Een geschiedenis van Centraal-Azië
Woord vooraf
Ligging
- Begin aan Kaspische vlakten tot in het westen van CH, in het midden van de Euraziatische
landmassa
- In overeenstemming met de vroegere Sovjetrepublieken: Kazachstan, Oezbekistan, Kirgizië,
Turkmenistan en tadzjikistan en de Chinese provincie Xinjiang
o Historisch zijn deze grenzen niet haalbaar, want relatief recent
o Regio’s die hier niet toe behoorden hadden ook een grote invloed
Miskende geschiedenis
- Één van de eerste mondiale handelssystemen liep door C-A (Ottomanen en Mongolen)
- Andalusië was in de ME het centrum van de Islamitische cultuur – MR ook C-A was dit
- Tergelijkertijd met EU die kolonies installeerde in Afrika deed Rusland dit in C-A
Taalkundige/religieuze Ligging
- Turkse of Iraanse wereld
- Raakvlak en grensland tussen de soenitsiche en sjitische islam en het orthodoxe christendom
- Effecten van kolonialisme, socialisme en de mondialisering maken het plaatje nu complexer
o Russisch en Chinees zijn nu ook ingeplant geraakt (onder andere bij economische
elites)
Invloed op Iraans en Turks
Invloed religie: orthodox, islam en securalisme ipv puur ‘klassieke’
islamwereld
- Door Turkse volkeren turkestan (land van de Turken)
Evolutie
- Van een centra van het wereldsysteem naar een randgebied of een bufferzone
- Overname van elementen van andere gebieden die hen overheersten en basissen voor eigen
vernieling
- Heel wat kantelmomenten kunnen gekoppeld worden aan gebeurtenissen die in
Europa/China plaatsvonden
CENTRALE VRAAG
Hoe is C-A aan zijn huidige politieke/taalkundige/religieuze kaart gekomen? Hoe ontstaan en
evolueren samenlevingen en culturen wereldrijken en invloedsferen? Waarom doen samenlevingen
en leidingsfiguren wat ze doen?
Centraal hierbij zijn de geografie en aanpassing van de mens aan fysische omstandigheden
Band met klimaat is groot in doorgangsgebied Eurazië (hier evolueert de samenleving en
economie in)
Hoe ontstond de etnisch-taalkundige en religieuze kaart van Centraal Azië?
4 scharnierperiodes – begin vroege ME en einde vorige eeuw
1. Arabische invallen van Omajjaden en Abbasiden 7 e-9eE
1
, - Opname in Islamitische sfeer en in de economische ruimte die tot diep aan Middellandse Zee
reikt
2. Mongoolse invallen
- Wijziging politieke en maatschappelijke kaart
- Voorwaarden voor latere zuidwaartse expansie van Rusland
3. Annexatie van C-A in het Russische tsarenrijk 19 eE
- Russisch kolonialisme
- Basis voor opname in de SU (1922-1991)
4. Opname in SU
- Ontstaan nationale staten en samenlevingen
- Val SU = identiteitscrisis
o Identiteit hangt af van hoe je naar de werkelijkheid kijkt ( deze wordt bepaald door
de geschiedenis)
1. De steppe en het tweestromenland
Landmassa
- Steppen, woestijn en bergketens barrière
- Aan de rand beschavingen ontwikkeld met eigen aard
- Contacten ontstaan ideeën en goederen hun weg gevonden (tot zeevaart)
- Extreme koelte en extreme hitte met strenge heersers
o Het koste het leven van duizenden manschappen en trekdieren
- Geografisch isolement als nadeel en als troef
1.1. Centraal-Azië als natuurlijke regio
