Inhoud
1. Inleiding.................................................................................................................................. 4
1.1. Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving...............................5
1.2. Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen........................................5
1.2.1. Beschrijven................................................................................................................ 5
1.2.2. Ordenen..................................................................................................................... 6
1.2.3. Verklaren.................................................................................................................... 6
1.2.4. Voorspellen................................................................................................................ 6
1.3. Op een gefundeerde manier............................................................................................ 6
1.3.1. Psychodiagnostische methoden................................................................................. 7
1.3.2. Wetenschappelijke onderbouwing.............................................................................. 7
2. Professioneel observeren....................................................................................................... 7
2.1. Observeren: minder eenvoudig dan het lijkt....................................................................7
2.2. Mogelijke foutenbronnen.................................................................................................. 8
2.3. Professioneel observeren: hoe doe je dat.........................................................................8
2.3.1. Waarom observeren?................................................................................................. 8
2.3.2. Bij wie en wanneer ga je observeren?........................................................................8
2.3.3. Hoe ga je observeren?............................................................................................... 8
2.3.4. Wat ga je observeren en wat kun je eruit afleiden?...................................................9
2.3.5. Wat is de kwaliteit van je observatie?......................................................................12
3. De testbenadering................................................................................................................ 13
3.1. Wat is een psychologische test...................................................................................... 13
3.1.1. Een test is een beoordelingsprocedure....................................................................13
3.1.2. Een test registreert psychologische eigenschappen................................................13
3.1.3. Een test levert een psychometrisch onderbouwd meetresultaat op........................13
3.1.4. Andere kenmerken van een test.............................................................................. 14
3.2. geschiedenis van de testpsychologie.............................................................................16
3.2.1. De vroege voorlopers............................................................................................... 16
3.2.2. Een aarzelende start................................................................................................ 16
3.2.3. De eerste echte intelligentietest.............................................................................. 16
3.2.4. De verdere evolutie.................................................................................................. 17
3.2.5. De hedendaagse testpraktijk................................................................................... 24
3.2.6. Uitbreiding WAIS – IV - NL......................................................................................... 24
3.3. soorten psychologische tests......................................................................................... 25
3.3.1. Hoe kunnen tests van elkaar onderscheiden worden?.............................................25
3.3.2. Prestatieniveautest.................................................................................................. 25
3.3.3. test voor gedragswijze............................................................................................. 27
4. Schaleren............................................................................................................................. 29
1
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
, 4.1. Variabelen en meetschalen............................................................................................ 29
4.1.1. Variabelen kunnen numeriek of niet-numeriek zijn..................................................30
4.1.2. Numerieke variabelen hebben een meetniveau.......................................................30
4.2. Van testuitslagen naar schaalscores.............................................................................. 30
4.2.1. Soorten antwoordschalen......................................................................................... 30
4.2.2. Van ruwe score (testuitslagen) naar afgeleide uitslag (schaalscores)......................31
5. Normering deel 1.................................................................................................................. 33
5.1. Beschrijving van de ruwe scores van een normgroep....................................................33
5.2. Berekenen van de centrale tendentie............................................................................35
5.2.1. Modus...................................................................................................................... 35
5.2.2. Mediaan................................................................................................................... 36
5.2.3. Gemiddelde M, µ of X............................................................................................... 36
5.3. Iemands positie berekenen binnen de groep..................................................................36
5.3.1. Percentielen (Pc)...................................................................................................... 36
5.3.2. Varianten op een percentieluitslag...........................................................................37
5.3.3. Voor- en nadelen van percentielen...........................................................................38
5.4. Berekenen van de spreiding........................................................................................... 39
5.4.1. Variatiebreedte = bereik = range............................................................................ 39
5.4.2. Standaarddeviatie (SD, o of s)................................................................................. 39
5.4.3. Variantie (SD2, O2 of s2)............................................................................................ 41
5.5. Standaardscore.............................................................................................................. 41
