Sociaal beleid
Inleiding
Begrip verzorgingsstaat
Verzorgingsstaat: gericht naar de uitbouw van een stel verzorgingsarrangementen na
de naoorlogse
maatschappelijke ontwikkelingen.
Verzorgingsstaat volgens Thoenes:
= Rechtsvorm, die gekenmerkt wordt door een op democratische leest geschroeid
systeem van
overheidszorg, dat zich, bij handhaving bij een kapitalistisch productiesysteem,
garant stelt voor het collectieve sociale welzijn van haar onderdanen.
Verzorgingsstaat volgens Van Doorn:
= De maatschappelijke belichaming van een garantieformule: de samenleving,
georganiseerd als
nationale staat, waarborgt alle burgers een redelijk bestaan.
Daartoe houdt die samenleving, geleid en gestimuleerd door de overheid, een
uitgebreid
stelsel van voorzieningen in stand die een gevarieerde ‘verzorging’ van de burgers
tot
opdracht hebben.
Welvaartsstaat volgens Deleeck:
Hij verkiest de term ’welvaartsstaat’, een nogal letterlijke vertalen van het Engelse
‘welfare state’. Hij meent dat de term verzorgingsstaat wellicht begripsmatig juister
is, maar afwijkt van het door het internationaal taalgebruik vertrouwd woordbeeld
moeilijk, omdat deze benaming verwijst naar een veelheid van kenmerken van ons
sociaal bestel in zijn historische en geografische context.
Is België, Europese Unie, … een welvaartsstaat volgens de definitie van Deleeck: ja
maar 85% is gerealiseerd, 15% nog niet.
De essentiële bestanddelen zijn:
1. Hoog welvaarstspeil: kenmerkend is de hooggeorganiseerde industriële
ontwikkeling, met een historisch nooit geëvenaard zeer hoog niveau van materiële
welvaart en levensstandaard. De economische groei is dan ook een centraal thema
en een politieke norm geworden. De hoge welvaart lijkt wel, althans in concreto, een
voorwaarde te zijn om tot een bredere spreiding van de welvaart te kunnen
overgaan. Kenmerkend is eveneens het streven naar volledige werkgelegenheid:
groei maakt volledige werkgelegenheid mogelijk en volledige werkgelegenheid
maakt de groei zo groot mogelijk.
2. Het optreden van de overheid met een instrumentarium van maatregelen
(arbeidsverhoudingen, sociale uitkeringen, sociale goederen en diensten,
werkgelegenheidsbeleid, inkomensherverdeling door billijke lastenverdeling, sociale
planning als component bij de economische planning): het uitgebreid stelsel van
sociale uitkeringen en van sociale goederen en diensten heeft geleid tot een
vergaande socialisatie van het nationaal inkomen. Deze socialisatie betekent niet in
de eerste plaats een vergroting van het staatsapparaat of de oplegging van een
verplicht bestedingspatroon, maar wel een verandering van het inkomensbegrip en
een ander type van welvaartsverdeling.
3. Gericht op de effectieve verwezenlijking van wettelijke gewaarborgde
grondrechten op sociaal en economisch gebied, strekkend tot de minimale deelname
1
,aan de welvaart en de behoeftebetrekking op grond van inkomen, onderwijs,
gezondheid, huisvesting en cultuur. Basic needs = behoeftedekking.
De welvaartsstaat is niet zo gericht op de curatieve bestrijding van armoede of
marginaliteit, maar op een preventief georganiseerde solidariteit tussen alle leden
behorende tot een vrije gemeenschap, van wie de rechten en plichten ter zake
wettelijk omschreven en afdwingbaar zijn.
Het sociaal beleid van de welvaartsstaat moet geïnstitutionaliseerd worden.
Geïnstitutionaliseerd = vast en duurzame gestalte krijgen, in een sociale rechtsorde,
waardoor het onttrokken wordt aan een eenzijdige optreden vanwege de uitvoerende
macht.
4. Het behoud van de vrije markt en de medewerking van vrije organisaties.
In de welvaartsstaat komen de beslissingen over welvaartsverschaffing en verdeling
tot stand binnen een drieledig institutioneel raam:
1. Vrije ondernemingen in een markteconomisch systeem van productie
2. Vrije sociale organisaties die de belangen van hun leden verdedigen en
deelnemen aan de verstrekking van sociale uitkeringen en diensten
3. De overheid als verstrekker van sociale uitkeringen en van sociale goederen
en diensten
Besluit:
De drie instanties die betrokken zijn in een geïnstitutionaliseerd netwerk van
overleg-, advies- en
beheers instellingen.
