samenvatting sociaal werk en sociale rechtvaardigheden

Sociaal werk en sociale rechtvaardigheid – samenvatting
Elena Meert
2024-2025




Samenvatting Sociaal werk en sociale
rechtvaardigheden:




- 5 studiepunten
- 70% schriftelijk
20 Multiple choice vragen met verhoogde cesuur

- 30% paper  meenemen op examen
- PP + cursus




1

,Sociaal werk en sociale rechtvaardigheid – samenvatting
Elena Meert



HOOFDSTUK 1 – INLEIDING TOT SOCIALE RECHTVAARDIGHEID


1.1. WAT IS SOCIALE RECHTVAARDIGHEID?
Rechtvaardigheid = krijgen waar men recht op heeft
‣ Is rechtvaardigheid gelijkheid?  Iedereen gelijk voor de wet? Gelijke kansen?

Sociale rechtvaardigheid = zorgen dat iedereen binnen een sociale structuur rechtvaardig wordt
behandeld/ zorgen dat iedereen krijgt waar die recht op heeft

‣ Doel van sociale rechtvaardigheid: Gericht op ongelijkheden in de samenleving =
onrechtvaardig
‣ Grondlegger: Nancy Fraser

→ Essentially concept = eens over de waarden maar onenigheid over de invulling:
- Politiek filosofisch begrip: gaat over de verticale relatie van burgers en overheid
- Rechtvaardigheid = een proces/ ideaal waarnaar wordt gestreefd
→ Sociale rechtvaardigheid wordt vaak gemeten a.d.h.v.:
‣ Verdeling van rijkdom
‣ Kansen op persoonlijke ontwikkeling
‣ Welke sociale voordelen er zijn, voor wie en onder welke voorwaarden
‣ Gelijkwaardige participatie aan de samenleving

(Zie casus wonen en mensen met een beperking)


 Rol van de overheid:
- Specifieke aandacht aan de meest kwetsbaren of net voor alle burgers?
- Wat verwacht de overheid van burgers?
- Welke verhoudingen innemen tegenover burgerinitiatieven?
- Kan het niet nemen van verantwoordelijkheid gesanctioneerd worden?
 Rol van de sociaal werkers: vormen een buffer tussen overheid en samenleving:
- Zorgen dat burgers aan en tot hun rechten komen
- Zorgen voor sociaal rechtvaardige verdeling door beleid




2

,Sociaal werk en sociale rechtvaardigheid – samenvatting
Elena Meert
2024-2025


1.2. SOCIALE RECHTVAARDIGHEID ALS SOCIAAL-POLITIEK KADER VOOR SOCIAAL
WERK: VAN GUNST NAAR RECHT
Gunst Recht

· Tekortkomingen · Krachten – mogelijkheden
· Sociale controle · Emancipatie
· (overheids)paternalisme · Gebruikersparticipatie
· Private sfeer · Publieke sfeer
· Selectiviteit · Universaliteit
VAN TEKORTKOMINGEN NAAR MOGELIJKHEDEN:
18e – 19e eeuw:

‣ Medisch model: deficit – benadering
‣ ~ sociaal werk: ‘sociale tekortkomingen’
‣ = de onaangepastheid van een individu of een groep mensen aan de burgerlijke waarden en
normen in onze samenleving → “het zijn de individuen zelf die zich niet willen
aanpassen”
‣ Beschavingsoffensief: ‘classe dangereuse’
‣ Rol van sociaal werk: beschaving bijbrengen → praktisch: via de eerste kinderwetten
O 1889: Wet op het Verbod op Kinderarbeid
O 1912: Wet op de Kinderbescherming
O 1914: Wet op de Leerplicht


Na WOII:
‣ Ondersteunende benadering
‣ Startpunt: de mogelijkheden van mensen
O vb. eigen kracht, herstelgericht werken, ervaringsdeskundigen inzetten, zelforganisaties, …
‣ Naast individuele aandacht ook structurele focus → hoe moet men maatschappelijke structuren
aanpassen zodat mensen met een beperking toch kunnen deelnemen?

 Is de aandacht voor tekortkomingen volledig verdwenen?
⁎ Actuele zaak: nudging bij mensen in armoede → letterlijk mensen in
armoede een ‘duwtje’ in de rug geven
⁎ Er wordt nog steeds in grote mate gefocust op de mensen zelf en hun
gedrag




3

, Sociaal werk en sociale rechtvaardigheid – samenvatting
Elena Meert




VAN SOCIALE CONTROLE NAAR EMANCIPATIE:
18e – 19e eeuw:

‣ Doel van sociaal werk: sociale controle
O vb. heropvoedingsmaatregelen in de jeugdzorg, arbeidsmarktbegeleiding of programma’s van sociale
hygiëne
‣ Sociale controle-logica = de instrumentalisering van het sociaal werk → inzetten voor de
realisatie van doelen die gelegen zijn buiten haar praktijk


Na WOII:

‣ Jaren ’60: maatschappelijke contestatiebeweging
‣ Van verticale naar horizontale ondersteuningsrelaties: focus op onderhandeling
‣ Doel van sociaal werk: emancipatie = kritische analyse van machtsrelaties die beletten dat
mensen tot hun recht komen met respect voor de menselijke waardigheid

 Is er volledig overgegaan van sociale controle naar emancipatie?
⁎ Dubbelkarakter van het sociaal werk
⁎ Spanningsveld: controlerend vs. emanciperend!



VAN (overheids)PATERNALISME NAAR GEBRUIKERSPARTICIPATIE:
18e – 19e eeuw:

‣ Sociaal werk als expert en vertegenwoordiger van een superieure moraal
‣ Cliënten als ‘objecten van zorg’
‣ Aanbod gerichte logica: cliënt past zich aan aan de structuren van het sociaal werk


Na WOII:
‣ Recht op zelfbeschikking
‣ Democratische welzijnsbenadering:
o Mede-actorschap van cliënten
o Dialogische relatie tussen sociaal werker en cliënt
o Participatieve opvatting
‣ Vraaggericht werken


 Is vraaggericht werken respectvoller
?

⁎ De afwezigheid van een zorgvraag
 afwezigheid van de
zorgbehoefte
⁎ ‘bemoeizorg’ of ‘aanklampende zorg’ kunnen gezien worden als
nieuwe vormen van paternalisme




4