5.5.1. Z-scores................................................................................................................... 41
5.5.2. Genormaliseerde z-scores........................................................................................ 43
5.5.3. Andere standaardscores........................................................................................... 45
5.6. De normgroep................................................................................................................ 47
5.7. Het gebruik van testnormen.......................................................................................... 48
5.7.1. Soorten normen....................................................................................................... 49
5.7.2. De kwaliteit van normen.......................................................................................... 49
6. Betrouwbaarheid.................................................................................................................. 50
6.1. Theoretische uitgangspunten......................................................................................... 50
6.1.1. Herhaalbaarheid van de meting...............................................................................50
6.1.2. Meetfouten bij een testscore.................................................................................... 51
6.1.3. Berekening van de standaardmeetfout....................................................................53
6.2. De betrouwbaarheid van een test..................................................................................54
6.2.1. De Pearson-correlatie (r).......................................................................................... 54
6.2.2. De testhertestbetrouwbaarheid............................................................................... 54
6.2.3. De paralleltestbetrouwbaarheid...............................................................................55
6.2.4. De splitsingsbetrouwhaarheid (split-half-betrouwbaarheid).....................................56
6.2.5. De interne consistentie (Cronbach’s alfa)................................................................57
2
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
, 6.3. Hoe betrouwbaar moet een test zijn..............................................................................58
6.4. Het betrouwbaarheidsinterval rond een testscore bepalen............................................58
7. Validiteit............................................................................................................................... 59
7.1. Onderzoek naar de validiteit van een test.....................................................................60
7.1.0. Indruksvaliditeit (face validity)................................................................................. 60
7.1.1. Inhoudsvaliditeit (content validity of steekproefvaliditeit).......................................60
7.1.2. Constructvaliditeit (begripsvaliditeit).......................................................................61
7.1.3. Criteriumvaliditeit.................................................................................................... 62
7.2. Hoe valide moet een test zijn?....................................................................................... 64
8. De Psychodiagnostische cyclus............................................................................................ 64
8.1. De empirische cyclus..................................................................................................... 64
8.2. De diagnostische cyclus (De Bruyn et al ., 2006)...........................................................65
8.2.1. Aanmelding : analyse van de vraagstelling..............................................................65
8.2.2. Reflectie van de diagnosticus: opentrekken van de vraagstelling............................66
8.2.3. Het diagnostisch scenario........................................................................................ 66
8.2.4. Ontwikkelen van toetsbare hypothesen...................................................................68
8.2.5. Het feitelijk diagnostisch onderzoek........................................................................68
8.2.6. Evaluatie, besluit en rapportering............................................................................68
8.3. Handelingsgerichte diagnostiek (HGD)..........................................................................69
8.3.1. Verkenningsfase....................................................................................................... 70
8.3.2. Strategiefase............................................................................................................ 70
8.3.3. Onderzoeksfase....................................................................................................... 70
8.3.4. Integratiefase........................................................................................................... 70
8.3.5. Adviesfase................................................................................................................ 71
9. Deontologie.......................................................................................................................... 71
9.1. Gedragsregels binnen de psychodiagnostiek.................................................................71
9.1.1. Officiële richtlijnen................................................................................................... 71
9.1.2. De eigen beroepsdeontologie..................................................................................71
9.2. Algemene ethische principes in verband met diagnostiek.............................................72
9.2.1. Respect voor de cliënt.............................................................................................. 72
9.2.2. Verantwoordelijkheid................................................................................................ 72
9.2.3. Deskundigheid......................................................................................................... 72
9.2.4. Integriteit................................................................................................................. 72
9.3. Specifieke richtlijnen tijdens het psychodiagnostisch proces.........................................73
9.3.1. Voorbereiding van het onderzoek............................................................................73
9.3.2. Verloop van het onderzoek...................................................................................... 73
9.3.3. Dossiervoering......................................................................................................... 73
9.3.4. Rapportering en advisering...................................................................................... 74
3
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
, Basis van psychodiagnostiek
1.Inleiding
4
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
