1
Inleiding Forensische Psychiatrie en
Psychologie (RGBUSTR009)
2024/2025 - Universiteit Utrecht
Samenvatting van:
Leerboek Forensische Psychiatrie - Kris
Goethals, Gerben Meynen & Arne Popma
(2019)
, 2
Inhoud
Hoofdstuk 1 - Tbs: niet langer behandelen dan noodzakelijk, niet korter
dan nodig.....................................................................................................3
Hoofdstuk 4 - Risicotaxatie in de tbs............................................................6
Hoofdstuk 5 - Agressie in forensisch psychiatrische instellingen.................9
Hoofdstuk 8 - Pedofilie, pedoseksualiteit en andere parafiliën..................12
Hoofdstuk 12 - Juridische kaders in Nederland..........................................16
Hoofdstuk 15 - Relevante psychische stoornissen in de strafrechtspleging
...................................................................................................................20
Hoofdstuk 24 - Slachtoffers van misdrijven................................................25
Hoofdstuk 26 - Psychiatrische stoornissen en detentie..............................27
Hoofdstuk 29 - Risicotaxatie in de forensische psychiatrie: fundamenten en
praktijk.......................................................................................................30
, 3
Hoofdstuk 1 - Tbs: niet langer behandelen dan
noodzakelijk, niet korter dan nodig
1 – Inleiding
Terbeschikkingstelling is een maatregel voor speciale preventie (iemand die een delict heeft
gepleegd onder invloed van een psychische stoornis). Bij tbs wordt zowel geprobeerd om de
stoornis te behandelen, als het gevaar te voorkomen d.m.v. opsluiting.
In principe is tbs voor onbepaalde tijd.
Tbs met dwangverpleging: bij delict met fysiek geweld. Ongemaximeerd
Tbs met voorwaarden: iemand hoeft niet in een kliniek te verblijven. Maximaal 9 jaar
Gemaximeerde tbs: bij delict zonder fysiek geweld. Maximaal 4 jaar.
Elk jaar of elke twee jaar wordt gekeken of de tbs verlengt moet worden, rechter besluit (of
het OM als ze geen verlenging vorderen)
Opsluiting heeft als doel:
Generale preventie: afschrikken van anderen die ook dit (of soortgelijk) delict willen
plegen
Speciale preventie: voorkomen/ontmoedigen dat deze dader opnieuw de fout in gaat
Behandeling heeft als doel: aanpassen van gedrag in de context van een kliniek (en met
verlof, daarbuiten)
2 – Geschiedenis
Combinatievonnis: zowel een gevangenisstraf als een tbs-maatregel. Komt voort uit twee
richtingen/scholen binnen strafrecht:
Klassieke richting: vergelding, gaat uit van een vrij, verantwoordelijk mens. Duur van
straf wordt bepaald door mate van schuld
Moderne richting: behandeling ter preventie van recidive. Gaat uit van door bio,
psycho, sociale factoren gedetermineerd mens. Duur van maatregel wordt bepaald
door het risico op herhaling.
3 – Voorwaarden voor oplegging
Voorwaarden in artikel 37a Wb v Sr.:
Tijdens delict moet er een stoornis of gebrekkige ontwikkeling aanwezig zijn geweest
Delict moet een misdrijf zijn waar minstens 4 jaar gevangenis voor kan worden
opgelegd
Gevaar criterium: veiligheid van anderen of goederen moet het opleggen van de
maatregel eisen. Als verdachte alleen voor zichzelf een gevaar vormt, kan er geen tbs
opgelegd worden
Het gelijktijdisgheidsverband: psychische stoornis moet tijdens het delict hebben
bestaan
, 4
Er moet een multidisciplinair advies gegeven worden door gedragskundigen. Rechter
is niet gebonden aan het advies. Als de verdachte weigert mee te werken, moet de
rechter het doen met eerdere rapportages. Sinds 2019 mag de geheimhoudingsplicht
binnen de zorg doorbroken worden, indien de rechter dit noodzakelijk acht.