Pal in het midden van Eurazië natuurlijke limieten
- In het westen – kaspische bekken / in het noorden Euraziatische steppen / oosten – woestijn
van Taklamakan en in het zuiden bergen van Hindikisj en woestijn van Dasjt-i-lut
- Grondgebied groter dan EU
- Volledig ingesloten door land gevolgen
o Extreem continentaal klimaat (grote temp verschillen)
Klimaatschommelingen doorheen de eeuwen
Woestijnen die aanvankelijk nog geschikt waren voor landbouw
o Menselijk verkeer hoofdzakelijk continentaal
Verkeer op Kaspische zee en Aralmeer als een aanvulling
De geschiedenis draait rond 6 geografische kerngebieden
- Verschillende landschapstypen en bodems als een natuurlijk en maatschappelijk gegeven
o De steppen gedomineerd door nomadische culturen en economieën
o De oasen door sedentaire landbouw
o Contacten en confrontatie tussen de beiden in premoderne periode als motor C-A ge
1.2. De geografische deelgebieden van C-A
1.2.1. De Euraziatische steppen
a) Een gordel van grasland
Steppe als meest omvangrijkste geografische component
- Een bijna ononderbroken gordel van diep in Mongolië tot Hongarije
- Veeteelt een van de weinig duurzame activiteiten
2
, - Verschillende landschapstypes en regio’s
o De hongersteppe in midden huidige Kazachstan
o Ten zuiden van de Hongersteppe de Kyzylkum (grote woestijn)
o Meer naar het westen tussen Kaspische zee en Aralmeer ligt het Ustyurtplateau
De 3 minst bevolkte gebieden
o Langs kaspische zee Kaspische vlakte
Grasland en hier landbouw mogelijk
o Meer naar noordoosten Sari Arqa
Noordelijk natuurlijk limiet van C-A
Overgang tussen steppe en Siberische taiga
Talrijke meren en moerassen
b) De bakermat van de Centraal-Aziatische basisculturen
Euraziatische steppe 3500 v.C.
- Het paard toename mobiliteit nomadische culturen en veeteelteconomieën – tot in
moderne tijd dominant in de steppe
- 2 cultuurgroepen Indo-EU en de altajse
o Kaspische bekken en Aralmeer door de indo-Iraanse volksstammen bewoond
1900-1300 v.C.
- Indo-Iraniërs verschillende migratiegolven
o Wellicht door klimaatschokken en conflicten
o Naar huidige Iran en India
o Verdrijven of assimileren oorspronkelijke inwoners van de oasen
o Sociale organisatie georganiseerd door priesters en adel
De veda’s arian
- Ariërs waren een sociaal-politiek en geen etnisch of raciaal gegeven
Indo-Iraanse geloofsssysteem
- Basis voor zoroastrische religie en kastensysteem in Iran en Serindië en voor hindoeïsme in
India
Land ten oosten van Sari Arqa (steppe en bossen rond mythische Altajgebergte
- Bakermat van de Altajse cultuur
o Turks en Mongoolse talen en culturen
o Vanuit de Turkse en Mongoolse volksverhuizing en veroveringstochten in de late
oudheid
Een deel van hen tot in Eu geraakt (Hunnen (Romeinse rijk) en Avaren
(Hongaarse vlakte))
Sedentaire samenleving Indo-Iraans karakter
Nomadische samenleving Altajs
Deze scheidingslijn is niet 100%
c) wisselwerking tussen nomaden en sedentairen
Niet puur sedentair = strikt en nomaden doen maar wat
3
, - Sociale en economische organisatie die migratie en toegang tot land en water regelde!!
