Naasten als bondgenoot
Een onderzoek naar wat er volgens vakliteratuur, zorg- en acti veringscoaches en
externe deskundigen nodig is om het betrekken van naasten succesvol vorm te geven
in Wmo- begeleidingstrajecten van (...), (...).
Naam:
Studentnummer:
Opleiding: Bachelor Social Work-DTO
Uitstroomprofiel: GGZ-agoog
E-mail:
Trajectbegeleider:
Feedbackgever:
Beoordelaar:
Praktijkplek:
Praktijkbegeleider:
E-mail praktijkbegeleider:
,Voorwoord
_________________________________________________________________________________
Voor u ligt het onderzoeksverslag getiteld “Naasten als bondgenoot.” Dit verslag markeert de afronding van
mijn opleiding HBO-Social Work aan de Christelijke Hogeschool Ede. Het onderzoek richt zich op wat
vakliteratuur, zorg- en activeringscoaches en externe deskundigen nodig achten om naasten op een
methodisch verantwoorde werkwijze te kunnen betrekken in Wmo-begeleidingstrajecten in de geestelijke
gezondheidszorg. Het onderzoek en de verwerking van de resultaten vond plaats van juni tot november 2024.
De keuze voor dit onderwerp kwam voort uit een intervisiebijeenkomst waaruit bleek dat veel zorg- en
activeringscoaches worstelen met het betrekken van naasten in hun begeleidingstrajecten. Ondanks dat zij de
waarde van naasten erkennen, ontbreekt het hen aan ervaring en handvatten. Dit zette mij aan het denken,
omdat ik het ook zeer belangrijk acht dat naasten betrokken worden om een duurzamere aanpak in de
begeleiding en afronding van trajecten te realiseren. Tijdens het onderzoek heb ik waardevolle ervaring
opgedaan in het diepgaand analyseren van interviews door thematisch coderen. Hoewel dit proces tijdintensief
was, heeft het me een diepere waardering gegeven voor de inzichten die uit de verkregen informatie
voortkwamen. Daarnaast heb ik geleerd dat een neutrale houding als onderzoeker van groot belang is om
onbewuste invloeden te voorkomen, iets wat naar mijn idee goed gelukt is.
Ik wil mijn praktijkbegeleider, (...), bedanken voor haar waardevolle begeleiding en steun tijdens het proces.
Haar bereidheid om altijd tijd vrij te maken wanneer dat nodig was, heeft ervoor gezorgd dat ik zowel bij het
schrijven van mijn onderzoeksverslag als gedurende de rest van mijn opleiding efficiënt heb kunnen werken. Dit
heeft een positieve impact gehad op mijn studievoortgang. Daarnaast wil ik mijn manager, (...), bedanken voor
de ruimte en tijd die hij me heeft gegeven om aan mijn beroepsproducten te werken. Zijn begrip en
ondersteuning hebben mij in staat gesteld om me volledig te concentreren op mijn ontwikkeling en het
behalen van mijn doelen. Dit heeft niet alleen mijn persoonlijke groei bevorderd, maar ook bijgedragen aan de
kwaliteit van het werk dat ik heb kunnen leveren. Het is waardevol om een manager te hebben die zo
betrokken is bij de groei van zijn medewerkers.
Tot slot wil ik in het bijzonder mijn partner (…) bedanken. Hij heeft me niet alleen gemotiveerd om met mijn
opleiding te beginnen, maar heeft me ook op alle mogelijke manieren ondersteund en aangemoedigd tijdens
mijn studie. Zijn constante aanmoediging en begrip hebben mij geholpen om door te zetten, zelfs wanneer het
uitdagend werd.
Ik wens u veel leesplezier toe.
(…)
(…), 27 november 2024
2
,Samenvatting
Dit onderzoek heeft plaatsgevonden bij (...), locatie (...), waar een methodisch verantwoorde werkwijze
ontbreekt voor het betrekken van naasten in Wmo-begeleidingstrajecten, ondanks het erkende belang hiervan.
Dit tekort heeft geleid tot een inconsistente betrokkenheid van naasten bij de begeleiding van cliënten met
psychiatrische problematiek.
Het doel van dit onderzoek was om concrete aanbevelingen te doen aan (...) (...) over hoe zij het werken met
naasten kunnen integreren in de werkwijze van de zorg- en activeringscoaches. Hiervoor is de volgende
onderzoeksvraag opgesteld: Wat is er volgens vakliteratuur, zorg- en activeringscoaches en externe
deskundigen nodig om op methodisch verantwoorde wijze naasten van cliënten te betrekken in Wmo-
begeleidingstrajecten?