Nog meer eisen
- Proportioneel (niet zwaarder/lichter dan nodig)
- Subsidiair (minst ingrijpende middelen moeten gebruikt worden om doel te
bereiken)
- Uitvoering van maatregel voldoet aan doelmatigheid en effectiviteit: inzet van
middelen moet onmiddellijk gericht zijn op bereiken van de eerder vastgestelde
doelen
4 – Psychisch gestoord
Om tbs opgelegd te krijgen, moet iemand dus een stoornis hebben. Een psychiater en een
gedragskundige (vaak een psycholoog) stellen die vast, in opdracht van de rechter. De
psycholoog doet dit aan de hand van testen.
De (eventuele) stoornis moet niet alleen aanwezig zijn geweest tijdens het delict (zo staat het
in artikel 37a), maar ook hebben doorgewerkt tijdens het delict. Een soort oorzakelijk verband
moet er zijn.
De behandeling moet passend zijn bij dader en delict. In praktijk gaat dit via stepped care:
telkens doet de veroordeelde kleine stapjes naar meer vrijheid toe, via verlof etc. gedurende
dit traject wordt de tbs door de rechter verlengt.
5 – Herhalingsdelicten voorkomen
Het doel van de behandeling is niet het opheffen van de stoornis, maar de gevaarlijkheid
opheffen. Een veroordeelde moet dan wel meewerken met de behandeling. Via een
risicotaxatie instrument kan het risico worden ingeschat. Er zijn verschillende instrumenten
voor verschillende soorten delicten.
Er wordt ook een delict-analyse gedaan, waarin alle factoren die hebben bijgedragen aan het
tot stand komen van het delict in kaart worden gebracht. Risicofactoren kunnen in de
behandeling aangepakt worden.
Risicomanagement: organisatie van de individueel bepaalde delict analyse en de gemeten
relevante risicofactoren dat leidt tot een behandelplan.
6 – Behandeling
Beginselenwet verpleging van tbs’ers (BVT): behandeling moet zoveel mogelijk gericht zijn
op terugkeer in de maatschappij. Dit mag natuurlijk niet ten koste van alles worden bereikt.
Tbs is door de jaren heen veranderd van karakter. De nadruk lag eerst op beveiliging en
sobere verpleging. Na WO2 meer focus op behandeling en rechtsbescherming van tbs’er.
Afgelopen decennium ligt de nadruk weer sterk op beveiliging. Elke verlofaanvraag wordt
Inleiding Forensische Psychiatrie en
Psychologie (RGBUSTR009)
2024/2025 - Universiteit Utrecht
Samenvatting van:
Leerboek Forensische Psychiatrie - Kris
Goethals, Gerben Meynen & Arne Popma
(2019)
, 2
Inhoud
Hoofdstuk 1 - Tbs: niet langer behandelen dan noodzakelijk, niet korter
dan nodig.....................................................................................................3
Hoofdstuk 4 - Risicotaxatie in de tbs............................................................6
Hoofdstuk 5 - Agressie in forensisch psychiatrische instellingen.................9
Hoofdstuk 8 - Pedofilie, pedoseksualiteit en andere parafiliën..................12
Hoofdstuk 12 - Juridische kaders in Nederland..........................................16
Hoofdstuk 15 - Relevante psychische stoornissen in de strafrechtspleging
...................................................................................................................20
Hoofdstuk 24 - Slachtoffers van misdrijven................................................25
Hoofdstuk 26 - Psychiatrische stoornissen en detentie..............................27
Hoofdstuk 29 - Risicotaxatie in de forensische psychiatrie: fundamenten en
praktijk.......................................................................................................30
, 3
Hoofdstuk 1 - Tbs: niet langer behandelen dan
noodzakelijk, niet korter dan nodig
1 – Inleiding
Terbeschikkingstelling is een maatregel voor speciale preventie (iemand die een delict heeft
gepleegd onder invloed van een psychische stoornis). Bij tbs wordt zowel geprobeerd om de
stoornis te behandelen, als het gevaar te voorkomen d.m.v. opsluiting.
In principe is tbs voor onbepaalde tijd.
Tbs met dwangverpleging: bij delict met fysiek geweld. Ongemaximeerd
Tbs met voorwaarden: iemand hoeft niet in een kliniek te verblijven. Maximaal 9 jaar
Gemaximeerde tbs: bij delict zonder fysiek geweld. Maximaal 4 jaar.