- Continue wisselwerking tussen beide groepen (nomaden aan de grensgebieden)
- Van oorlog / schatplicht tot samenwerking en handel (tss de groepen)
- Nomaden onderling gevecht om land konden de zwakkeren steun vragen aan sedentairen
(hielpen omdat ze niet wilden dat de nomaden hen gingen beroven)
- Sedentairen die nomaden gebruikten om hun handelsroutes te beschermen
- Handel tussen beide werelden
o Nomaden leverden vlees/paarden en lastdieren – in ruil – verbruiksgoederen
- Nomaden veroverden oasen en hun elites namen dan de onderworpen cultuur over
1.2.2. Zjetisu, overgangsgebied tussen steppe en oasen
Gebied tussen bergen van Tiensjan en het Balchasmeer – vandaag in Kazachstan en chinese provincie
Xinjiang
- Overgangsgebied tussen de steppe en de oase
- ¾ steppe en halfwoestijn MR talrijke rivieren die landbouwers aantrokken
- Sterke wisselwerking nomaden en sedentairen
1.2.3. Centraal-Aziës hartland: het tweestromenland van Transoxianië
De geografische kern van de regio
- De 2 grote stromen zijn de Syr Darja en de Amoe Darja
- Tussen beiden rivieren ligt de Kyzylkumwoestijn
- Een van de rivieren beter gekend onder de Gr naam Oxus en daarvan de naam Transoxianië
(achter de Oxus)
- De stroomgebieden tellen een half dozijn grote/talrijke landbouwcentra en oasegebieden
- Het sedentaire hartland van C-A
o Al lang voor onze jaartelling stadstaten, rijken en beschavingen
De vallei vandaag
- Opgedeeld tussen Oezbekistan, Kirgizië en Tadzjikistan
- Er is een contactgebied tss landbouwnederzettingen en de nomaden uit nabijgelegen bergen
- Lang draaischijf voor handelswegen naar Serindië
- Chinese handelaars al vroeg naar ‘vallei van de zeventig steden’ om fruit/paarden/veevoeder
Aanwezigheid van de oase Tsjatsj
- Aan de rand van de steppen
- Centrum nomadenstammen als twistappel conflicten tss nomaden en sedentaire entiteiten
- Belangrijke marktplaatsen voor nomaden
In het zuiden nog 2 grote centra
1. Oasegordel van Zeravsjan
- Nu in Oezbekistan
- De meest historische steden van C-A
o Boechara en Samarkand
- Kern van de Sogdische cultuur
2. Bactrië
- Vandaag in Afghanistan
In het westen: Chorasmië
4
Woord vooraf
Ligging
- Begin aan Kaspische vlakten tot in het westen van CH, in het midden van de Euraziatische
landmassa
- In overeenstemming met de vroegere Sovjetrepublieken: Kazachstan, Oezbekistan, Kirgizië,
Turkmenistan en tadzjikistan en de Chinese provincie Xinjiang
o Historisch zijn deze grenzen niet haalbaar, want relatief recent
o Regio’s die hier niet toe behoorden hadden ook een grote invloed
Miskende geschiedenis
- Één van de eerste mondiale handelssystemen liep door C-A (Ottomanen en Mongolen)
- Andalusië was in de ME het centrum van de Islamitische cultuur – MR ook C-A was dit
- Tergelijkertijd met EU die kolonies installeerde in Afrika deed Rusland dit in C-A
Taalkundige/religieuze Ligging
- Turkse of Iraanse wereld
- Raakvlak en grensland tussen de soenitsiche en sjitische islam en het orthodoxe christendom
- Effecten van kolonialisme, socialisme en de mondialisering maken het plaatje nu complexer
o Russisch en Chinees zijn nu ook ingeplant geraakt (onder andere bij economische
elites)
Invloed op Iraans en Turks
Invloed religie: orthodox, islam en securalisme ipv puur ‘klassieke’
islamwereld
- Door Turkse volkeren turkestan (land van de Turken)
Evolutie
- Van een centra van het wereldsysteem naar een randgebied of een bufferzone
- Overname van elementen van andere gebieden die hen overheersten en basissen voor eigen
vernieling
- Heel wat kantelmomenten kunnen gekoppeld worden aan gebeurtenissen die in
Europa/China plaatsvonden
CENTRALE VRAAG
Hoe is C-A aan zijn huidige politieke/taalkundige/religieuze kaart gekomen? Hoe ontstaan en
evolueren samenlevingen en culturen wereldrijken en invloedsferen? Waarom doen samenlevingen
en leidingsfiguren wat ze doen?
