Economie
Inhoudsopgave
0. Wat is economie? ......................................................................................... 6
Inleiding ........................................................................................................... 6
0.1 Doel van economische wetenschap ................................................................. 6
0.2 Welvaart en welzijn ....................................................................................... 7
0.3 Soorten goederen ......................................................................................... 8
0.4 Consumptie en productie ............................................................................... 8
0.5 De methode ................................................................................................. 9
0.6 Ceteris Paribus ............................................................................................. 9
0.7 Micro, meso en macro-economie .................................................................... 9
1. Consumenten ............................................................................................... 9
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie ............................................ 9
1.1.1 De referenties ...................................................................................... 9
1.1.2 Budget en prijzen .....................................................................................10
1.2 De prijsvraagcurve .......................................................................................12
1.2.1 De afleiding van de individuele vraagcurve ...................................................12
1.2.2 De beweging langs de individuele vraagcurve ...............................................13
1.2.3 Verschuiving van de individuele vraagcurve..................................................13
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve ..............................................................15
1.3 De elasticiteit van de vraag ...........................................................................16
1.3.1 De prijselasticiteit van de vraag ..................................................................16
1.3.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag ................................................20
1.3.3 De inkomenselasticiteit van de vraag ...........................................................21
1.4 Het consumentengedrag in België ..................................................................22
1.4.1 Het bestedingspatroon ...............................................................................22
1.4.2 Het spaargedrag van de Belgische particulieren ............................................23
1.5 Meting van de prijzen, de consumptieprijsindex ...............................................23
1.5.1 Voorwaarden waaraan de consumtieprijsindex als inflatiemeter moet voldoen ..23
2. Producenten .............................................................................................. 24
2.1 Bepaling van de optimale productiegrootte .....................................................24
2.2 De wet van de toe- en afnamende meeropbrengst ...........................................26
2.3 Het kostenverloop ........................................................................................28
2.3.1 Totale constante kosten .............................................................................28
2.3.2 Totale variabele kosten ..............................................................................28
2.3.3 De totale kosten .......................................................................................30
2.3.4 De gemiddelde & marginale kosten .............................................................30
1
,Economie
2.4 Het opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie ..........................................34
2.5 De optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie ...................................35
2.6 De afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie ..............................37
2.6.1 De individuele aanbodcurve ........................................................................37
2.6.2 Een beweging langs de individuele aanbodcurve ...........................................38
2.6.3 Verschuiving van de individuele aanbodcurve ...............................................39
2.6.4 De collectieve of marktaanbodcurve ............................................................39
2.7 Break-evenanalyse ......................................................................................40
2.8 De prijselasticiteit van het aanbod .................................................................41
3. Prijsvorming .............................................................................................. 42
3.1 Markt en marktvormen ............................................................................42
3.2 De volkomen concurrentie ............................................................................42
3.2.1 Kenmerken (zie tabel) ...............................................................................42
3.2.2 Het marktevenwicht bij volkomen concurrentie .............................................43
3.2.4 Ingrijpen van de overheid in de prijsvorming ................................................44
3.3 De onvolkomen concurrentie 3.3.1 Het monopolie (kenmerken) .......................45
3.3.2 Het oligopolie (kenmerken) ........................................................................49
3.3.3 De monopolistische concurrentie .................................................................50
3.4 Het prijsbeleid in België ................................................................................50
4. Macro-economische grootheden ................................................................ 51
4.1 De economische kringloop ........................................................................51
4.2 De berekening van de economische activiteit ..................................................51
4.2.1 ‘bruto’ & ‘netto’.........................................................................................52
4.2.2 ‘tegen marktprijzen’ en ‘tegen factorprijzen’ .................................................55
4.2.3 ‘nationaal’ en ‘binnenlands’ ........................................................................57
4.3 Het reële en het nominale BBP ......................................................................61
4.4 Het BBP als maatstaf voor onze welvaart ........................................................62
4.5 De nationale rekeningen ...............................................................................63
4.6 Macro-economische gegevens van de Belgische economie ................................63
5. Conjunctuur, groei en ontwikkeling ........................................................... 64
5.1 De conjunctuur ............................................................................................64
5.1.1. Beschrijving ............................................................................................64
5.1.2 Veklaring .................................................................................................66
5.1.3 Conjunctuurpolitiek!! .................................................................................69
5.2 De economische groei ..................................................................................69
5.2.1 Begrip .....................................................................................................69
5.2.2 Determinanten van de groeibeweging!! .......................................................69
2
,Economie
5.2.3 De voor- en nadelen van de economische groei!! ..........................................69