1. Inleiding.................................................................................................................................. 4
1.1. Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving...............................5
1.2. Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen........................................5
1.2.1. Beschrijven................................................................................................................ 5
1.2.2. Ordenen..................................................................................................................... 6
1.2.3. Verklaren.................................................................................................................... 6
1.2.4. Voorspellen................................................................................................................ 6
1.3. Op een gefundeerde manier............................................................................................ 6
1.3.1. Psychodiagnostische methoden................................................................................. 7
1.3.2. Wetenschappelijke onderbouwing.............................................................................. 7
2. Professioneel observeren....................................................................................................... 7
2.1. Observeren: minder eenvoudig dan het lijkt....................................................................7
2.2. Mogelijke foutenbronnen.................................................................................................. 8
2.3. Professioneel observeren: hoe doe je dat.........................................................................8
2.3.1. Waarom observeren?................................................................................................. 8
2.3.2. Bij wie en wanneer ga je observeren?........................................................................8
2.3.3. Hoe ga je observeren?............................................................................................... 8
2.3.4. Wat ga je observeren en wat kun je eruit afleiden?...................................................9
2.3.5. Wat is de kwaliteit van je observatie?......................................................................12
3. De testbenadering................................................................................................................ 13
3.1. Wat is een psychologische test...................................................................................... 13
3.1.1. Een test is een beoordelingsprocedure....................................................................13
3.1.2. Een test registreert psychologische eigenschappen................................................13
3.1.3. Een test levert een psychometrisch onderbouwd meetresultaat op........................13
3.1.4. Andere kenmerken van een test.............................................................................. 14
3.2. geschiedenis van de testpsychologie.............................................................................16
3.2.1. De vroege voorlopers............................................................................................... 16
3.2.2. Een aarzelende start................................................................................................ 16
3.2.3. De eerste echte intelligentietest.............................................................................. 16
3.2.4. De verdere evolutie.................................................................................................. 17
3.2.5. De hedendaagse testpraktijk................................................................................... 24
3.2.6. Uitbreiding WAIS – IV - NL......................................................................................... 24
3.3. soorten psychologische tests......................................................................................... 25
3.3.1. Hoe kunnen tests van elkaar onderscheiden worden?.............................................25
3.3.2. Prestatieniveautest.................................................................................................. 25
3.3.3. test voor gedragswijze............................................................................................. 27
4. Schaleren............................................................................................................................. 29
1
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
, 4.1. Variabelen en meetschalen............................................................................................ 29
4.1.1. Variabelen kunnen numeriek of niet-numeriek zijn..................................................30
4.1.2. Numerieke variabelen hebben een meetniveau.......................................................30
4.2. Van testuitslagen naar schaalscores.............................................................................. 30
4.2.1. Soorten antwoordschalen......................................................................................... 30
4.2.2. Van ruwe score (testuitslagen) naar afgeleide uitslag (schaalscores)......................31
5. Normering deel 1.................................................................................................................. 33
5.1. Beschrijving van de ruwe scores van een normgroep....................................................33
5.2. Berekenen van de centrale tendentie............................................................................35
5.2.1. Modus...................................................................................................................... 35
5.2.2. Mediaan................................................................................................................... 36
5.2.3. Gemiddelde M, µ of X............................................................................................... 36
5.3. Iemands positie berekenen binnen de groep..................................................................36
5.3.1. Percentielen (Pc)...................................................................................................... 36
5.3.2. Varianten op een percentieluitslag...........................................................................37
5.3.3. Voor- en nadelen van percentielen...........................................................................38
5.4. Berekenen van de spreiding........................................................................................... 39
5.4.1. Variatiebreedte = bereik = range............................................................................ 39
5.4.2. Standaarddeviatie (SD, o of s)................................................................................. 39
5.4.3. Variantie (SD2, O2 of s2)............................................................................................ 41
5.5. Standaardscore.............................................................................................................. 41
