Samenvatting Risico- en Crisiscommunicatie
1
,Inhoudsopgave
H1 – Communiceren in verandering ....................................................................................................... 3
H2 – Risico’s en crises in context............................................................................................................. 6
H3 – Crisisorganisatie en -management ............................................................................................... 13
H4 – Risicocommunicatieaanpak .......................................................................................................... 23
H5 – Crisiscommunicatieoperatie ......................................................................................................... 26
2
, H1 – Communiceren in verandering
• Het communicatielandschap is in een paar jaar tijd fundamenteel veranderd.
Gedurende de afgelopen eeuwen hebben er zich verschillender veranderingen
voorgedaan. Mensen zijn vaak echter bang of hebben moeite met veranderingen. Toen
de trein bijvoorbeeld werd geïntroduceerd, was men bang dat het lichaam niet tegen de
hoge snelheid kon. Nu is de trein niet meer weg te denken.
• Het is van alle tijden dat mensen veranderingen met argwaan beschouwen en
weemoedig het verleden ophemelen. Veranderingen scheppen nieuwe werkelijkheden
en nieuwe maatschappelijke (machts)verhoudingen. Omdat we zelf onderdeel zijn van
die veranderingen zijn we ons niet altijd bewust van de betekenis ervan.
• Zo is de manier waarop we communiceren aan grote veranderingen onderhevig. De
explosie van nieuwe communicatietechnologieën veranderde niet alleen de manier
waarop we communiceren, maar ook de communicatie tussen bedrijven, overheden,
instanties en organisaties enerzijds en klanten en burgers anderzijds.
• Naast de enorme toename van communicatietechnologie is er de laatste decennia ook
een grote toename van risico’s en mogelijke crises in onze (internationale)
samenleving. Als gevolg van die veranderingen om ons heen is de huidige
samenleving behalve als communicatiesamenleving daarom ook aan te duiden als een
risicosamenleving.
• Naast het gevaar van de zogenoemde ‘klassieke rampen’ (explosies, giftige stoffen,
grote ongelukken, aardbevingen, wateroverlast) lopen we met elkaar dagelijks het
risico getroffen te worden door rampen die direct gerelateerd zijn aan veranderingen
die onze samenleving ondergaat, wat kan leiden tot verschillende soorten crises:
o Als gevolg van kwetsbare plekken in de vitale sector;
o In de internationale voedselketen als gevolg van dierenziekten;
o Als gevolg van grootschalige evenementen; of
o Als gevolg van het (internationale) terrorisme.
• De explosieve groei van communicatiemogelijkheden heeft gezorgd voor een digitale
ontmoetingsplaats die een individu in staat stelt om informatie met alle andere
individuen te delen. We wisselen 24/7 berichten uit in alle mogelijke formats – zoals
spraak, tekst, beeld en geluid.
• Niet alleen de communicatie-uitingen zijn toegenomen, maar ook is er op het internet
een enorme hoeveelheid informatie beschikbaar voor in principe iedereen. Door deze
toename verandert niet alleen de aard van de samenleving, maar ook ons als
gebruikers ervan.
• De macht van de overheid en de politiek en van andere instituties was lange tijd
gebaseerd op twee monopolies:
1. Het geweldsmonopolie; en
2. Het informatiemonopolie.
• Beide monopolie lijken te zijn verloren. Grote aanslagen hebben laten zien dat de
machtigste staten ter wereld aangevallen kunnen worden. Daarnaast beschikken
burgers via internet nu zelf over informatie en kunnen ook zeer eenvoudig zelf
informatie op het web beschikbaar stellen. Het verlies van beide monopolies heeft
ertoe geleid dat de macht die voorheen bij de nationale staat en andere instituties lag,
nu is verschoven naar de burgers en de samenleving. Dit heeft er ook toe geleid dat
burgers steeds minder afhankelijk worden. Hierdoor zijn zij niet alleen mondiger en
kritischer geworden, maar vooral ook machtiger.
