Samenvatting Opvoedingsondersteuning
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: DEFINITIE EN SITUERING............................................................... 3
DOELSTELLINGEN.....................................................................................................3
1. WAT IS OPVOEDING?.............................................................................................3
OUDERSCHAPSTHEORIE ~ALICE VAN DE PAS...................................................................6
2. WAT IS OPVOEDINGSONDERSTEUNING (KENNISCLIP LES 2)...............................................9
3. BELEID............................................................................................................14
4. AANBOD/CONTEXTEN (ZELFSTUDIE).........................................................................15
HOOFDSTUK 2: DE PSYCHOLOGIE VAN HET OUDERSCHAP..................................... 17
DOELSTELLINGEN...................................................................................................17
PSYCHOLOGIE VAN HET OUDERSCHAP...........................................................................17
DE OUDERLIJKE WERKVLOER......................................................................................20
HOOFDSTUK 3: OPAD ~ METHODIEK OUDERGERICHT PEDAGOGISCH ADVISEREN. . .24
OPAD: DOELEN EN DEFININTIE..................................................................................24
PEDAGOGISCH ADVISEREN VOLGENS OPAD (3 STAPPEN)..................................................26
HOOFDSTUK 4: ONDERSTEUNING AAN OUDERS IN KWETSBARE SITUATIES............34
GEZINNEN IN MEERVOUDIGE PROBLEEMSITUATIES............................................................35
ARMOEDE IN CIJFERS...............................................................................................35
SOORTEN ARMOEDE................................................................................................35
ARMOEDE IS VEEL MEER DAN…..................................................................................36
GEVOLGEN VAN ALS KIND OP TE GROEIEN IN EEN KANSARM GEZIN........................................37
OPVOEDINGSONDERSTEUNING GEVEN IN KWETSBARE GEZINNEN (5 PEILERS)...........................41
VOORBEELEN VAN KWETSBARE GEZINNEN......................................................................44
HOOFDSTUK 5: ONDERSTEUNING AAN OUDERS MET EEN LVB
(LICHTVERSTANDELIJKE BEPERKING)................................................................... 45
GEZINNEN IN KWETSBARE SITUATIES............................................................................45
WAT KENMERKT OUDERS MET EEN LVB........................................................................45
WAT MAAKT MENSEN MET EEN LVB KWETSBAAR.............................................................47
WELKE FACTOREN MAKEN MENSEN KWETSBAAR..............................................................48
BESCHERMENDE FACTOREN (VOOR GOED GENOEG OUDERSCHAP)..........................................48
METHODIEK BEGELEIDEN VAN OUDERS MET EEN LVB (4 STAPPEN).......................................48
OUDERSCHAP VS OPVOEDERSCHAP..............................................................................51
1
,HOOFDSTUK 5: OUDERS VAARDIGHEDEN AANLEREN............................................ 51
BASISVAARDIGHEDEN OP DE OUDERLIJKE WERKVLOER.......................................................51
DE BASISVAARDIGHEDEN VERWERVEN..........................................................................52
HET VERWERVEN VAN VAARDIGHEDEN..........................................................................53
POSITIEVE OPVOEDING (POSITIVE PARENTING) ~ TRIPLE-P METHODE....................................54
2. BASISVAARDIGHEDEN ~ GRENZEN STELLEN................................................................58
HOOFDSTUK 6: VAARDIGHEDEN VOOR OUDERS MET PUBERS................................ 62
NIEUWE AUTORITEIT - WARME WAAKZAME ZORG GEWELDLOOS VERZET..................................62
PUBERTEIT ≈ VERONTRUSTEND GEDRAG ALS AANLEIDING VOOR ERNSTIG, AANHOUDEND CONFLICT 64
TRADITIONELE OPVOEDING TOV NIEUWE AUTORITEIT.........................................................65
