8.1 Zintuigen
Zintuigen ontvangen externe en interne prikkels. Sommige zintuigen nemen prikkels van
buiten waar (extern). Voor het handhaven van de homeostase worden receptoren gebruikt
die prikkels ontvangen uit het inwendige milieu, zoals osmoreceptoren en
temperatuurreceptoren.
In receptoren (zintuigcellen) ontstaan impulsen onder invloed van prikkels die worden
doorgegeven via neuronen aan het zenuwstelsel (hersenen). De thalamus filtert deze
impulsen, waarna ze in speciale hersencentra in de schors worden verwerkt voor
bewustwording. Daarna worden de impulsen in andere hersengebieden verwerkt voor
reactie en kunnen de zintuiglijke waarnemingen worden opgeslagen in het geheugen.
● Mechanische receptoren: geven een impuls bij vervorming van het celmembraan
door aanraking, druk, beweging of geluid. Gehoor- en evenwichtsreceptoren in het
oor bevatten haartjes die buigen door vloeistofbeweging, waardoor impulsen
ontstaan. Tastreceptoren en drukreceptoren in de huid reageren op lichte aanraking
en druk. Spierspoeltjes en peesspoeltjes detecteren veranderingen in spierspanning.
● Chemische receptoren: binden bepaalde moleculen uit de omgeving
(smaakreceptoren en reukreceptoren)
● Lichtreceptoren (staafjes, kegeltjes): een impuls ontstaat door zichtbaar licht
● Temperatuurreceptoren: in de huid en hypothalamus reageren op warmte en kou.
Wanneer dit boven of onder een normwaarde komt, ontstaat een impuls.
● Pijnreceptoren: bevinden zich in het hele lichaam en zijn de uiteinden van bepaalde
zenuwen. Een impuls ontstaat bij deze receptoren door extreme druk, extreme
temperaturen en stoffen die vrijkomen bij beschadiging of ontsteking van weefsel.
Receptoren zijn gespecialiseerde zenuwcellen of uitlopers van zenuwcellen die impulsen
laten ontstaan bij prikkels boven de drempelwaarde (prikkeldrempel). Een adequate
prikkel is de soort prikkel waarvoor de drempelwaarde van een receptor het laagst is. De
impulsfrequentie neemt toe met sterkere prikkels. Langdurige prikkels leiden tot adaptatie,
de prikkeldrempel wordt hoger en impulsfrequentie neemt af. Adaptatie (gewenning) is de
aanpassing van de gevoeligheid van een zintuig bij een aanhoudende prikkelsterkte.
Adaptatie kan ook de prikkeldrempel verlagen, zoals bij donkeradaptatie, waardoor het
zenuwstelsel in veranderende omstandigheden voldoende informatie blijft ontvangen.
De wenkbrauwen houden zweet, vocht en stofdeeltjes tegen uit de ogen. Tussen de
wenkbrauw en oog ligt de traanklier die traanvocht produceert. Traanvocht wordt via je
ooglid verdeeld over de oogbol en het wordt via openingen in de ooghoeken via de traanbuis
afgevoerd naar de neusholte. Aan de buitenkant van het oog zijn oogspieren bevestigd. Zij
draaien de ogen in de gewenste richting. De witte, stevige vlies dat de buitenste laag van het
oog vormt en bescherming geeft, heet het harde oogvlies. Aan de voorzijde gaat het harde
oogvlies over in het hoornvlies. Dit is doorzichtig, zodat het licht kan binnenvallen.
Onder het harde oogvlies ligt het vaatvlies, dit is de middelste laag met bloedvaten en
voorziet het oog van zuurstof en voedingsstoffen. Aan de voorkant gaat het vaatvlies over in
de iris (regenboogvlies). Dit is het gekleurde (pigment) deel van het oog.De opening in de
iris noem je de pupil. Spieren in de iris regelen de grootte van de pupil en bepalen dus
hoeveel licht binnenkomt. Achter iris en pupil ligt de ooglens, deze is bol en breekt licht
samen met het hoornvlies. De lens kan van vorm veranderen via het straalvormig lichaam
om scherp te stellen. Het oog bevat twee oogkamers. De voorste oogkamer, gelegen
tussen het hoornvlies en de iris, en de achterste oogkamer, tussen de iris en de lens.
Beide oogkamers zijn gevuld met vocht. De binnenste laag van de wand van een oog is het
netvlies met lichtreceptoren, deze wordt op plaats gehouden door geleiachtige massa, het
glasachtige lichaam dat het oog opvult.
, De gele vlek (bevat veel kegeltjes) in het centrum van het netvlies, recht achter de pupil, is
verantwoordelijk door de lichtreceptoren voor het scherpst zien. Impulsen van de
lichtreceptoren worden via de oogzenuw naar de hersenen geleid, waar deze informatie
wordt gecombineerd en aangevuld met eerdere ervaringen om een scherp en volledig beeld
te vormen. De plaats in het netvlies waar de oogzenuw het oog verlaat door uitlopers van de
zenuwcellen is de blinde vlek en de doorgang is voor bloedvaten. Het bevat geen
lichtreceptoren.