5.3 Ontwikkeling ...............................................................................................69
5.3.1 Inkomen als ontwikkelingsmaatstaf .............................................................70
5.3.2 Alternatieve maatstaven van maatschappelijk welzijn!!..................................71
5.3.3 Oorzaken van lager ontwikkelingstempo!! ....................................................71
5.3.4 Evolutie in ontwikkelingsbeleid ...................................................................71
6. Hoofdstuk 6: Nationaal inkomen en werkgelegenheid ............................... 72
6.1 De hoogte van het nationaal inkomen ............................................................72
6.1.1 De macro-economische consumptie- en vraagvergelijking ..............................72
6.1.2 De investeringsvergelijking ........................................................................72
6.1.4 De investeringsmultiplicator .......................................................................73
6.1.5 De accelerator ..........................................................................................73
6.1.6 De hoogte van het nationaal inkomen en de tewerkstelling ............................74
6.2 De arbeidsmarkt ..........................................................................................76
6.2 De arbeidsmarkt ..........................................................................................82
6.2.3 Werkloosheid............................................................................................82
6.3 Concurrentievermogen, loonvorming en innovatie ............................................84
6.3.3 Innovatie .................................................................................................86
7. Geld, monetair beleid en inflatie ................................................................ 86
7.1 Het geld .....................................................................................................86
7.1.1 Functies van het geld ................................................................................86
7.1.2 Betalingverkeer vandaag ...........................................................................87
7.1.3 Geldsubstitutie en geldschepping ................................................................88
7.1.4 Vraag & aanbod naae geld .........................................................................89
7.1.5 Het monetaire evenwicht ...........................................................................89
7.2 De monetaire politiek van het eurosysteem .....................................................89
7.2.1 Doelstellingen en taken!! ...........................................................................89
7.3 Het inflatieverschijnsel .................................................................................90
7.3.1 Begrip!! ..............................................................................................90
7.3.2 Oorzaken van inflatie.................................................................................90
7.3.3 Gevolgen van inflatie .................................................................................91
7.3.4 Bestrijding van de inflatie ..........................................................................91
7.3.6 Deflatie....................................................................................................91
8. Internationale betrekkingen ...................................................................... 92
8.1 Betekenis en beschrijving van het Belgische handelsverkeer .............................92
8.1.1 De internationale context ...........................................................................92
8.1.2 De buitenlandse handel van België 2019 – 2022 ...........................................92
3
, Economie
8.2.4 Beperkingen in de vrijhandel! .....................................................................93
8.3 Handelspolitiek!! ..........................................................................................93
8.3.1 Tarifaire belemmeringen ............................................................................93
8.3.2 Niet-tarifaire belemmeringen ......................................................................93
8.4 De wisselmarkt ............................................................................................93
8.4.1 Begrip .....................................................................................................93
8.4.2 De hoogte van de wisselkoers.....................................................................94
8.4.3 Wisselkoerssysteem ..................................................................................96
8.5 De betalingsbalans .......................................................................................97
8.5.4 Oorzaken van een betalingsbalansonevenwicht .............................................97
8.5.5 De gevolgen van een betalingsbalansonevenwicht .........................................97
8.5.6 Herstel van het evenwicht op de betalingsbalans ..........................................98
9. Internationale samenwerking .................................................................... 98
9.1 Vormen van economische integratie!!!! ..........................................................98
9.1.1 Vrijhandelszone ........................................................................................99
9.1.2 Douane-unie ............................................................................................99
9.1.3 Gemeenschappelijke markt ........................................................................99
9.1.4 Economische unie .....................................................................................99
9.1.5 De monetaire unie ....................................................................................99
9.2 De economishe en monetaire unie (EMU)!! ................................................... 100
9.2.1 Op weg naar de EMU ............................................................................... 100
9.2.3 Argumenten pro & contra de euro!! ........................................................... 100
9.2.6 Naar een sterkere economische en monetaire unie ...................................... 100
9.3 Mondiale samenwerking: Internationaal handelsverkeer!! ............................... 101
9.3.1 Wereldhandelsorganisatie (WTO) .............................................................. 101
9.3.2 De United Nations Conference on Trade & Development (UNCTAD) ............... 101
9.3.3 De organisatie voor economische Samenwerking en ontwikkeling (OESO) ...... 101
9.4 Mondiale samenwerking: Internationaal betalingsverkeer!! ............................. 101
9.4.1 Het internationaal monetair Fonds (IMF) .................................................... 101
9.4.2 De wereldbank ....................................................................................... 101
9.5 Internationale beleidscoördinatie!! ............................................................... 102
9.6 De officiële ontwikkelingshulp ...................................................................... 102
11. Overheid ............................................................................................... 102
11.1 Overheidtussenkomst of toch niet? ............................................................. 102
11.2. Doelstellingen van economische politiek!! .................................................. 103
11.3. Vormen van economische politiek!! ........................................................... 104
11.4. Overheidsfinanciën .................................................................................. 104
11.4.1. De overheidsbegroting .......................................................................... 104