5.5.1. Z-scores................................................................................................................... 41
5.5.2. Genormaliseerde z-scores........................................................................................ 43
5.5.3. Andere standaardscores........................................................................................... 45
5.6. De normgroep................................................................................................................ 47
5.7. Het gebruik van testnormen.......................................................................................... 48
5.7.1. Soorten normen....................................................................................................... 49
5.7.2. De kwaliteit van normen.......................................................................................... 49
6. Betrouwbaarheid.................................................................................................................. 50
6.1. Theoretische uitgangspunten......................................................................................... 50
6.1.1. Herhaalbaarheid van de meting...............................................................................50
6.1.2. Meetfouten bij een testscore.................................................................................... 51
6.1.3. Berekening van de standaardmeetfout....................................................................53
6.2. De betrouwbaarheid van een test..................................................................................54
6.2.1. De Pearson-correlatie (r).......................................................................................... 54
6.2.2. De testhertestbetrouwbaarheid............................................................................... 54
6.2.3. De paralleltestbetrouwbaarheid...............................................................................55
6.2.4. De splitsingsbetrouwhaarheid (split-half-betrouwbaarheid).....................................56
6.2.5. De interne consistentie (Cronbach’s alfa)................................................................57
2
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
, 6.3. Hoe betrouwbaar moet een test zijn..............................................................................58
6.4. Het betrouwbaarheidsinterval rond een testscore bepalen............................................58
7. Validiteit............................................................................................................................... 59
7.1. Onderzoek naar de validiteit van een test.....................................................................60
7.1.0. Indruksvaliditeit (face validity)................................................................................. 60
7.1.1. Inhoudsvaliditeit (content validity of steekproefvaliditeit).......................................60
7.1.2. Constructvaliditeit (begripsvaliditeit).......................................................................61
7.1.3. Criteriumvaliditeit.................................................................................................... 62
7.2. Hoe valide moet een test zijn?....................................................................................... 64
8. De Psychodiagnostische cyclus............................................................................................ 64
8.1. De empirische cyclus..................................................................................................... 64
8.2. De diagnostische cyclus (De Bruyn et al ., 2006)...........................................................65
8.2.1. Aanmelding : analyse van de vraagstelling..............................................................65
8.2.2. Reflectie van de diagnosticus: opentrekken van de vraagstelling............................66
8.2.3. Het diagnostisch scenario........................................................................................ 66
8.2.4. Ontwikkelen van toetsbare hypothesen...................................................................68
8.2.5. Het feitelijk diagnostisch onderzoek........................................................................68
8.2.6. Evaluatie, besluit en rapportering............................................................................68
8.3. Handelingsgerichte diagnostiek (HGD)..........................................................................69
8.3.1. Verkenningsfase....................................................................................................... 70
8.3.2. Strategiefase............................................................................................................ 70
8.3.3. Onderzoeksfase....................................................................................................... 70
8.3.4. Integratiefase........................................................................................................... 70
8.3.5. Adviesfase................................................................................................................ 71
9. Deontologie.......................................................................................................................... 71
9.1. Gedragsregels binnen de psychodiagnostiek.................................................................71
9.1.1. Officiële richtlijnen................................................................................................... 71
9.1.2. De eigen beroepsdeontologie..................................................................................71
9.2. Algemene ethische principes in verband met diagnostiek.............................................72
9.2.1. Respect voor de cliënt.............................................................................................. 72
9.2.2. Verantwoordelijkheid................................................................................................ 72
9.2.3. Deskundigheid......................................................................................................... 72
9.2.4. Integriteit................................................................................................................. 72
9.3. Specifieke richtlijnen tijdens het psychodiagnostisch proces.........................................73
9.3.1. Voorbereiding van het onderzoek............................................................................73
9.3.2. Verloop van het onderzoek...................................................................................... 73
9.3.3. Dossiervoering......................................................................................................... 73
9.3.4. Rapportering en advisering...................................................................................... 74
3
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
, Basis van psychodiagnostiek
1.Inleiding
4
Psychodiagnostiek 2024 - 2025
