte in voorhechtenis
- Niet hetzelfde als gevangenisstraf -> wordt uitgesproken door vonnisrechter en is einde
fase 2
2.2 De fase van de terechtzitting
• Door de vonnisrechter (= de politierechtbank, correctionele rechtbank, Hof van Assisen)
• Uitspraak over:
- Heeft de verdachte het misdrijf gepleegd?
- Zoja, wat voor straf verdient hij?
• Accusatoir karakter:
- Openbaar: het publiek is toegestaan op de terechtzitting
- Tegensprekelijk: verdachte mag dingen weerleggen
2
, 3. De hoofdrolspelers in het strafprocesrecht
3.1 De verdachte
• Verdachte in de ruime zin van het woord = tegen iemand waar strafprocedure tegenloopt
• Tijdens de fase van het vooronderzoek
- Verdachte in de strikte zin van het woord = persoon tegen wie een vooronderzoek loopt
- Inverdenkinggestelde =
Een verdachte aan wie officieel is meegedeeld dat hij verdacht wordt van een
misdrijf
Mogelijk binnen een gerechtelijk vooronderzoek, niet een opsprongsonderzoek
Verwar niet met inbeschuldigingstelling = ogenblik doorverwijzing naar het Hof van
Assisen door kamer van inbeschuldigingstelling
• Tijdens de fase van terechtzitting
- Beklaagde = verdachte voor politierechtband of correctionele rechtbank
- Beschuldigde verdachte voor het Hof van Assisen
- Veroordeelde = persoon die door het vonnisgerecht schuldig werd bevonden en werd
veroordeeld tot een straf
! beschuldigde is verdacht, veroordeelde heeft een straf gekregen en is dader!
• Belang van het onderscheid ervan ligt hem in de rechten die je dan hebt
- Inverdekninggestelde makkelijker en vlotter inzage in het strafdossier dan een verdachte
in een opsporingsonderzoek
- Tijdens fase van terechtzitting heeft de beklaagde als de beschuldige alle rechten van
een volwaardige procespartij en dus inzage in het dossier
3.1 Het Openbaar Ministerie
Structuur van het Openbaar Ministerie
• Hiërarchisch korps
• Rechtsgebied is er een Parket – Generaal, met aan het hoofd een Procureur – Generaal
- Bevoegd rol van Openbaar Ministerie uit te oefenen in assisenzaken en beroepszaken
tegen uitspraken correctionele rechtbank
- De Procureurs – Generaals van verschillende rechtsgebieden vormen samen het
Collega van Procureurs – Generaals -> kan omzendbrieven uitvaardigen ivm
strafvervolgingsbeleid
• Op het gerechtelijk arrondissement zit Parket, als Openbaar Ministerie, met aan het hoofd
een Procureur des Konings bijgestaan door substituten
- 14 parketten in ons land, in principe per provincie
- Brussel heeft uitzonderlijk (tweetalig) parket
- Voor alle misdrijven die niet tot de bevoegdheid van Parket-Generaal is (DUS alle
misdrijven voor politierechtband of de correctionele rechtbank)
• Federaal Parket, aan het hoofd een federale procureur
- Bevoegd voor beperkt aantal misdrijven, alleen dossiers die het grondgebied van een
gewoon parket overschrijden of internationale dimensie
- Bevoegdheid slechts subsidiair = enkel de goede rechtsbedeling het vereist, dus
complexe, gespecialiseerde zaken
• Parket voor verkeersveiligheid
- Bevoegd over heel België
- Alle misdrijven die betrekking hebben op het wegverkeer
3
, De rol van het Openbaar Ministerie in strafzaken
A: Het Openbaar Ministerie is geen rechter, maar partij
• Maakt geen deel uit van de rechterlijke macht
• Het is een partij, die namelijk het standpunt van de gemeenschap vertolkt
• Kan dus ook geen straffen uitspreken
• Kan wel zaken buitengerechtelijk afhandelen, bv een geldsom dit is een alternatief om de
straf te ontlopen
B: Het Openbaar Ministerie stelt (al dan niet) de strafvordering in
• Het is de enigste instantie die strafzaak voor de rechter kan brengen = aanhanging maken,
met het oog op bestraffing (door de rechter)
• Deze bevoegdheid wordt ook wel instellen van de strafvordering of strafvervolging genoemd
• Rechter kan dus niet zelf een strafproces opstarten
• Het Openbaar Ministerie kan een zaak seponeren of buitengerechtelijk afhandelen
• Er is 1 uitzondering: het slachtoffer kan dat ook door burgerlijke partijstelling in te dienen en
die op die manier de rechter te dwingen een vooronderzoek te starten
C: Het Openbaar Ministerie draagt de bewijslast
• In België geldt het principe: vermoeden van onschuld, dus je bent onschuldig tot het
tegendeel bewezen is
• De verdachte moet zijn onschuld dus niet bewijzen, maar het OM moet dat wel doen van
zijn schuld van verdachte
D: Het Openbaar Ministerie neemt het initiatief tot de uitvoering van een (door de rechter)
uitgesproken straf
• Als de vonnisrechter oordeelt dat de verdachte schuldig is en er wordt hem een straf
opgelegd is het terug aan het OM om die straf te doen uitvoeren
3.2 Het slachtoffer
• Is geen noodzakelijke partij in het strafprocesrecht
• Er zijn slachtoffers die zich geen burgerlijke partij stellen, en daardoor geen partij worden
• Het slachtoffer in het algemeen = iedere persoon en zijn nabestaanden aan wie materiële,
morele en/of lichamelijke schade is toegebracht ten gevolge van het misdrijf
• De burgerlijke partij = slachtoffer die zich ‘inschrijft’ in een strafproces, met de bedoeling
om vergoeding te krijgen voor de geleden schade. Kan je doen door:
- Verklaring voor de onderzoeksrechter
- Voor de raadkamer
- Voor de vonnisrechter
• De benadeelde = slachtoffer die zich NIET burgerlijke partij stelt en dus geen partij is in het
proces, maar wel verklaart schade te hebben geleden door het misdrijf
• De rechten van het slachtoffer is afhankelijk van welk statuut je hebt
- Slachtoffer van burgerlijke partij: dezelfde rechten als een inverdekinggestelde
verdachte + kan hij aantonen dat hij schade heeft geleden heeft hij recht op een
schadevergoeding
- Een benadeelde is geen partij in het proces en heeft geen recht op een
schadevergoeding, zijn rechten zijn vooral het verkrijgen van informatie
- MAAR iedereen heeft als recht om door het parket op de hoogte gebracht te worden van
het ogenblik van de terechtzitting
4