4
Inhoudsopgave
0. Wat is economie? ......................................................................................... 6
Inleiding ........................................................................................................... 6
0.1 Doel van economische wetenschap ................................................................. 6
0.2 Welvaart en welzijn ....................................................................................... 7
0.3 Soorten goederen ......................................................................................... 8
0.4 Consumptie en productie ............................................................................... 8
0.5 De methode ................................................................................................. 9
0.6 Ceteris Paribus ............................................................................................. 9
0.7 Micro, meso en macro-economie .................................................................... 9
1. Consumenten ............................................................................................... 9
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie ............................................ 9
1.1.1 De referenties ...................................................................................... 9
1.1.2 Budget en prijzen .....................................................................................10
1.2 De prijsvraagcurve .......................................................................................12
1.2.1 De afleiding van de individuele vraagcurve ...................................................12
1.2.2 De beweging langs de individuele vraagcurve ...............................................13
1.2.3 Verschuiving van de individuele vraagcurve..................................................13
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve ..............................................................15
1.3 De elasticiteit van de vraag ...........................................................................16
1.3.1 De prijselasticiteit van de vraag ..................................................................16
1.3.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag ................................................20
1.3.3 De inkomenselasticiteit van de vraag ...........................................................21
1.4 Het consumentengedrag in België ..................................................................22
1.4.1 Het bestedingspatroon ...............................................................................22
1.4.2 Het spaargedrag van de Belgische particulieren ............................................23
1.5 Meting van de prijzen, de consumptieprijsindex ...............................................23
1.5.1 Voorwaarden waaraan de consumtieprijsindex als inflatiemeter moet voldoen ..23
2. Producenten .............................................................................................. 24
2.1 Bepaling van de optimale productiegrootte .....................................................24
2.2 De wet van de toe- en afnamende meeropbrengst ...........................................26
2.3 Het kostenverloop ........................................................................................28
2.3.1 Totale constante kosten .............................................................................28
2.3.2 Totale variabele kosten ..............................................................................28
2.3.3 De totale kosten .......................................................................................30
2.3.4 De gemiddelde & marginale kosten .............................................................30
1
,Economie
2.4 Het opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie ..........................................34
2.5 De optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie ...................................35
2.6 De afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie ..............................37
2.6.1 De individuele aanbodcurve ........................................................................37
2.6.2 Een beweging langs de individuele aanbodcurve ...........................................38
2.6.3 Verschuiving van de individuele aanbodcurve ...............................................39
2.6.4 De collectieve of marktaanbodcurve ............................................................39
2.7 Break-evenanalyse ......................................................................................40
2.8 De prijselasticiteit van het aanbod .................................................................41
3. Prijsvorming .............................................................................................. 42
3.1 Markt en marktvormen ............................................................................42
3.2 De volkomen concurrentie ............................................................................42
3.2.1 Kenmerken (zie tabel) ...............................................................................42
3.2.2 Het marktevenwicht bij volkomen concurrentie .............................................43
3.2.4 Ingrijpen van de overheid in de prijsvorming ................................................44
3.3 De onvolkomen concurrentie 3.3.1 Het monopolie (kenmerken) .......................45
3.3.2 Het oligopolie (kenmerken) ........................................................................49
3.3.3 De monopolistische concurrentie .................................................................50
3.4 Het prijsbeleid in België ................................................................................50
4. Macro-economische grootheden ................................................................ 51
4.1 De economische kringloop ........................................................................51
4.2 De berekening van de economische activiteit ..................................................51
4.2.1 ‘bruto’ & ‘netto’.........................................................................................52
4.2.2 ‘tegen marktprijzen’ en ‘tegen factorprijzen’ .................................................55
4.2.3 ‘nationaal’ en ‘binnenlands’ ........................................................................57
4.3 Het reële en het nominale BBP ......................................................................61
4.4 Het BBP als maatstaf voor onze welvaart ........................................................62
4.5 De nationale rekeningen ...............................................................................63
4.6 Macro-economische gegevens van de Belgische economie ................................63
5. Conjunctuur, groei en ontwikkeling ........................................................... 64
5.1 De conjunctuur ............................................................................................64
5.1.1. Beschrijving ............................................................................................64
5.1.2 Veklaring .................................................................................................66
5.1.3 Conjunctuurpolitiek!! .................................................................................69
5.2 De economische groei ..................................................................................69
5.2.1 Begrip .....................................................................................................69
5.2.2 Determinanten van de groeibeweging!! .......................................................69
2
,Economie
5.2.3 De voor- en nadelen van de economische groei!! ..........................................69