Centraal hierbij zijn de geografie en aanpassing van de mens aan fysische omstandigheden
Band met klimaat is groot in doorgangsgebied Eurazië (hier evolueert de samenleving en
economie in)
Hoe ontstond de etnisch-taalkundige en religieuze kaart van Centraal Azië?
4 scharnierperiodes – begin vroege ME en einde vorige eeuw
1. Arabische invallen van Omajjaden en Abbasiden 7 e-9eE
1
, - Opname in Islamitische sfeer en in de economische ruimte die tot diep aan Middellandse Zee
reikt
2. Mongoolse invallen
- Wijziging politieke en maatschappelijke kaart
- Voorwaarden voor latere zuidwaartse expansie van Rusland
3. Annexatie van C-A in het Russische tsarenrijk 19 eE
- Russisch kolonialisme
- Basis voor opname in de SU (1922-1991)
4. Opname in SU
- Ontstaan nationale staten en samenlevingen
- Val SU = identiteitscrisis
o Identiteit hangt af van hoe je naar de werkelijkheid kijkt ( deze wordt bepaald door
de geschiedenis)
1. De steppe en het tweestromenland
Landmassa
- Steppen, woestijn en bergketens barrière
- Aan de rand beschavingen ontwikkeld met eigen aard
- Contacten ontstaan ideeën en goederen hun weg gevonden (tot zeevaart)
- Extreme koelte en extreme hitte met strenge heersers
o Het koste het leven van duizenden manschappen en trekdieren
- Geografisch isolement als nadeel en als troef
1.1. Centraal-Azië als natuurlijke regio
Pal in het midden van Eurazië natuurlijke limieten
- In het westen – kaspische bekken / in het noorden Euraziatische steppen / oosten – woestijn
van Taklamakan en in het zuiden bergen van Hindikisj en woestijn van Dasjt-i-lut
- Grondgebied groter dan EU
- Volledig ingesloten door land gevolgen
o Extreem continentaal klimaat (grote temp verschillen)
Klimaatschommelingen doorheen de eeuwen
Woestijnen die aanvankelijk nog geschikt waren voor landbouw
o Menselijk verkeer hoofdzakelijk continentaal
Verkeer op Kaspische zee en Aralmeer als een aanvulling
De geschiedenis draait rond 6 geografische kerngebieden
- Verschillende landschapstypen en bodems als een natuurlijk en maatschappelijk gegeven
o De steppen gedomineerd door nomadische culturen en economieën
o De oasen door sedentaire landbouw
o Contacten en confrontatie tussen de beiden in premoderne periode als motor C-A ge
1.2. De geografische deelgebieden van C-A
1.2.1. De Euraziatische steppen
a) Een gordel van grasland
Steppe als meest omvangrijkste geografische component
- Een bijna ononderbroken gordel van diep in Mongolië tot Hongarije
- Veeteelt een van de weinig duurzame activiteiten
2
, - Verschillende landschapstypes en regio’s
o De hongersteppe in midden huidige Kazachstan
o Ten zuiden van de Hongersteppe de Kyzylkum (grote woestijn)
o Meer naar het westen tussen Kaspische zee en Aralmeer ligt het Ustyurtplateau
De 3 minst bevolkte gebieden
o Langs kaspische zee Kaspische vlakte
Grasland en hier landbouw mogelijk
o Meer naar noordoosten Sari Arqa
Noordelijk natuurlijk limiet van C-A
Overgang tussen steppe en Siberische taiga
Talrijke meren en moerassen
b) De bakermat van de Centraal-Aziatische basisculturen
Euraziatische steppe 3500 v.C.
- Het paard toename mobiliteit nomadische culturen en veeteelteconomieën – tot in
moderne tijd dominant in de steppe
- 2 cultuurgroepen Indo-EU en de altajse
o Kaspische bekken en Aralmeer door de indo-Iraanse volksstammen bewoond
1900-1300 v.C.
