Aardrijkskunde samenvatting hoofdstuk 3
Aarde klimaat en landschap
P1: wereldwijde luchtstroken
De zon staat in de tropen hoog aan de hemel, daardoor is het er erg warm. Lucht
zet bij opwarming uit, waardoor er per volume-eenheid minder luchtdeeltjes zijn.
De lucht is dan minder zwaar en drukt minder hard op het aardoppervlak.
Je spreekt van een lagedrukgebied (een gebied met een lage luchtdruk dat
ontstaat doordat lucht opstijgt). De Intertropische convergentiezone (ITCZ)
is een stabiel lagedrukgebied rond de evenaar waar het warm is en door
opstijgende lucht veel buien voorkomen.
Als de luchtdruk afneemt, zet opstijgende lucht op een grotere hoogte nog verder
uit. Dit gebeurt zonder opwarming, waardoor de lucht afkoelt: de benodigde
warmte wordt aan de lucht zelf onttrokken.
Lucht stijgt op bij de evenaar. Op grotere hoogte gaat de lucht richting de Noord-
en Zuidpool. Rond 30º N.B. en Z.B. is de lucht zover afgekoeld dat deze weer
gaat dalen. De lucht is zwaar en drukt hard op het aardoppervlak.
Hogedrukgebied (een gebied met een hoge luchtdruk dat ontstaat doordat
lucht daalt)
Algemeen systeem van
luchtstromen op aarde en de
daarbij behorende lage- en
hogedrukgebieden:
atmosferische circulatie
Lucht stroomt aan het
aardoppervlak dus van hoge
naar lage druk. Deze
luchtstroming is wind.
De wet van Ballot: het effect
dat luchtstromen een zijdelingse afwijking krijgen door de draaiing van de aarde;
op het noordelijk halfrond is deze afwijking naar rechts, op het zuidelijk halfrond
naar links (ook: corioliseffect)
Lucht die van lage naar hoge breedte waait, raakt
voor op de draaiing van de aarde. De afwijking die
zo in de wind ontstaat, komt neer op de afwijking
naar links op het ZH en een afwijking naar rechts
op het NH.
, P2: seizoenen
De ITCZ ligt op de warmste breedtegraad. Die warmte zorgt voor het opstijgen
van de lucht. In juli ligt de warmste breedtegraad ten noorden van de evenaar,
en in januari ten zuiden. Deze opschuiving is vooral op land, aangezien land
sneller opwarmt dan zee.
De passaat afkomstig van de hogedrukgebieden boven de Indische Oceaan en
Australië moet nu de evenaar kruisen om de ITCZ te bereiken. Met de wind in de
rug krijgt de passaat een afwijking naar links op het ZH waardoor die vanuit het
zuidoosten waait.
Bij de evenaar gaat de wet van Buys Ballot voor het NH gelden. Met de wind in de
rug buigt de wind naar rechts af. De wind waait nu vanuit het zuidwesten en
noemen we niet meer passaat maar moesson: Dat is wind die van de
subtropische hogedrukgebieden richting de evenaar waait, die vervolgens kruist
en van richting verandert; op het noordelijk halfrond komt de moesson uit het
zuidwesten, op het zuidelijk halfrond uit het noordwesten.
Een gevolg van de wet van Buys Ballot is dat in januari het patroon is omgekeerd.
De ITCZ ligt dan boven Zuid-Brazilië, zuidelijk Afrika en het noorden van Australië.
Omdat de landmassa’s op het ZH kleiner zijn, schuift de ITCZ niet zo ver als op
het NH.
De noordoostenpassaat kruist in januari de evenaar, draait naar het noordwesten
en waait als moesson naar de ITCZ.
Gebieden met een moesson hebben een klimaat met een natte zomer en droge
winter. Daarom wordt in die gebieden meestal niet van zomer en winter
gesproken maar van natte en droge tijd.
Door het verplaatsen van de ITCZ van het Noordelijk naar het Zuidelijk halfrond of
andersom, schuiven andere drukgebieden op. In juli ligt het hogedrukgebied van
de Sahara dan boven het Middellandse Zeegebied. Dat zorgt voor de droge
zomers daar. In Azië schuift de ITCZ zo ver op dat het hele patroon verstoord
wordt.
In Nederland zien we ook dit effect. Meestal staan we onder invloed van de
zuidwestenwinden, die van de hogedrukgebieden in het zuiden naar de
lagedrukgebieden van onze breedte waaien. De lage druk zorgt dan voor
neerslag.
P3: zeestromen en klimaatgebieden
Zeestromen ontstaan door wind die zeewater mee sleurt. Ze vormen een
onderdeel van de oceanische circulatie: containerbegrip voor alle oceaan- en
zeestromen.
Je hebt verschillende zeestromen:
Warme zeestroom: zeestroom afkomstig uit een warmer gebied.
Koude zeestroom: zeestroom afkomstig uit een kouder gebied.