Zintuigen ontvangen externe en interne prikkels. Sommige zintuigen nemen prikkels van
buiten waar (extern). Voor het handhaven van de homeostase worden receptoren gebruikt
die prikkels ontvangen uit het inwendige milieu, zoals osmoreceptoren en
temperatuurreceptoren.
In receptoren (zintuigcellen) ontstaan impulsen onder invloed van prikkels die worden
doorgegeven via neuronen aan het zenuwstelsel (hersenen). De thalamus filtert deze
impulsen, waarna ze in speciale hersencentra in de schors worden verwerkt voor
bewustwording. Daarna worden de impulsen in andere hersengebieden verwerkt voor
reactie en kunnen de zintuiglijke waarnemingen worden opgeslagen in het geheugen.
● Mechanische receptoren: geven een impuls bij vervorming van het celmembraan
door aanraking, druk, beweging of geluid. Gehoor- en evenwichtsreceptoren in het
oor bevatten haartjes die buigen door vloeistofbeweging, waardoor impulsen
ontstaan. Tastreceptoren en drukreceptoren in de huid reageren op lichte aanraking
en druk. Spierspoeltjes en peesspoeltjes detecteren veranderingen in spierspanning.
● Chemische receptoren: binden bepaalde moleculen uit de omgeving
(smaakreceptoren en reukreceptoren)
● Lichtreceptoren (staafjes, kegeltjes): een impuls ontstaat door zichtbaar licht
● Temperatuurreceptoren: in de huid en hypothalamus reageren op warmte en kou.
Wanneer dit boven of onder een normwaarde komt, ontstaat een impuls.
● Pijnreceptoren: bevinden zich in het hele lichaam en zijn de uiteinden van bepaalde
zenuwen. Een impuls ontstaat bij deze receptoren door extreme druk, extreme
temperaturen en stoffen die vrijkomen bij beschadiging of ontsteking van weefsel.
Receptoren zijn gespecialiseerde zenuwcellen of uitlopers van zenuwcellen die impulsen
laten ontstaan bij prikkels boven de drempelwaarde (prikkeldrempel). Een adequate
prikkel is de soort prikkel waarvoor de drempelwaarde van een receptor het laagst is. De
impulsfrequentie neemt toe met sterkere prikkels. Langdurige prikkels leiden tot adaptatie,
de prikkeldrempel wordt hoger en impulsfrequentie neemt af. Adaptatie (gewenning) is de
aanpassing van de gevoeligheid van een zintuig bij een aanhoudende prikkelsterkte.
Adaptatie kan ook de prikkeldrempel verlagen, zoals bij donkeradaptatie, waardoor het
zenuwstelsel in veranderende omstandigheden voldoende informatie blijft ontvangen.
De wenkbrauwen houden zweet, vocht en stofdeeltjes tegen uit de ogen. Tussen de
wenkbrauw en oog ligt de traanklier die traanvocht produceert. Traanvocht wordt via je
ooglid verdeeld over de oogbol en het wordt via openingen in de ooghoeken via de traanbuis
afgevoerd naar de neusholte. Aan de buitenkant van het oog zijn oogspieren bevestigd. Zij
draaien de ogen in de gewenste richting. De witte, stevige vlies dat de buitenste laag van het
oog vormt en bescherming geeft, heet het harde oogvlies. Aan de voorzijde gaat het harde
oogvlies over in het hoornvlies. Dit is doorzichtig, zodat het licht kan binnenvallen.
Onder het harde oogvlies ligt het vaatvlies, dit is de middelste laag met bloedvaten en
voorziet het oog van zuurstof en voedingsstoffen. Aan de voorkant gaat het vaatvlies over in
de iris (regenboogvlies). Dit is het gekleurde (pigment) deel van het oog.De opening in de
iris noem je de pupil. Spieren in de iris regelen de grootte van de pupil en bepalen dus
hoeveel licht binnenkomt. Achter iris en pupil ligt de ooglens, deze is bol en breekt licht
samen met het hoornvlies. De lens kan van vorm veranderen via het straalvormig lichaam
om scherp te stellen. Het oog bevat twee oogkamers. De voorste oogkamer, gelegen
tussen het hoornvlies en de iris, en de achterste oogkamer, tussen de iris en de lens.
Beide oogkamers zijn gevuld met vocht. De binnenste laag van de wand van een oog is het
netvlies met lichtreceptoren, deze wordt op plaats gehouden door geleiachtige massa, het
glasachtige lichaam dat het oog opvult.
, De gele vlek (bevat veel kegeltjes) in het centrum van het netvlies, recht achter de pupil, is
verantwoordelijk door de lichtreceptoren voor het scherpst zien. Impulsen van de
lichtreceptoren worden via de oogzenuw naar de hersenen geleid, waar deze informatie
wordt gecombineerd en aangevuld met eerdere ervaringen om een scherp en volledig beeld
te vormen. De plaats in het netvlies waar de oogzenuw het oog verlaat door uitlopers van de
zenuwcellen is de blinde vlek en de doorgang is voor bloedvaten. Het bevat geen
lichtreceptoren.