Elk jaar of elke twee jaar wordt gekeken of de tbs verlengt moet worden, rechter besluit (of
het OM als ze geen verlenging vorderen)
Opsluiting heeft als doel:
Generale preventie: afschrikken van anderen die ook dit (of soortgelijk) delict willen
plegen
Speciale preventie: voorkomen/ontmoedigen dat deze dader opnieuw de fout in gaat
Behandeling heeft als doel: aanpassen van gedrag in de context van een kliniek (en met
verlof, daarbuiten)
2 – Geschiedenis
Combinatievonnis: zowel een gevangenisstraf als een tbs-maatregel. Komt voort uit twee
richtingen/scholen binnen strafrecht:
Klassieke richting: vergelding, gaat uit van een vrij, verantwoordelijk mens. Duur van
straf wordt bepaald door mate van schuld
Moderne richting: behandeling ter preventie van recidive. Gaat uit van door bio,
psycho, sociale factoren gedetermineerd mens. Duur van maatregel wordt bepaald
door het risico op herhaling.
3 – Voorwaarden voor oplegging
Voorwaarden in artikel 37a Wb v Sr.:
Tijdens delict moet er een stoornis of gebrekkige ontwikkeling aanwezig zijn geweest
Delict moet een misdrijf zijn waar minstens 4 jaar gevangenis voor kan worden
opgelegd
Gevaar criterium: veiligheid van anderen of goederen moet het opleggen van de
maatregel eisen. Als verdachte alleen voor zichzelf een gevaar vormt, kan er geen tbs
opgelegd worden
Het gelijktijdisgheidsverband: psychische stoornis moet tijdens het delict hebben
bestaan
, 4
Er moet een multidisciplinair advies gegeven worden door gedragskundigen. Rechter
is niet gebonden aan het advies. Als de verdachte weigert mee te werken, moet de
rechter het doen met eerdere rapportages. Sinds 2019 mag de geheimhoudingsplicht
binnen de zorg doorbroken worden, indien de rechter dit noodzakelijk acht.
Nog meer eisen
- Proportioneel (niet zwaarder/lichter dan nodig)
- Subsidiair (minst ingrijpende middelen moeten gebruikt worden om doel te
bereiken)
- Uitvoering van maatregel voldoet aan doelmatigheid en effectiviteit: inzet van
middelen moet onmiddellijk gericht zijn op bereiken van de eerder vastgestelde
doelen
4 – Psychisch gestoord
Om tbs opgelegd te krijgen, moet iemand dus een stoornis hebben. Een psychiater en een
gedragskundige (vaak een psycholoog) stellen die vast, in opdracht van de rechter. De
psycholoog doet dit aan de hand van testen.
De (eventuele) stoornis moet niet alleen aanwezig zijn geweest tijdens het delict (zo staat het
in artikel 37a), maar ook hebben doorgewerkt tijdens het delict. Een soort oorzakelijk verband
moet er zijn.
De behandeling moet passend zijn bij dader en delict. In praktijk gaat dit via stepped care:
telkens doet de veroordeelde kleine stapjes naar meer vrijheid toe, via verlof etc. gedurende
dit traject wordt de tbs door de rechter verlengt.
5 – Herhalingsdelicten voorkomen
Het doel van de behandeling is niet het opheffen van de stoornis, maar de gevaarlijkheid
opheffen. Een veroordeelde moet dan wel meewerken met de behandeling. Via een
risicotaxatie instrument kan het risico worden ingeschat. Er zijn verschillende instrumenten
voor verschillende soorten delicten.
Er wordt ook een delict-analyse gedaan, waarin alle factoren die hebben bijgedragen aan het
tot stand komen van het delict in kaart worden gebracht. Risicofactoren kunnen in de
behandeling aangepakt worden.
Risicomanagement: organisatie van de individueel bepaalde delict analyse en de gemeten
relevante risicofactoren dat leidt tot een behandelplan.
6 – Behandeling
Beginselenwet verpleging van tbs’ers (BVT): behandeling moet zoveel mogelijk gericht zijn
op terugkeer in de maatschappij. Dit mag natuurlijk niet ten koste van alles worden bereikt.
Tbs is door de jaren heen veranderd van karakter. De nadruk lag eerst op beveiliging en
sobere verpleging. Na WO2 meer focus op behandeling en rechtsbescherming van tbs’er.
Afgelopen decennium ligt de nadruk weer sterk op beveiliging. Elke verlofaanvraag wordt