Aarde klimaat en landschap
P1: wereldwijde luchtstroken
De zon staat in de tropen hoog aan de hemel, daardoor is het er erg warm. Lucht
zet bij opwarming uit, waardoor er per volume-eenheid minder luchtdeeltjes zijn.
De lucht is dan minder zwaar en drukt minder hard op het aardoppervlak.
Je spreekt van een lagedrukgebied (een gebied met een lage luchtdruk dat
ontstaat doordat lucht opstijgt). De Intertropische convergentiezone (ITCZ)
is een stabiel lagedrukgebied rond de evenaar waar het warm is en door
opstijgende lucht veel buien voorkomen.
Als de luchtdruk afneemt, zet opstijgende lucht op een grotere hoogte nog verder
uit. Dit gebeurt zonder opwarming, waardoor de lucht afkoelt: de benodigde
warmte wordt aan de lucht zelf onttrokken.
Lucht stijgt op bij de evenaar. Op grotere hoogte gaat de lucht richting de Noord-
en Zuidpool. Rond 30º N.B. en Z.B. is de lucht zover afgekoeld dat deze weer
gaat dalen. De lucht is zwaar en drukt hard op het aardoppervlak.
Hogedrukgebied (een gebied met een hoge luchtdruk dat ontstaat doordat
lucht daalt)
Algemeen systeem van
luchtstromen op aarde en de
daarbij behorende lage- en
hogedrukgebieden:
atmosferische circulatie
Lucht stroomt aan het
aardoppervlak dus van hoge
naar lage druk. Deze
luchtstroming is wind.
De wet van Ballot: het effect
dat luchtstromen een zijdelingse afwijking krijgen door de draaiing van de aarde;
op het noordelijk halfrond is deze afwijking naar rechts, op het zuidelijk halfrond
naar links (ook: corioliseffect)
Lucht die van lage naar hoge breedte waait, raakt
voor op de draaiing van de aarde. De afwijking die
zo in de wind ontstaat, komt neer op de afwijking
naar links op het ZH en een afwijking naar rechts
op het NH.
, P2: seizoenen
De ITCZ ligt op de warmste breedtegraad. Die warmte zorgt voor het opstijgen
van de lucht. In juli ligt de warmste breedtegraad ten noorden van de evenaar,
en in januari ten zuiden. Deze opschuiving is vooral op land, aangezien land
sneller opwarmt dan zee.
De passaat afkomstig van de hogedrukgebieden boven de Indische Oceaan en
Australië moet nu de evenaar kruisen om de ITCZ te bereiken. Met de wind in de
rug krijgt de passaat een afwijking naar links op het ZH waardoor die vanuit het
zuidoosten waait.
Bij de evenaar gaat de wet van Buys Ballot voor het NH gelden. Met de wind in de
rug buigt de wind naar rechts af. De wind waait nu vanuit het zuidwesten en
noemen we niet meer passaat maar moesson: Dat is wind die van de
subtropische hogedrukgebieden richting de evenaar waait, die vervolgens kruist
en van richting verandert; op het noordelijk halfrond komt de moesson uit het
zuidwesten, op het zuidelijk halfrond uit het noordwesten.
Een gevolg van de wet van Buys Ballot is dat in januari het patroon is omgekeerd.
De ITCZ ligt dan boven Zuid-Brazilië, zuidelijk Afrika en het noorden van Australië.
Omdat de landmassa’s op het ZH kleiner zijn, schuift de ITCZ niet zo ver als op
het NH.
De noordoostenpassaat kruist in januari de evenaar, draait naar het noordwesten
en waait als moesson naar de ITCZ.
Gebieden met een moesson hebben een klimaat met een natte zomer en droge
winter. Daarom wordt in die gebieden meestal niet van zomer en winter
gesproken maar van natte en droge tijd.
Door het verplaatsen van de ITCZ van het Noordelijk naar het Zuidelijk halfrond of
andersom, schuiven andere drukgebieden op. In juli ligt het hogedrukgebied van
de Sahara dan boven het Middellandse Zeegebied. Dat zorgt voor de droge
zomers daar. In Azië schuift de ITCZ zo ver op dat het hele patroon verstoord
wordt.
In Nederland zien we ook dit effect. Meestal staan we onder invloed van de
zuidwestenwinden, die van de hogedrukgebieden in het zuiden naar de
lagedrukgebieden van onze breedte waaien. De lage druk zorgt dan voor
neerslag.
P3: zeestromen en klimaatgebieden
Zeestromen ontstaan door wind die zeewater mee sleurt. Ze vormen een
onderdeel van de oceanische circulatie: containerbegrip voor alle oceaan- en
zeestromen.
Je hebt verschillende zeestromen:
Warme zeestroom: zeestroom afkomstig uit een warmer gebied.
Koude zeestroom: zeestroom afkomstig uit een kouder gebied.