- Indo-Iraniërs verschillende migratiegolven
o Wellicht door klimaatschokken en conflicten
o Naar huidige Iran en India
o Verdrijven of assimileren oorspronkelijke inwoners van de oasen
o Sociale organisatie georganiseerd door priesters en adel
De veda’s arian
- Ariërs waren een sociaal-politiek en geen etnisch of raciaal gegeven
Indo-Iraanse geloofsssysteem
- Basis voor zoroastrische religie en kastensysteem in Iran en Serindië en voor hindoeïsme in
India
Land ten oosten van Sari Arqa (steppe en bossen rond mythische Altajgebergte
- Bakermat van de Altajse cultuur
o Turks en Mongoolse talen en culturen
o Vanuit de Turkse en Mongoolse volksverhuizing en veroveringstochten in de late
oudheid
Een deel van hen tot in Eu geraakt (Hunnen (Romeinse rijk) en Avaren
(Hongaarse vlakte))
Sedentaire samenleving Indo-Iraans karakter
Nomadische samenleving Altajs
Deze scheidingslijn is niet 100%
c) wisselwerking tussen nomaden en sedentairen
Niet puur sedentair = strikt en nomaden doen maar wat
3
, - Sociale en economische organisatie die migratie en toegang tot land en water regelde!!
- Continue wisselwerking tussen beide groepen (nomaden aan de grensgebieden)
- Van oorlog / schatplicht tot samenwerking en handel (tss de groepen)
- Nomaden onderling gevecht om land konden de zwakkeren steun vragen aan sedentairen
(hielpen omdat ze niet wilden dat de nomaden hen gingen beroven)
- Sedentairen die nomaden gebruikten om hun handelsroutes te beschermen
- Handel tussen beide werelden
o Nomaden leverden vlees/paarden en lastdieren – in ruil – verbruiksgoederen
- Nomaden veroverden oasen en hun elites namen dan de onderworpen cultuur over
1.2.2. Zjetisu, overgangsgebied tussen steppe en oasen
Gebied tussen bergen van Tiensjan en het Balchasmeer – vandaag in Kazachstan en chinese provincie
Xinjiang
- Overgangsgebied tussen de steppe en de oase
- ¾ steppe en halfwoestijn MR talrijke rivieren die landbouwers aantrokken
- Sterke wisselwerking nomaden en sedentairen
1.2.3. Centraal-Aziës hartland: het tweestromenland van Transoxianië
De geografische kern van de regio
- De 2 grote stromen zijn de Syr Darja en de Amoe Darja
- Tussen beiden rivieren ligt de Kyzylkumwoestijn
- Een van de rivieren beter gekend onder de Gr naam Oxus en daarvan de naam Transoxianië
(achter de Oxus)
- De stroomgebieden tellen een half dozijn grote/talrijke landbouwcentra en oasegebieden
- Het sedentaire hartland van C-A
o Al lang voor onze jaartelling stadstaten, rijken en beschavingen
De vallei vandaag
- Opgedeeld tussen Oezbekistan, Kirgizië en Tadzjikistan
- Er is een contactgebied tss landbouwnederzettingen en de nomaden uit nabijgelegen bergen
- Lang draaischijf voor handelswegen naar Serindië
- Chinese handelaars al vroeg naar ‘vallei van de zeventig steden’ om fruit/paarden/veevoeder
Aanwezigheid van de oase Tsjatsj
- Aan de rand van de steppen
- Centrum nomadenstammen als twistappel conflicten tss nomaden en sedentaire entiteiten
- Belangrijke marktplaatsen voor nomaden
In het zuiden nog 2 grote centra
1. Oasegordel van Zeravsjan
- Nu in Oezbekistan
- De meest historische steden van C-A
o Boechara en Samarkand
- Kern van de Sogdische cultuur
2. Bactrië
- Vandaag in Afghanistan
In het westen: Chorasmië
4
