5 vwo deel B
uitwerkingen
Biologie voor jou
Uitwerkingen thema 10 DNA
RELEASE 7.0
MALMBERG ’S-HERTOGENBOSCH
WWW.BIOLOGIEVOORJOU.NL
, 5 vwo deel B uitwerkingen
© Malmberg ’s-Hertogenbosch
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave (met uitzondering van de bijlagen) mag worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in
enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige
andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet
1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985,
St.b. 471, en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen
te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van
gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16
Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.
, 5 vwo deel B uitwerkingen
10 DNA
ORIËNTATIE
Hoe uniek is jouw DNA? 4
BASISSTOF
1 De bouw en functie van DNA 5
2 DNA-replicatie 10
3 Transcriptie 15
4 Translatie en eiwitsynthese 20
5 Genregulatie 25
6 Mutaties 29
7 Biotechnologie 34
SAMENHANG
Een designerbaby met CRISPR-Cas 39
ONDERZOEK
Practica 41
AFSLUITING
Examenopgaven 42
Inhoudsopgave © Uitgeverij Malmberg
, 5 vwo deel B uitwerkingen
Oriëntatie Hoe uniek is jouw DNA?
1
Het Human Genome Project gebruikte witte bloedcellen van de donors om DNA uit te isoleren.
Waar in de cel bevindt zich het DNA?
Het DNA bevindt zich in de celkern.
2
Een menselijke witte bloedcel bevat 46 chromosomen.
Waarom heeft het Human Genome Project de genetische informatie van 24 chromosomen
gepubliceerd en niet van 46?
De chromosomen in menselijke cellen bestaan uit 23 chromosomenparen (met uitzondering
van de geslachtscellen, waar chromosomen in enkelvoud voorkomen). De genetische
informatie van de twee chromosomen in ieder paar is grotendeels identiek, behalve bij de
geslachtschromosomen X en Y. In totaal bestaat het menselijk genoom dus uit 24
verschillende chromosomen.
3
Het DNA van twee willekeurige mensen komt voor ongeveer 99,9% overeen.
Wat is een verklaring voor deze hoge mate van overeenkomst?
Mensen behoren tot dezelfde soort en stammen dus af van dezelfde gemeenschappelijke
voorouder. Die onderlinge verwantschap tussen mensen is terug te zien in je DNA als
overeenkomstige genetische informatie. / Heel veel processen in het lichaam worden door
dezelfde delen van de cel uitgevoerd. Kennelijk is maar een relatief klein deel
verantwoordelijk voor de (uiterlijke) verschillen.
4
De 0,1% verschil in DNA tussen mensen is verantwoordelijk voor een groot deel van de variatie in
uiterlijke kenmerken (oogkleur, haarkleur, lichaamsbouw) tussen mensen.
Waar in het DNA ligt de informatie voor zo’n kenmerk opgeslagen?
De informatie voor een (erfelijk) kenmerk ligt opgeslagen in een gen.
5
Sommige genetische aandoeningen komen vaker voor in bepaalde delen van de wereld.
Sikkelcelziekte is bijvoorbeeld een veelvoorkomende erfelijke ziekte in Afrika en landen waar veel
mensen van Afrikaanse afkomst leven, zoals Suriname.
Leg uit waarom het pangenoom voor de behandeling van dit soort ziekten een beter hulpmiddel is
dan het genoom van het Human Genome Project.
Het pangenoom bevat de genetische informatie van mensen van verschillende etniciteit.
Hierdoor is het waarschijnlijker dat je het DNA van een patiënt met een dergelijke ziekte kunt
vergelijken met dat van een relatief nauwe verwant. Hierdoor is de erfelijke aandoening
gemakkelijker in het DNA te herkennen, omdat de genetische verschillen kleiner zijn.
Thema 10 DNA 4 © Uitgeverij Malmberg
uitwerkingen
Biologie voor jou
Uitwerkingen thema 10 DNA
RELEASE 7.0
MALMBERG ’S-HERTOGENBOSCH
WWW.BIOLOGIEVOORJOU.NL
, 5 vwo deel B uitwerkingen
© Malmberg ’s-Hertogenbosch
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave (met uitzondering van de bijlagen) mag worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in
enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige
andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet
1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985,
St.b. 471, en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen
te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van
gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16
Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.
, 5 vwo deel B uitwerkingen
10 DNA
ORIËNTATIE
Hoe uniek is jouw DNA? 4
BASISSTOF
1 De bouw en functie van DNA 5
2 DNA-replicatie 10
3 Transcriptie 15
4 Translatie en eiwitsynthese 20
5 Genregulatie 25
6 Mutaties 29
7 Biotechnologie 34
SAMENHANG
Een designerbaby met CRISPR-Cas 39
ONDERZOEK
Practica 41
AFSLUITING
Examenopgaven 42
Inhoudsopgave © Uitgeverij Malmberg
, 5 vwo deel B uitwerkingen
Oriëntatie Hoe uniek is jouw DNA?
1
Het Human Genome Project gebruikte witte bloedcellen van de donors om DNA uit te isoleren.
Waar in de cel bevindt zich het DNA?
Het DNA bevindt zich in de celkern.
2
Een menselijke witte bloedcel bevat 46 chromosomen.
Waarom heeft het Human Genome Project de genetische informatie van 24 chromosomen
gepubliceerd en niet van 46?
De chromosomen in menselijke cellen bestaan uit 23 chromosomenparen (met uitzondering
van de geslachtscellen, waar chromosomen in enkelvoud voorkomen). De genetische
informatie van de twee chromosomen in ieder paar is grotendeels identiek, behalve bij de
geslachtschromosomen X en Y. In totaal bestaat het menselijk genoom dus uit 24
verschillende chromosomen.
3
Het DNA van twee willekeurige mensen komt voor ongeveer 99,9% overeen.
Wat is een verklaring voor deze hoge mate van overeenkomst?
Mensen behoren tot dezelfde soort en stammen dus af van dezelfde gemeenschappelijke
voorouder. Die onderlinge verwantschap tussen mensen is terug te zien in je DNA als
overeenkomstige genetische informatie. / Heel veel processen in het lichaam worden door
dezelfde delen van de cel uitgevoerd. Kennelijk is maar een relatief klein deel
verantwoordelijk voor de (uiterlijke) verschillen.
4
De 0,1% verschil in DNA tussen mensen is verantwoordelijk voor een groot deel van de variatie in
uiterlijke kenmerken (oogkleur, haarkleur, lichaamsbouw) tussen mensen.
Waar in het DNA ligt de informatie voor zo’n kenmerk opgeslagen?
De informatie voor een (erfelijk) kenmerk ligt opgeslagen in een gen.
5
Sommige genetische aandoeningen komen vaker voor in bepaalde delen van de wereld.
Sikkelcelziekte is bijvoorbeeld een veelvoorkomende erfelijke ziekte in Afrika en landen waar veel
mensen van Afrikaanse afkomst leven, zoals Suriname.
Leg uit waarom het pangenoom voor de behandeling van dit soort ziekten een beter hulpmiddel is
dan het genoom van het Human Genome Project.
Het pangenoom bevat de genetische informatie van mensen van verschillende etniciteit.
Hierdoor is het waarschijnlijker dat je het DNA van een patiënt met een dergelijke ziekte kunt
vergelijken met dat van een relatief nauwe verwant. Hierdoor is de erfelijke aandoening
gemakkelijker in het DNA te herkennen, omdat de genetische verschillen kleiner zijn.
Thema 10 DNA 4 © Uitgeverij Malmberg