Het sociaal beleid is dus niet staats in de zin dat de overheid dit beleid volledig in
handen zou hebben. De drie genoemde instanties treden institutioneel op als mekaar
in evenwicht houdende machten = democratische corporatisme.
5. In het raam van de parlementaire democratie.
De welvaartsstaat werd verwezenlijkt langs wegen van geleidelijkheid en reformisme,
met parlementaire bewerkstelligde sociale wetgeving, met de strijd om het algemeen
stemrecht en met actieve inbreng van de vrije sociale organisaties.
De Westerse welvaartsstaat is niet autoritair, daardoor verschilt hij van de
communistische, fascistische of andere totalitaire regimes, ook al zouden deze
welvaart verschaffen en sociale
grondrechten waarborgen.
De parlementaire democratie vormt het sluitstuk der vrijheid in de welvaartsstaat in
drie opzichten:
1. De voorkeuren van de bevolking: wat onder algemeen welzijn moet worden
verstaan, worden op een geformaliseerde wijze uitgesproken door middel van
een volksvertegenwoordiging samengesteld op grond van algemeen
stemrecht bij vrije verkiezingen
2. Deze volksvertegenwoordiging is de politieke behoedster van de vrijheid der
erkende sociale organisaties en andere drukkingsgroepen
3. De uitvoerende macht kan niet eigenmatig optreden, het stelsel der
welvaartsvoorzieningen werkt op grond van democratisch opgestelde wetten,
en onder politieke controle van de volksvertegenwoordiging
6. Gesteund op een ideologie van gelijkheidstreven, redelijke welvaartsverdeling en
in vrijheid
georganiseerde solidariteit.
2
, Ideologisch bekeken kan de welvaartsstaat zich niet beroepen op een eenduidige
politieke filosofie, op een visie die een coherent geheel van waarden en middelen
voorhoudt. Hij is het voorlopig eindproduct van een langdurige evolutie waarbij elk
van de drie grote traditionele stromingen van West-Europa hun eigen aanbreng
hebben gehad.
Enkele termen van ons maatschappelijk systeem:
Sociale markteconomie: stelsel waarin vrije marktconcurrentie hoofdzakelijk de taak
van schepping
en verdeling van welvaart dragen, maar waarbij de overheid optreedt om de nadelige
gevolgen of de
tekortkomingen van de vrijemarkteconomie te corrigeren.
Gemengde economie: betekent dat de vrijemarkteconomie en ruime
overheidsinterventie en ook
een economische productieve overheidssector naast mekaar bestaan.
Toebedelingseconomie: wordt een deel van het inkomen verworven op basis van een
inbreng in het
productieproces, en in verhouding tot productieve aanbreng, terwijl een ander deel
verworven wordt
op grond van sociaal erkende behoeften, en dus los van de persoonlijke productieve
inspanning.
Postindustriële samenleving: beklemtoont de centrale rol die technologie en
organisatie spelen bij
de productie en aldus bij de vergroting van de welvaart, en minder de rol van de
klassieke productiefactoren.
Consumptiemaatschappij: onderstreept de centrale rol gespeeld door het verbruik bij
het
verwezenlijken van doelstellingen zoals volledige tewerkstellingen en economische
groei. De
consumptie wordt de leidraad voor het maatschappelijk handelen van de mens.
Overvloedmaatschappij: wijst op de hoge productiemogelijkheden van onze
samenleving welke de
schaarste aan levensnoodzakelijke goederen als sociaal probleem.
Actieve welvaartsstaat: de ambitieuze doelstelling is ‘het op elkaar afstemmen van
economie,
ecologie en sociale bescherming’.
Om dit te realiseren is een politiek project uitgewerkt dat ‘het vertrouwen van de
burgers in de overheid wil herstellen, de creatieve krachten in de samenleving
opnieuw ruimte wil bieden, iedereen volwaardige kansen wil geven op zelfontplooiing
en geluk, sociale bescherming van alle burgers garandeert en een duurzame relatie
wil uitbouwen tussen de mens en zijn leefomgeving.
Regeerakkoord van de federale regering van Verhofstadt.
Voorzieningen
De sociale zekerheid, gezondheidszorg, welzijnszorg, onderwijs en huisvestiging zijn
voorzieningen die door de verzorgingsstaat in stand worden gehouden.