De kwalitatieve onderzoeksmethode omvatte een literatuurstudie en halfgestructureerde interviews met zorg-
en activeringscoaches en externe deskundigen. De literatuur benadrukte beschikbare methodieken voor het
betrekken van naasten, maar wees ook op obstakels zoals onduidelijkheid rond privacyregels en een gebrek
aan kennis over de juiste aanpak. Zorg- en activeringscoaches gaven aan het belang van naastenbetrokkenheid
te erkennen, maar vertelden angst te ervaren voor privacy-incidenten. Daarnaast werd aangegeven dat er
behoefte is aan trainingen en praktische richtlijnen. Externe deskundigen benadrukten dat heldere
communicatie en het verkrijgen van toestemming vanaf het begin belangrijk zijn, evenals de training van
medewerkers als meest cruciale succesfactor.
De aanbevelingen uit dit onderzoek bieden (...) duidelijke richtlijnen voor het integreren van naasten in de
werkwijze van zorg- en activeringscoaches. Kernpunten zijn het toepassen van het triadisch werken, het trainen
van medewerkers, het ontwikkelen van praktische documenten en het aanstellen van een
aandachtsfunctionaris. Deze elementen zijn samengebracht in een implementatieplan, zodat de opdrachtgever
effectief aan de slag kan met de aanbevelingen.
3
, Begrippenlijst
Naasten
Naasten zijn personen uit de directe omgeving van mensen die zorg nodig hebben of zouden moeten krijgen
vanwege psychische aandoeningen of klachten. Dit kunnen partners, ouders, vrienden, volwassen kinderen,
broers en zussen, buren, collega’s of andere betrokkenen zijn die een emotionele of relationele band hebben
met een cliënt (Kwaliteitsontwikkeling GGZ, 2017).
Psychiatrische problematiek
Complexe psychiatrische problemen die worden beïnvloed door een combinatie van genetische en
omgevingsfactoren. Ze veroorzaken verstoringen in het dagelijks functioneren van mensen en kunnen
behandeling vereisen, soms in combinatie met medicatie. Voor de diagnose van deze aandoeningen worden
specifieke criteria gehanteerd, zoals beschreven in de DSM IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders). Voorbeelden hiervan zijn onder andere stemmingsstoornissen, angststoornissen, psychotische
stoornissen, ADHD en autisme (NVVE, z.d.).
(...) locatie (...).
Hier wordt verwezen naar twee (...) locaties waarvandaan zorg- en activeringscoaches ((GGZ) Agogen)
begeleiding geven aan cliënten vanaf 18 jaar met psychiatrische problematiek. Specifiek gaat dit om de (...)
vestigingen: het Buitenhuis en Sint Jorisweg ((...), z.d.).
Wmo-begeleidingstraject
Een persoonlijk traject gefinancierd vanuit de gemeente (WMO) waarbij zorg- en activeringscoaches cliënten
ondersteunen bij het verbeteren van verschillende levensgebieden, gebaseerd op hun talenten en
mogelijkheden. Dit kan bijvoorbeeld gaan om hulp bij dagbesteding, financiën, huishoudelijke taken,
administratie, contact met instanties, en het versterken van de geestelijke en lichamelijke gezondheid en
sociale vaardigheden. Samen met de zorg- en activeringscoach wordt een trajectplan opgesteld, waarin
persoonlijke doelen en de stappen om deze te bereiken worden vastgelegd. De cliënt werkt vervolgens aan
deze doelen, soms zelfstandig en soms met de hulp van de zorg- en activeringscoach. Naast persoonlijke
gesprekken worden ook praktische opdrachten uitgevoerd om de voortgang te waarborgen ((...), z.d.).
Zorg en activeringscoach (ZAC)
(GGZ)agogen die begeleiding bieden aan cliënten vanaf 18 jaar met psychiatrische problematiek waarbij in
samenspraak wordt gewerkt aan herstel ((...), z.d.).
Methodisch verantwoorde werkwijze
Houdt in dat er wordt gewerkt volgens een gestructureerde en systematische aanpak die is onderbouwd door
wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaring. Dit betekent het volgen van een erkende methode die grondig
is getest en bewezen effectief is in vergelijkbare contexten (Gerritsen, 2015).