NEUROLOGISCHE VERANDERINGEN...............................................................................66
NIEUWE AUTORITEIT ~ WARME WAAKZAME ZORG............................................................67
HOOFDSTUK 7: OUDERS ONDERSCHEIDEN IN HOOGCONFLICTSCHEIDINGEN (DEEL 1)
........................................................................................................................ 71
VECHTSCHEIDING ≈ COMPLEXE SCHEIDING....................................................................71
KENMERKEN VAN SCHEIDINGEN..................................................................................71
DE TRANSITIE VAN HET OUDERSCHAP...........................................................................73
JURIDISCHE KADERS BIJ SCHEIDINGEN...........................................................................74
COMPLEXE SCHEIDINGEN ~ OORZAKEN.........................................................................75
1) MENSEN KUNNEN DE EX-PARTNER NIET LOSLATEN........................................................................... 75
2) HET ONDERSCHEID TUSSEN EX-PARTNERSCHAP EN OUDERSCHAP NIET KUNNEN MAKEN...........................76
3) TRANSITIE NAAR TWEE NIEUWE OUDERCULTUREN............................................................................ 76
KENMERKEN VAN COMPLEXE SCHEIDING........................................................................76
KENMERK 1: DEMONISEREN............................................................................................................ 77
KENMERK 2: ACTIEF BETREKKEN VAN HET NETWERK............................................................................ 77
KENMERK 3: ALLES WORDT DOOR DE BRIL VAN DE STRIJD WORDT GEZIEN...............................................78
KENMERK 4: ESCALEREND CONFLICT MET NADRUK OP WINNEN...............................................................78
KENMERK 5: IEDER ZIJN WAARHEID: WAARHEIDSGEVECHTEN..................................................................78
KENMERK 6: DESTRUCTIEVE COMMUNICATIE....................................................................................... 78
KENMERK 7: GEVOEL VAN MACHTELOOSHEID BIJ IEDEREEN....................................................................79
KENMERK 8: WELZIJN WORDT UIT OOG VERLOREN............................................................................... 79
KENMERK 9: ROL VAN DE RECHTBANK.............................................................................................. 79
HOOFDSTUK 7: OUDERS ONDERSTEUNEN IN HOOGCONFLICTSCHEIDING (DEEL 2). .80
UITDAGING VOOR OUDERS IN HOOGCONFLICT.................................................................80
RE-ORGANISATIE VAN OUDERSCHAP.............................................................................80
KOMPAS NAAR WELZIJNSKADER..................................................................................82
TIPS VOOR DE HULPVERLENER....................................................................................82
ONDERSTEUNEN VAN OUDERS IN HOOGCONFLICT (5 STAPPEN)............................................84
ZELFSTUDIE-OPDRACHT
2
,Hoofdstuk 1: Definitie en situering
Doelstellingen
» Het model van der Pas toelichten en illustreren aan de hand van een voorbeeld.
» Een concrete opvoedingssituatie bespreken aan de hand van het model van Van der Pas
» Het concept opvoedingsondersteuning toelichten en concretiseren aan de hand van
voorbeelden (definitie-doelgroep- uitgangspunten-functies)
» Het decreet rond preventieve gezinsondersteuning plaatsen binnen de ruimere
maatschappelijke context.
» De positie en de werking van de Huizen van het Kind binnen het Vlaamse landschap van
opvoedingsondersteuning toelichten.
» Diverse initiatieven rond opvoedingsondersteuning belichten en koppelen aan de algemene
uitgangspunten en functies van opvoedingsondersteuning.
1. Wat is opvoeding?
Opvoeden als transactioneel proces
1. Een proces in een ruime sociale context
Transactioneel proces= een wederzijdse beïnvloding, er is veel beïnvloeding vanuit verschillende
kanten van het leven, het is een proces dat doorloopt, het is dus geen opeenstapeling van
verschillende feiten.
2. Belangrijke actoren
a. Kind : welke variabelen zijn er bij het kind?
