H6 KOOLSTOFCHEMIE
6.1 KOOLWATERSTOFFEN
KOOLWATERSTOFFEN
Chemie met koolstofverbindingen = organische chemie/koolstofchemie
Koolwaterstoffen: verbindingen met alleen maar C en H-atomen
Homologe reeks: verhouding tussen C-atomen en H-atomen is gelijk
Alkanen: CnH2n+2
ONVERTAKTE EN VERTAKTE KOOLWATERSTOFFEN
Onvertakt: Elke C is met 1 of 2 andere C’s verbonden (rijtje)
Vertakt: minstens 1 C-atoom is verbonden met 3 of 4 C’s (van t rijtje
af)
Isomerie: een atoom kan op meerdere manieren zijn opgebouwd (meerdere isomeren)
VERZADIGDE EN ONVERZADIGDE KOOLWATERSTOFFEN
Verzadigd als er alleen enkele bindingen zijn (streepjes) (alkanen)
Onverzadigd als er min. 1 dubbele binding is (alkenen)
Onverzadigd met 3voudige binding zijn bijv. alkynen
CYCLISCHE KOOLWATERSTOFFEN
Als er een ring van C-atomen is: cyclische verbinding (anderen zijn acyclisch of niet-cyclisch)
Bijv. cycloalkanen (isomeer met alkenen)
AROMATEN
Aromaten: stoffen die een benzeen (C6H6) ring bevatten (anderen zijn alifatische
koolwaterstoffen)
Covalentie elektronen gelijkmatig verdeeld over C-atomen > cirkel in de zeshoek
, 6.2 SYSTEMATISCHE NAMEN
NAMEN VAN ALKANEN
N Formule Naam
Systematische naamgeving door de hoeveelheid alkanen 1 CH4 Methaan
Onvertakte alkanen is tabel uit je hoofd leren 2 C2H6 Ethaan
3 C3H8 Propaan
4 C4H10 Butaan
REGELS VOOR NAAMGEVING VAN VERTAKTE ALKANEN
5 C5H12 Pentaan
1) Zoek langste onvertakte keten = hoofdketen (!Kan ook schuin 6 C6H14 Hexaan
lopen!) 7 C7H16 Heptaan
2) Stamnaam wordt onvertakte naam met evenveel C-atomen 8 C8H18 Octaan
3) Nummer C-atomen in onvertakte keten om plaats zijgroepen 9 C9H20 Nonaan
10 C10H22 Decaan
te bepalen (kortste weg naar zijgroep houd je aan)
4) Elke zijgroep wordt vóór de stamnaam vermeld voorafgaand aan nummer van C-atoom waar het aan vast
zit
5) Als een bepaalde zijgroep vaker voorkomt gebruik je voorvoegsels (di/tri/tetra enz.)