5.3 Ontwikkeling ...............................................................................................69
5.3.1 Inkomen als ontwikkelingsmaatstaf .............................................................70
5.3.2 Alternatieve maatstaven van maatschappelijk welzijn!!..................................71
5.3.3 Oorzaken van lager ontwikkelingstempo!! ....................................................71
5.3.4 Evolutie in ontwikkelingsbeleid ...................................................................71
6. Hoofdstuk 6: Nationaal inkomen en werkgelegenheid ............................... 72
6.1 De hoogte van het nationaal inkomen ............................................................72
6.1.1 De macro-economische consumptie- en vraagvergelijking ..............................72
6.1.2 De investeringsvergelijking ........................................................................72
6.1.4 De investeringsmultiplicator .......................................................................73
6.1.5 De accelerator ..........................................................................................73
6.1.6 De hoogte van het nationaal inkomen en de tewerkstelling ............................74
6.2 De arbeidsmarkt ..........................................................................................76
6.2 De arbeidsmarkt ..........................................................................................82
6.2.3 Werkloosheid............................................................................................82
6.3 Concurrentievermogen, loonvorming en innovatie ............................................84
6.3.3 Innovatie .................................................................................................86
7. Geld, monetair beleid en inflatie ................................................................ 86
7.1 Het geld .....................................................................................................86
7.1.1 Functies van het geld ................................................................................86
7.1.2 Betalingverkeer vandaag ...........................................................................87
7.1.3 Geldsubstitutie en geldschepping ................................................................88
7.1.4 Vraag & aanbod naae geld .........................................................................89
7.1.5 Het monetaire evenwicht ...........................................................................89
7.2 De monetaire politiek van het eurosysteem .....................................................89
7.2.1 Doelstellingen en taken!! ...........................................................................89
7.3 Het inflatieverschijnsel .................................................................................90
7.3.1 Begrip!! ..............................................................................................90
7.3.2 Oorzaken van inflatie.................................................................................90
7.3.3 Gevolgen van inflatie .................................................................................91
7.3.4 Bestrijding van de inflatie ..........................................................................91
7.3.6 Deflatie....................................................................................................91
8. Internationale betrekkingen ...................................................................... 92
8.1 Betekenis en beschrijving van het Belgische handelsverkeer .............................92
8.1.1 De internationale context ...........................................................................92
8.1.2 De buitenlandse handel van België 2019 – 2022 ...........................................92
3
, Economie
8.2.4 Beperkingen in de vrijhandel! .....................................................................93
8.3 Handelspolitiek!! ..........................................................................................93
8.3.1 Tarifaire belemmeringen ............................................................................93
8.3.2 Niet-tarifaire belemmeringen ......................................................................93
8.4 De wisselmarkt ............................................................................................93
8.4.1 Begrip .....................................................................................................93
8.4.2 De hoogte van de wisselkoers.....................................................................94
8.4.3 Wisselkoerssysteem ..................................................................................96
8.5 De betalingsbalans .......................................................................................97
8.5.4 Oorzaken van een betalingsbalansonevenwicht .............................................97
8.5.5 De gevolgen van een betalingsbalansonevenwicht .........................................97
8.5.6 Herstel van het evenwicht op de betalingsbalans ..........................................98
9. Internationale samenwerking .................................................................... 98
9.1 Vormen van economische integratie!!!! ..........................................................98
9.1.1 Vrijhandelszone ........................................................................................99
9.1.2 Douane-unie ............................................................................................99
9.1.3 Gemeenschappelijke markt ........................................................................99
9.1.4 Economische unie .....................................................................................99
9.1.5 De monetaire unie ....................................................................................99
9.2 De economishe en monetaire unie (EMU)!! ................................................... 100
9.2.1 Op weg naar de EMU ............................................................................... 100
9.2.3 Argumenten pro & contra de euro!! ........................................................... 100
9.2.6 Naar een sterkere economische en monetaire unie ...................................... 100
9.3 Mondiale samenwerking: Internationaal handelsverkeer!! ............................... 101
9.3.1 Wereldhandelsorganisatie (WTO) .............................................................. 101
9.3.2 De United Nations Conference on Trade & Development (UNCTAD) ............... 101
9.3.3 De organisatie voor economische Samenwerking en ontwikkeling (OESO) ...... 101
9.4 Mondiale samenwerking: Internationaal betalingsverkeer!! ............................. 101
9.4.1 Het internationaal monetair Fonds (IMF) .................................................... 101
9.4.2 De wereldbank ....................................................................................... 101
9.5 Internationale beleidscoördinatie!! ............................................................... 102
9.6 De officiële ontwikkelingshulp ...................................................................... 102
11. Overheid ............................................................................................... 102
11.1 Overheidtussenkomst of toch niet? ............................................................. 102
11.2. Doelstellingen van economische politiek!! .................................................. 103
11.3. Vormen van economische politiek!! ........................................................... 104
11.4. Overheidsfinanciën .................................................................................. 104
11.4.1. De overheidsbegroting .......................................................................... 104
4