3
1
,Inhoudsopgave
H1 – Communiceren in verandering ....................................................................................................... 3
H2 – Risico’s en crises in context............................................................................................................. 6
H3 – Crisisorganisatie en -management ............................................................................................... 13
H4 – Risicocommunicatieaanpak .......................................................................................................... 23
H5 – Crisiscommunicatieoperatie ......................................................................................................... 26
2
, H1 – Communiceren in verandering
• Het communicatielandschap is in een paar jaar tijd fundamenteel veranderd.
Gedurende de afgelopen eeuwen hebben er zich verschillender veranderingen
voorgedaan. Mensen zijn vaak echter bang of hebben moeite met veranderingen. Toen
de trein bijvoorbeeld werd geïntroduceerd, was men bang dat het lichaam niet tegen de
hoge snelheid kon. Nu is de trein niet meer weg te denken.
• Het is van alle tijden dat mensen veranderingen met argwaan beschouwen en
weemoedig het verleden ophemelen. Veranderingen scheppen nieuwe werkelijkheden
en nieuwe maatschappelijke (machts)verhoudingen. Omdat we zelf onderdeel zijn van
die veranderingen zijn we ons niet altijd bewust van de betekenis ervan.
• Zo is de manier waarop we communiceren aan grote veranderingen onderhevig. De
explosie van nieuwe communicatietechnologieën veranderde niet alleen de manier
waarop we communiceren, maar ook de communicatie tussen bedrijven, overheden,
instanties en organisaties enerzijds en klanten en burgers anderzijds.
• Naast de enorme toename van communicatietechnologie is er de laatste decennia ook
een grote toename van risico’s en mogelijke crises in onze (internationale)
samenleving. Als gevolg van die veranderingen om ons heen is de huidige
samenleving behalve als communicatiesamenleving daarom ook aan te duiden als een
risicosamenleving.
• Naast het gevaar van de zogenoemde ‘klassieke rampen’ (explosies, giftige stoffen,
grote ongelukken, aardbevingen, wateroverlast) lopen we met elkaar dagelijks het
risico getroffen te worden door rampen die direct gerelateerd zijn aan veranderingen
die onze samenleving ondergaat, wat kan leiden tot verschillende soorten crises:
o Als gevolg van kwetsbare plekken in de vitale sector;
o In de internationale voedselketen als gevolg van dierenziekten;
o Als gevolg van grootschalige evenementen; of
o Als gevolg van het (internationale) terrorisme.
• De explosieve groei van communicatiemogelijkheden heeft gezorgd voor een digitale
ontmoetingsplaats die een individu in staat stelt om informatie met alle andere
individuen te delen. We wisselen 24/7 berichten uit in alle mogelijke formats – zoals
spraak, tekst, beeld en geluid.
• Niet alleen de communicatie-uitingen zijn toegenomen, maar ook is er op het internet
een enorme hoeveelheid informatie beschikbaar voor in principe iedereen. Door deze
toename verandert niet alleen de aard van de samenleving, maar ook ons als
gebruikers ervan.
• De macht van de overheid en de politiek en van andere instituties was lange tijd
gebaseerd op twee monopolies:
1. Het geweldsmonopolie; en
2. Het informatiemonopolie.
• Beide monopolie lijken te zijn verloren. Grote aanslagen hebben laten zien dat de
machtigste staten ter wereld aangevallen kunnen worden. Daarnaast beschikken
burgers via internet nu zelf over informatie en kunnen ook zeer eenvoudig zelf
informatie op het web beschikbaar stellen. Het verlies van beide monopolies heeft
ertoe geleid dat de macht die voorheen bij de nationale staat en andere instituties lag,
nu is verschoven naar de burgers en de samenleving. Dit heeft er ook toe geleid dat
burgers steeds minder afhankelijk worden. Hierdoor zijn zij niet alleen mondiger en
kritischer geworden, maar vooral ook machtiger.
3