6) Bij verschillende zijgroepen alfabetische volgorde aanhouden
7) Getallen scheiden door komma en tussen getal en letter komt een streepje
ALKENEN EN ALKYNEN
Alkenen zijn onverzadigd (dubbele binding) en hebben formule C nH2n
1) Uitgang van de naam is -een i.p.v. -aan
2) Plaats dubbele binding wordt aangegeven met cijfer tussen stamnaam (nummeren naar dubbele binding)
ALKADIËNEN
2 dubbele bindingen = alkadieen (CnH2n-2) > beide dubbele bindingen moeten in de hoofdketen zitten (niet
per se de langste)
Beide dubbele bindingen tussen stamnaam zetten
ALKYNEN
Met 1(!) drievoudige binding = alkyn (CnH2n-2) (regels zelfde als alkenen)
CYCLOALKANEN
1(!) ring = cycloalkaan (CnH2n)
Voor stamnaam moet voorvoegsel Cyclo- + (nummeren vanaf 1 zijgroep tot de 1 ste volgende zijgroep)
Als in cycloalkaan dubbele binding voorkomt = cycloalkeen (C nH2n-2) > naamgeving alkenen + cyclo-
6.1 KOOLWATERSTOFFEN
KOOLWATERSTOFFEN
Chemie met koolstofverbindingen = organische chemie/koolstofchemie
Koolwaterstoffen: verbindingen met alleen maar C en H-atomen
Homologe reeks: verhouding tussen C-atomen en H-atomen is gelijk
Alkanen: CnH2n+2
ONVERTAKTE EN VERTAKTE KOOLWATERSTOFFEN
Onvertakt: Elke C is met 1 of 2 andere C’s verbonden (rijtje)
Vertakt: minstens 1 C-atoom is verbonden met 3 of 4 C’s (van t rijtje
af)
Isomerie: een atoom kan op meerdere manieren zijn opgebouwd (meerdere isomeren)
VERZADIGDE EN ONVERZADIGDE KOOLWATERSTOFFEN
Verzadigd als er alleen enkele bindingen zijn (streepjes) (alkanen)
Onverzadigd als er min. 1 dubbele binding is (alkenen)
Onverzadigd met 3voudige binding zijn bijv. alkynen
CYCLISCHE KOOLWATERSTOFFEN
Als er een ring van C-atomen is: cyclische verbinding (anderen zijn acyclisch of niet-cyclisch)
Bijv. cycloalkanen (isomeer met alkenen)
AROMATEN
Aromaten: stoffen die een benzeen (C6H6) ring bevatten (anderen zijn alifatische
koolwaterstoffen)
Covalentie elektronen gelijkmatig verdeeld over C-atomen > cirkel in de zeshoek
, 6.2 SYSTEMATISCHE NAMEN
NAMEN VAN ALKANEN
N Formule Naam
Systematische naamgeving door de hoeveelheid alkanen 1 CH4 Methaan
Onvertakte alkanen is tabel uit je hoofd leren 2 C2H6 Ethaan
3 C3H8 Propaan
4 C4H10 Butaan
REGELS VOOR NAAMGEVING VAN VERTAKTE ALKANEN
5 C5H12 Pentaan
1) Zoek langste onvertakte keten = hoofdketen (!Kan ook schuin 6 C6H14 Hexaan
lopen!) 7 C7H16 Heptaan
2) Stamnaam wordt onvertakte naam met evenveel C-atomen 8 C8H18 Octaan
3) Nummer C-atomen in onvertakte keten om plaats zijgroepen 9 C9H20 Nonaan
10 C10H22 Decaan
te bepalen (kortste weg naar zijgroep houd je aan)
4) Elke zijgroep wordt vóór de stamnaam vermeld voorafgaand aan nummer van C-atoom waar het aan vast
zit
5) Als een bepaalde zijgroep vaker voorkomt gebruik je voorvoegsels (di/tri/tetra enz.)
6) Bij verschillende zijgroepen alfabetische volgorde aanhouden
7) Getallen scheiden door komma en tussen getal en letter komt een streepje
ALKENEN EN ALKYNEN
Alkenen zijn onverzadigd (dubbele binding) en hebben formule C nH2n
1) Uitgang van de naam is -een i.p.v. -aan
2) Plaats dubbele binding wordt aangegeven met cijfer tussen stamnaam (nummeren naar dubbele binding)
ALKADIËNEN
2 dubbele bindingen = alkadieen (CnH2n-2) > beide dubbele bindingen moeten in de hoofdketen zitten (niet
per se de langste)
Beide dubbele bindingen tussen stamnaam zetten
ALKYNEN
Met 1(!) drievoudige binding = alkyn (CnH2n-2) (regels zelfde als alkenen)
CYCLOALKANEN
1(!) ring = cycloalkaan (CnH2n)
Voor stamnaam moet voorvoegsel Cyclo- + (nummeren vanaf 1 zijgroep tot de 1 ste volgende zijgroep)
Als in cycloalkaan dubbele binding voorkomt = cycloalkeen (C nH2n-2) > naamgeving alkenen + cyclo-