Deze voorzieningen zijn op te delen in:
- Financiële tegemoetkomingen: betalingen door de staat waarmee individuen
goederen en diensten kunnen kopen
3
Inleiding
Begrip verzorgingsstaat
Verzorgingsstaat: gericht naar de uitbouw van een stel verzorgingsarrangementen na
de naoorlogse
maatschappelijke ontwikkelingen.
Verzorgingsstaat volgens Thoenes:
= Rechtsvorm, die gekenmerkt wordt door een op democratische leest geschroeid
systeem van
overheidszorg, dat zich, bij handhaving bij een kapitalistisch productiesysteem,
garant stelt voor het collectieve sociale welzijn van haar onderdanen.
Verzorgingsstaat volgens Van Doorn:
= De maatschappelijke belichaming van een garantieformule: de samenleving,
georganiseerd als
nationale staat, waarborgt alle burgers een redelijk bestaan.
Daartoe houdt die samenleving, geleid en gestimuleerd door de overheid, een
uitgebreid
stelsel van voorzieningen in stand die een gevarieerde ‘verzorging’ van de burgers
tot
opdracht hebben.
Welvaartsstaat volgens Deleeck:
Hij verkiest de term ’welvaartsstaat’, een nogal letterlijke vertalen van het Engelse
‘welfare state’. Hij meent dat de term verzorgingsstaat wellicht begripsmatig juister
is, maar afwijkt van het door het internationaal taalgebruik vertrouwd woordbeeld
moeilijk, omdat deze benaming verwijst naar een veelheid van kenmerken van ons
sociaal bestel in zijn historische en geografische context.
Is België, Europese Unie, … een welvaartsstaat volgens de definitie van Deleeck: ja
maar 85% is gerealiseerd, 15% nog niet.
De essentiële bestanddelen zijn:
1. Hoog welvaarstspeil: kenmerkend is de hooggeorganiseerde industriële
ontwikkeling, met een historisch nooit geëvenaard zeer hoog niveau van materiële
welvaart en levensstandaard. De economische groei is dan ook een centraal thema
en een politieke norm geworden. De hoge welvaart lijkt wel, althans in concreto, een
voorwaarde te zijn om tot een bredere spreiding van de welvaart te kunnen
overgaan. Kenmerkend is eveneens het streven naar volledige werkgelegenheid:
groei maakt volledige werkgelegenheid mogelijk en volledige werkgelegenheid
maakt de groei zo groot mogelijk.
2. Het optreden van de overheid met een instrumentarium van maatregelen
(arbeidsverhoudingen, sociale uitkeringen, sociale goederen en diensten,
werkgelegenheidsbeleid, inkomensherverdeling door billijke lastenverdeling, sociale
planning als component bij de economische planning): het uitgebreid stelsel van
sociale uitkeringen en van sociale goederen en diensten heeft geleid tot een
vergaande socialisatie van het nationaal inkomen. Deze socialisatie betekent niet in
de eerste plaats een vergroting van het staatsapparaat of de oplegging van een
verplicht bestedingspatroon, maar wel een verandering van het inkomensbegrip en
een ander type van welvaartsverdeling.
3. Gericht op de effectieve verwezenlijking van wettelijke gewaarborgde
grondrechten op sociaal en economisch gebied, strekkend tot de minimale deelname
1
,aan de welvaart en de behoeftebetrekking op grond van inkomen, onderwijs,
gezondheid, huisvesting en cultuur. Basic needs = behoeftedekking.
De welvaartsstaat is niet zo gericht op de curatieve bestrijding van armoede of
marginaliteit, maar op een preventief georganiseerde solidariteit tussen alle leden
behorende tot een vrije gemeenschap, van wie de rechten en plichten ter zake
wettelijk omschreven en afdwingbaar zijn.
Het sociaal beleid van de welvaartsstaat moet geïnstitutionaliseerd worden.
Geïnstitutionaliseerd = vast en duurzame gestalte krijgen, in een sociale rechtsorde,
waardoor het onttrokken wordt aan een eenzijdige optreden vanwege de uitvoerende
macht.
4. Het behoud van de vrije markt en de medewerking van vrije organisaties.
In de welvaartsstaat komen de beslissingen over welvaartsverschaffing en verdeling
tot stand binnen een drieledig institutioneel raam:
1. Vrije ondernemingen in een markteconomisch systeem van productie
2. Vrije sociale organisaties die de belangen van hun leden verdedigen en
deelnemen aan de verstrekking van sociale uitkeringen en diensten
3. De overheid als verstrekker van sociale uitkeringen en van sociale goederen
en diensten
Besluit:
De drie instanties die betrokken zijn in een geïnstitutionaliseerd netwerk van
overleg-, advies- en
beheers instellingen.