= Persoonlijkheid, temperatment, nummer van geboorte van kind (eerste of derde kind,
…)
b. Opvoeder : wie kan opvoeder zijn? wat zijn de variabelen?
= Elke persoon dat een verantwoordelijkheid opneemt over een kind voor een langere
periode van tijd kan als opvoeder gezien worden, zoals; ouders, grootouders,
leerkrachten, …
c. Omgeving : netwerk van relaties/maatschappij waarin we leven/omstandigheden
= Hoe zit het netwerk ineen, krijgen ze steun vanuit netwerk, ook afhankelijk van
omgevind waar je je in begeeft, culturen hebben andere meningen over wanneer ze
iemand een ‘goede ouder’ zullen vinden
Een theoretische kijk naar opvoeding
1. Balansmodel van Bakker
2. Praktijkmodel van Hellinkx
3. Ouderschapstheorie van Alice van der Pas
4. Goed genoeg en verantwoord ouderschap
3
, Zie cursus teksten uit reader
Praktijk model van Hellinckx
Opvoeden = een complex fenomeen als uitgangspunt
• We doen het gewoon en het gebeurt grotendeels onbewust
• Slechts 20 procent bewust, ouders gaan pas bewuster beginnen opvoeden vanaf er iets fout
loopt of er alarmbellen aanschieten. De rest gaat eerder onbewust omdat het gaat over
samenleven en samenwerken.
• Soms worden we pas bewust als het moeilijk loopt (enter opvoedingsondersteuning)
• Opvoeding is NIET eenvoudig, onthouden dat dat heel complex is en met verschillende invloeden
tegelijk moet werken, en ook dat ouders heel veel dingen onbewust doen
“Een kind toont de ouders de weg” ≈ Kind beïnvloedt de ouders en ouders beïnvloeden de kinderen
De kern van opvoeden = samenleven
• Dagdagelijks samenleven van kinderen en ouders (opvoeders)
• Continu en complex proces
4
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: DEFINITIE EN SITUERING............................................................... 3
DOELSTELLINGEN.....................................................................................................3
1. WAT IS OPVOEDING?.............................................................................................3
OUDERSCHAPSTHEORIE ~ALICE VAN DE PAS...................................................................6
2. WAT IS OPVOEDINGSONDERSTEUNING (KENNISCLIP LES 2)...............................................9
3. BELEID............................................................................................................14
4. AANBOD/CONTEXTEN (ZELFSTUDIE).........................................................................15
HOOFDSTUK 2: DE PSYCHOLOGIE VAN HET OUDERSCHAP..................................... 17
DOELSTELLINGEN...................................................................................................17
PSYCHOLOGIE VAN HET OUDERSCHAP...........................................................................17
DE OUDERLIJKE WERKVLOER......................................................................................20
HOOFDSTUK 3: OPAD ~ METHODIEK OUDERGERICHT PEDAGOGISCH ADVISEREN. . .24
OPAD: DOELEN EN DEFININTIE..................................................................................24
PEDAGOGISCH ADVISEREN VOLGENS OPAD (3 STAPPEN)..................................................26
HOOFDSTUK 4: ONDERSTEUNING AAN OUDERS IN KWETSBARE SITUATIES............34
GEZINNEN IN MEERVOUDIGE PROBLEEMSITUATIES............................................................35
ARMOEDE IN CIJFERS...............................................................................................35
SOORTEN ARMOEDE................................................................................................35
ARMOEDE IS VEEL MEER DAN…..................................................................................36
GEVOLGEN VAN ALS KIND OP TE GROEIEN IN EEN KANSARM GEZIN........................................37
OPVOEDINGSONDERSTEUNING GEVEN IN KWETSBARE GEZINNEN (5 PEILERS)...........................41
VOORBEELEN VAN KWETSBARE GEZINNEN......................................................................44
HOOFDSTUK 5: ONDERSTEUNING AAN OUDERS MET EEN LVB
(LICHTVERSTANDELIJKE BEPERKING)................................................................... 45
GEZINNEN IN KWETSBARE SITUATIES............................................................................45
WAT KENMERKT OUDERS MET EEN LVB........................................................................45
WAT MAAKT MENSEN MET EEN LVB KWETSBAAR.............................................................47
WELKE FACTOREN MAKEN MENSEN KWETSBAAR..............................................................48