Inhoud
4
Een onderzoek naar wat er volgens vakliteratuur, zorg- en acti veringscoaches en
externe deskundigen nodig is om het betrekken van naasten succesvol vorm te geven
in Wmo- begeleidingstrajecten van (...), (...).
Naam:
Studentnummer:
Opleiding: Bachelor Social Work-DTO
Uitstroomprofiel: GGZ-agoog
E-mail:
Trajectbegeleider:
Feedbackgever:
Beoordelaar:
Praktijkplek:
Praktijkbegeleider:
E-mail praktijkbegeleider:
,Voorwoord
_________________________________________________________________________________
Voor u ligt het onderzoeksverslag getiteld “Naasten als bondgenoot.” Dit verslag markeert de afronding van
mijn opleiding HBO-Social Work aan de Christelijke Hogeschool Ede. Het onderzoek richt zich op wat
vakliteratuur, zorg- en activeringscoaches en externe deskundigen nodig achten om naasten op een
methodisch verantwoorde werkwijze te kunnen betrekken in Wmo-begeleidingstrajecten in de geestelijke
gezondheidszorg. Het onderzoek en de verwerking van de resultaten vond plaats van juni tot november 2024.
De keuze voor dit onderwerp kwam voort uit een intervisiebijeenkomst waaruit bleek dat veel zorg- en
activeringscoaches worstelen met het betrekken van naasten in hun begeleidingstrajecten. Ondanks dat zij de
waarde van naasten erkennen, ontbreekt het hen aan ervaring en handvatten. Dit zette mij aan het denken,
omdat ik het ook zeer belangrijk acht dat naasten betrokken worden om een duurzamere aanpak in de
begeleiding en afronding van trajecten te realiseren. Tijdens het onderzoek heb ik waardevolle ervaring
opgedaan in het diepgaand analyseren van interviews door thematisch coderen. Hoewel dit proces tijdintensief
was, heeft het me een diepere waardering gegeven voor de inzichten die uit de verkregen informatie
voortkwamen. Daarnaast heb ik geleerd dat een neutrale houding als onderzoeker van groot belang is om
onbewuste invloeden te voorkomen, iets wat naar mijn idee goed gelukt is.
Ik wil mijn praktijkbegeleider, (...), bedanken voor haar waardevolle begeleiding en steun tijdens het proces.
Haar bereidheid om altijd tijd vrij te maken wanneer dat nodig was, heeft ervoor gezorgd dat ik zowel bij het
schrijven van mijn onderzoeksverslag als gedurende de rest van mijn opleiding efficiënt heb kunnen werken. Dit
heeft een positieve impact gehad op mijn studievoortgang. Daarnaast wil ik mijn manager, (...), bedanken voor
de ruimte en tijd die hij me heeft gegeven om aan mijn beroepsproducten te werken. Zijn begrip en
ondersteuning hebben mij in staat gesteld om me volledig te concentreren op mijn ontwikkeling en het
behalen van mijn doelen. Dit heeft niet alleen mijn persoonlijke groei bevorderd, maar ook bijgedragen aan de
kwaliteit van het werk dat ik heb kunnen leveren. Het is waardevol om een manager te hebben die zo
betrokken is bij de groei van zijn medewerkers.
Tot slot wil ik in het bijzonder mijn partner (…) bedanken. Hij heeft me niet alleen gemotiveerd om met mijn
opleiding te beginnen, maar heeft me ook op alle mogelijke manieren ondersteund en aangemoedigd tijdens
mijn studie. Zijn constante aanmoediging en begrip hebben mij geholpen om door te zetten, zelfs wanneer het
uitdagend werd.
Ik wens u veel leesplezier toe.
(…)
(…), 27 november 2024
2
,Samenvatting
Dit onderzoek heeft plaatsgevonden bij (...), locatie (...), waar een methodisch verantwoorde werkwijze
ontbreekt voor het betrekken van naasten in Wmo-begeleidingstrajecten, ondanks het erkende belang hiervan.
Dit tekort heeft geleid tot een inconsistente betrokkenheid van naasten bij de begeleiding van cliënten met
psychiatrische problematiek.
Het doel van dit onderzoek was om concrete aanbevelingen te doen aan (...) (...) over hoe zij het werken met
naasten kunnen integreren in de werkwijze van de zorg- en activeringscoaches. Hiervoor is de volgende
onderzoeksvraag opgesteld: Wat is er volgens vakliteratuur, zorg- en activeringscoaches en externe
deskundigen nodig om op methodisch verantwoorde wijze naasten van cliënten te betrekken in Wmo-
begeleidingstrajecten?