Het sociaal beleid is dus niet staats in de zin dat de overheid dit beleid volledig in
handen zou hebben. De drie genoemde instanties treden institutioneel op als mekaar
in evenwicht houdende machten = democratische corporatisme.
5. In het raam van de parlementaire democratie.
De welvaartsstaat werd verwezenlijkt langs wegen van geleidelijkheid en reformisme,
met parlementaire bewerkstelligde sociale wetgeving, met de strijd om het algemeen
stemrecht en met actieve inbreng van de vrije sociale organisaties.
De Westerse welvaartsstaat is niet autoritair, daardoor verschilt hij van de
communistische, fascistische of andere totalitaire regimes, ook al zouden deze
welvaart verschaffen en sociale
grondrechten waarborgen.
De parlementaire democratie vormt het sluitstuk der vrijheid in de welvaartsstaat in
drie opzichten:
1. De voorkeuren van de bevolking: wat onder algemeen welzijn moet worden
verstaan, worden op een geformaliseerde wijze uitgesproken door middel van
een volksvertegenwoordiging samengesteld op grond van algemeen
stemrecht bij vrije verkiezingen
2. Deze volksvertegenwoordiging is de politieke behoedster van de vrijheid der
erkende sociale organisaties en andere drukkingsgroepen
3. De uitvoerende macht kan niet eigenmatig optreden, het stelsel der
welvaartsvoorzieningen werkt op grond van democratisch opgestelde wetten,
en onder politieke controle van de volksvertegenwoordiging
6. Gesteund op een ideologie van gelijkheidstreven, redelijke welvaartsverdeling en
in vrijheid
georganiseerde solidariteit.
2
, Ideologisch bekeken kan de welvaartsstaat zich niet beroepen op een eenduidige
politieke filosofie, op een visie die een coherent geheel van waarden en middelen
voorhoudt. Hij is het voorlopig eindproduct van een langdurige evolutie waarbij elk
van de drie grote traditionele stromingen van West-Europa hun eigen aanbreng
hebben gehad.
Enkele termen van ons maatschappelijk systeem:
Sociale markteconomie: stelsel waarin vrije marktconcurrentie hoofdzakelijk de taak
van schepping
en verdeling van welvaart dragen, maar waarbij de overheid optreedt om de nadelige
gevolgen of de
tekortkomingen van de vrijemarkteconomie te corrigeren.
Gemengde economie: betekent dat de vrijemarkteconomie en ruime
overheidsinterventie en ook
een economische productieve overheidssector naast mekaar bestaan.
Toebedelingseconomie: wordt een deel van het inkomen verworven op basis van een
inbreng in het
productieproces, en in verhouding tot productieve aanbreng, terwijl een ander deel
verworven wordt
op grond van sociaal erkende behoeften, en dus los van de persoonlijke productieve
inspanning.
Postindustriële samenleving: beklemtoont de centrale rol die technologie en
organisatie spelen bij
de productie en aldus bij de vergroting van de welvaart, en minder de rol van de
klassieke productiefactoren.
Consumptiemaatschappij: onderstreept de centrale rol gespeeld door het verbruik bij
het
verwezenlijken van doelstellingen zoals volledige tewerkstellingen en economische
groei. De
consumptie wordt de leidraad voor het maatschappelijk handelen van de mens.
Overvloedmaatschappij: wijst op de hoge productiemogelijkheden van onze
samenleving welke de
schaarste aan levensnoodzakelijke goederen als sociaal probleem.
Actieve welvaartsstaat: de ambitieuze doelstelling is ‘het op elkaar afstemmen van
economie,
ecologie en sociale bescherming’.
Om dit te realiseren is een politiek project uitgewerkt dat ‘het vertrouwen van de
burgers in de overheid wil herstellen, de creatieve krachten in de samenleving
opnieuw ruimte wil bieden, iedereen volwaardige kansen wil geven op zelfontplooiing
en geluk, sociale bescherming van alle burgers garandeert en een duurzame relatie
wil uitbouwen tussen de mens en zijn leefomgeving.
Regeerakkoord van de federale regering van Verhofstadt.
Voorzieningen
De sociale zekerheid, gezondheidszorg, welzijnszorg, onderwijs en huisvestiging zijn
voorzieningen die door de verzorgingsstaat in stand worden gehouden.
Deze voorzieningen zijn op te delen in:
- Financiële tegemoetkomingen: betalingen door de staat waarmee individuen
goederen en diensten kunnen kopen
3