BESCHERMENDE FACTOREN (VOOR GOED GENOEG OUDERSCHAP)..........................................48
METHODIEK BEGELEIDEN VAN OUDERS MET EEN LVB (4 STAPPEN).......................................48
OUDERSCHAP VS OPVOEDERSCHAP..............................................................................51
1
,HOOFDSTUK 5: OUDERS VAARDIGHEDEN AANLEREN............................................ 51
BASISVAARDIGHEDEN OP DE OUDERLIJKE WERKVLOER.......................................................51
DE BASISVAARDIGHEDEN VERWERVEN..........................................................................52
HET VERWERVEN VAN VAARDIGHEDEN..........................................................................53
POSITIEVE OPVOEDING (POSITIVE PARENTING) ~ TRIPLE-P METHODE....................................54
2. BASISVAARDIGHEDEN ~ GRENZEN STELLEN................................................................58
HOOFDSTUK 6: VAARDIGHEDEN VOOR OUDERS MET PUBERS................................ 62
NIEUWE AUTORITEIT - WARME WAAKZAME ZORG GEWELDLOOS VERZET..................................62
PUBERTEIT ≈ VERONTRUSTEND GEDRAG ALS AANLEIDING VOOR ERNSTIG, AANHOUDEND CONFLICT 64
TRADITIONELE OPVOEDING TOV NIEUWE AUTORITEIT.........................................................65
NEUROLOGISCHE VERANDERINGEN...............................................................................66
NIEUWE AUTORITEIT ~ WARME WAAKZAME ZORG............................................................67
HOOFDSTUK 7: OUDERS ONDERSCHEIDEN IN HOOGCONFLICTSCHEIDINGEN (DEEL 1)
........................................................................................................................ 71
VECHTSCHEIDING ≈ COMPLEXE SCHEIDING....................................................................71
KENMERKEN VAN SCHEIDINGEN..................................................................................71
DE TRANSITIE VAN HET OUDERSCHAP...........................................................................73
JURIDISCHE KADERS BIJ SCHEIDINGEN...........................................................................74
COMPLEXE SCHEIDINGEN ~ OORZAKEN.........................................................................75
1) MENSEN KUNNEN DE EX-PARTNER NIET LOSLATEN........................................................................... 75
2) HET ONDERSCHEID TUSSEN EX-PARTNERSCHAP EN OUDERSCHAP NIET KUNNEN MAKEN...........................76
3) TRANSITIE NAAR TWEE NIEUWE OUDERCULTUREN............................................................................ 76
KENMERKEN VAN COMPLEXE SCHEIDING........................................................................76
KENMERK 1: DEMONISEREN............................................................................................................ 77
KENMERK 2: ACTIEF BETREKKEN VAN HET NETWERK............................................................................ 77
KENMERK 3: ALLES WORDT DOOR DE BRIL VAN DE STRIJD WORDT GEZIEN...............................................78
KENMERK 4: ESCALEREND CONFLICT MET NADRUK OP WINNEN...............................................................78
KENMERK 5: IEDER ZIJN WAARHEID: WAARHEIDSGEVECHTEN..................................................................78
KENMERK 6: DESTRUCTIEVE COMMUNICATIE....................................................................................... 78
KENMERK 7: GEVOEL VAN MACHTELOOSHEID BIJ IEDEREEN....................................................................79
KENMERK 8: WELZIJN WORDT UIT OOG VERLOREN............................................................................... 79
KENMERK 9: ROL VAN DE RECHTBANK.............................................................................................. 79
HOOFDSTUK 7: OUDERS ONDERSTEUNEN IN HOOGCONFLICTSCHEIDING (DEEL 2). .80
UITDAGING VOOR OUDERS IN HOOGCONFLICT.................................................................80
RE-ORGANISATIE VAN OUDERSCHAP.............................................................................80
KOMPAS NAAR WELZIJNSKADER..................................................................................82
TIPS VOOR DE HULPVERLENER....................................................................................82
ONDERSTEUNEN VAN OUDERS IN HOOGCONFLICT (5 STAPPEN)............................................84
ZELFSTUDIE-OPDRACHT
2
,Hoofdstuk 1: Definitie en situering
Doelstellingen
» Het model van der Pas toelichten en illustreren aan de hand van een voorbeeld.