De kwalitatieve onderzoeksmethode omvatte een literatuurstudie en halfgestructureerde interviews met zorg-
en activeringscoaches en externe deskundigen. De literatuur benadrukte beschikbare methodieken voor het
betrekken van naasten, maar wees ook op obstakels zoals onduidelijkheid rond privacyregels en een gebrek
aan kennis over de juiste aanpak. Zorg- en activeringscoaches gaven aan het belang van naastenbetrokkenheid
te erkennen, maar vertelden angst te ervaren voor privacy-incidenten. Daarnaast werd aangegeven dat er
behoefte is aan trainingen en praktische richtlijnen. Externe deskundigen benadrukten dat heldere
communicatie en het verkrijgen van toestemming vanaf het begin belangrijk zijn, evenals de training van
medewerkers als meest cruciale succesfactor.
De aanbevelingen uit dit onderzoek bieden (...) duidelijke richtlijnen voor het integreren van naasten in de
werkwijze van zorg- en activeringscoaches. Kernpunten zijn het toepassen van het triadisch werken, het trainen
van medewerkers, het ontwikkelen van praktische documenten en het aanstellen van een
aandachtsfunctionaris. Deze elementen zijn samengebracht in een implementatieplan, zodat de opdrachtgever
effectief aan de slag kan met de aanbevelingen.
3
, Begrippenlijst
Naasten
Naasten zijn personen uit de directe omgeving van mensen die zorg nodig hebben of zouden moeten krijgen
vanwege psychische aandoeningen of klachten. Dit kunnen partners, ouders, vrienden, volwassen kinderen,
broers en zussen, buren, collega’s of andere betrokkenen zijn die een emotionele of relationele band hebben
met een cliënt (Kwaliteitsontwikkeling GGZ, 2017).
Psychiatrische problematiek
Complexe psychiatrische problemen die worden beïnvloed door een combinatie van genetische en
omgevingsfactoren. Ze veroorzaken verstoringen in het dagelijks functioneren van mensen en kunnen
behandeling vereisen, soms in combinatie met medicatie. Voor de diagnose van deze aandoeningen worden
specifieke criteria gehanteerd, zoals beschreven in de DSM IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders). Voorbeelden hiervan zijn onder andere stemmingsstoornissen, angststoornissen, psychotische
stoornissen, ADHD en autisme (NVVE, z.d.).
(...) locatie (...).
Hier wordt verwezen naar twee (...) locaties waarvandaan zorg- en activeringscoaches ((GGZ) Agogen)
begeleiding geven aan cliënten vanaf 18 jaar met psychiatrische problematiek. Specifiek gaat dit om de (...)
vestigingen: het Buitenhuis en Sint Jorisweg ((...), z.d.).
Wmo-begeleidingstraject
Een persoonlijk traject gefinancierd vanuit de gemeente (WMO) waarbij zorg- en activeringscoaches cliënten
ondersteunen bij het verbeteren van verschillende levensgebieden, gebaseerd op hun talenten en
mogelijkheden. Dit kan bijvoorbeeld gaan om hulp bij dagbesteding, financiën, huishoudelijke taken,
administratie, contact met instanties, en het versterken van de geestelijke en lichamelijke gezondheid en
sociale vaardigheden. Samen met de zorg- en activeringscoach wordt een trajectplan opgesteld, waarin
persoonlijke doelen en de stappen om deze te bereiken worden vastgelegd. De cliënt werkt vervolgens aan
deze doelen, soms zelfstandig en soms met de hulp van de zorg- en activeringscoach. Naast persoonlijke
gesprekken worden ook praktische opdrachten uitgevoerd om de voortgang te waarborgen ((...), z.d.).
Zorg en activeringscoach (ZAC)
(GGZ)agogen die begeleiding bieden aan cliënten vanaf 18 jaar met psychiatrische problematiek waarbij in
samenspraak wordt gewerkt aan herstel ((...), z.d.).
Methodisch verantwoorde werkwijze
Houdt in dat er wordt gewerkt volgens een gestructureerde en systematische aanpak die is onderbouwd door
wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaring. Dit betekent het volgen van een erkende methode die grondig
is getest en bewezen effectief is in vergelijkbare contexten (Gerritsen, 2015).
Inhoud
4