» Een concrete opvoedingssituatie bespreken aan de hand van het model van Van der Pas
» Het concept opvoedingsondersteuning toelichten en concretiseren aan de hand van
voorbeelden (definitie-doelgroep- uitgangspunten-functies)
» Het decreet rond preventieve gezinsondersteuning plaatsen binnen de ruimere
maatschappelijke context.
» De positie en de werking van de Huizen van het Kind binnen het Vlaamse landschap van
opvoedingsondersteuning toelichten.
» Diverse initiatieven rond opvoedingsondersteuning belichten en koppelen aan de algemene
uitgangspunten en functies van opvoedingsondersteuning.
1. Wat is opvoeding?
Opvoeden als transactioneel proces
1. Een proces in een ruime sociale context
Transactioneel proces= een wederzijdse beïnvloding, er is veel beïnvloeding vanuit verschillende
kanten van het leven, het is een proces dat doorloopt, het is dus geen opeenstapeling van
verschillende feiten.
2. Belangrijke actoren
a. Kind : welke variabelen zijn er bij het kind?
= Persoonlijkheid, temperatment, nummer van geboorte van kind (eerste of derde kind,
…)
b. Opvoeder : wie kan opvoeder zijn? wat zijn de variabelen?
= Elke persoon dat een verantwoordelijkheid opneemt over een kind voor een langere
periode van tijd kan als opvoeder gezien worden, zoals; ouders, grootouders,
leerkrachten, …
c. Omgeving : netwerk van relaties/maatschappij waarin we leven/omstandigheden
= Hoe zit het netwerk ineen, krijgen ze steun vanuit netwerk, ook afhankelijk van
omgevind waar je je in begeeft, culturen hebben andere meningen over wanneer ze
iemand een ‘goede ouder’ zullen vinden
Een theoretische kijk naar opvoeding
1. Balansmodel van Bakker
2. Praktijkmodel van Hellinkx
3. Ouderschapstheorie van Alice van der Pas
4. Goed genoeg en verantwoord ouderschap
3
, Zie cursus teksten uit reader
Praktijk model van Hellinckx
Opvoeden = een complex fenomeen als uitgangspunt
• We doen het gewoon en het gebeurt grotendeels onbewust
• Slechts 20 procent bewust, ouders gaan pas bewuster beginnen opvoeden vanaf er iets fout
loopt of er alarmbellen aanschieten. De rest gaat eerder onbewust omdat het gaat over
samenleven en samenwerken.
• Soms worden we pas bewust als het moeilijk loopt (enter opvoedingsondersteuning)
• Opvoeding is NIET eenvoudig, onthouden dat dat heel complex is en met verschillende invloeden
tegelijk moet werken, en ook dat ouders heel veel dingen onbewust doen
“Een kind toont de ouders de weg” ≈ Kind beïnvloedt de ouders en ouders beïnvloeden de kinderen
De kern van opvoeden = samenleven
• Dagdagelijks samenleven van kinderen en ouders (opvoeders)
• Continu en complex proces
4
