Leerdoelen:
1. Je kunt naar gedrag van mensen kijken vanuit het biologische perspectief en voorbeelden geven
van genetische, hormonale en neurochemische verklaringen voor gedragingen.
2. Je kunt naar gedrag van mensen kijken vanuit het evolutionaire perspectief en voorbeelden
geven van verklaringen voor gedragingen als gevolg van universele kenmerken van het brein
oftewel van psychologische adaptaties.
3. Je kunt beschrijven hoe de signaaloverdracht in het brein werkt en hoe medicijnen en drugs
hierop inwerken.
4. Je kunt de belangrijkste structuren van het brein en de functies ervan benoemen.
5. Je kunt uitleggen wat neurale correlaten zijn en welke problemen wetenschappers ondervinden.
bij het zoeken ernaar, en enkele onderzoeksmethodes omschrijven.
6. Je kunt in grote lijnen de ontwikkeling van het brein beschrijven, wat plasticiteit in die context
betekent en wat kritische periodes zijn.
7. Je kunt onze visuele waarneming, aandacht, emoties en taal relateren aan processen in de
hersenen.
8. Je kunt bij een zelfgekozen neuropsychologisch onderwerp aangeven wat/hoe het biologische
en/of evolutionaire perspectief bijdraagt aan de omgang met dat onderwerp in de (professionele)
praktijk
,Week 1:
De neuropsychologie is verwant aan de biologische psychologie en evolutionaire psychologie. We
gaan opzoek naar de relatie tussen de werking van ons brein en onze gedragingen, en
gewaarwordingen, gedachten, gevoelens enzovoort.
Uitgangspunten van de biologische psychologie: de mens is ‘een beschreven blad’. Al bij de
conceptie wordt de erfelijke bagage, het DNA, van een mens vastgelegd. Deze bepaalt of beïnvloed –
daarover lopen de opvattingen binnen deze stroming uiteen – de gedragsmogelijkheden van de
mens. Gedrag en gedachten, emoties en motieven hangen altijd samen met biologische processen in
het lichaam. Zo kan gedrag worden veroorzaakt door een virus, een erfelijk gen, een cel afwijking, en
,een teveel of tekort aan hersenen – en lichaamsstofjes zoals neurotransmitters en hormonen. De
hersenen zijn het belangrijkste orgaan bij het sturen van gedrag, gedachten, emoties enzovoort.
Zonder hersenen is gedrag onmogelijk. Mensen zijn het product van een langdurige evolutionaire
geschiedenis. Gedrag van mensen kan begrijpen gemaakt worden door het te plaatsen binnen de
evolutie.
Uitgangspunten van de evolutionaire psychologie: hersenen zijn, net als alle andere onderdelen van
het lichaam, de uitkomst van een evolutionair proces. Daaruit volgt dat, als is iedereen uniek, ieders
geest ook kenmerken heeft die terug te vinden zijn bij alle andere mensen. Deze worden door middel
van natuurlijke selectie (zie Darwins theorie) doorgegeven van generatie op generatie omdat ze
helpen bij overleving dan wel voortplanting. Deze universele kenmerken van de menselijke geest,
psychologische adaptaties (=aanpassingen) genoemd, zorgen ervoor dat onze gedragsmogelijkheden
(die in theorie oneindig zijn) gereduceerd worden tot een beperkt aantal acties. Psychologische
adaptaties zijn complex, bestaan uit verschillende onderdelen, zijn functioneel gespecialiseerd en
bovendien talrijk, snel, automatisch en onbewust.
Massive modularity hypothesisi: the mind is a ‘’a collection of instincts adaptes for solving
evolutionarily significant problems – the mind as a Awiss Army knife’’.
Denk bijvoorbeeld aan snel en gepast reageren op bijvoorbeeld een slang of op een mogelijk
ontrouwe partner. Of de gevoelens van zorg die worden opgewerkt door baby’s en jonge dieren.
Darwins theorie: er is competitie om de beperkte hoeveelheid hulpbronnen en er is variatie
(verschillen) tussen soortgenoten. De dieren die het beste zijn aangepast aan hun natuurlijke
omgeving, zullen het gemakkelijkst voedsel kunnen vinden, zich beter kunnen verdedigen tegen
aanvallers, beter bestand zijn tegen parasieten en soepeler weten om te gaan met de eisen van het
klimaat en meer gezonde nakomelingen produceren dan minder goed aangepaste soortgenoten. Dit
is het proces van ‘natuurlijke selectie’’ of ‘survival of the fittest’.
Hoe onderscheid je adaptaties (=aanpassingen) van eigenschappen die niet bijdragen aan overleving
en voortplanting?:
- ze zijn complex van aard
- bestaan uit verschillende onderdelen
- werken automatisch
- hebben een duidelijke functie
Wel vreemd dat sommige dieren die niet goed zijn aangepast, toch overleven. Darwins verklaring:
seksuele selectie! Bepaalde kenmerken, hoe onhandig ook, doen het goed bij het andere geslacht en
worden zo doorgegeven. Seksuele selectie heeft meer invloed op het uiterlijk en gedrag van
mannetjes dan op dat van vrouwtjes. Dit verschil wordt seksueel dimorfisme genoemd. Het houdt
verband met de hoeveelheid tijd en energie die M/V in het nageslacht stoppen. Seksuele selectie
selecteert dus op andere eigenschappen dan natuurlijke selectie. Bij dieren:
- mannetjes groot sterk en agressief
- vrouwtjes kieskeurig
Bij mensen is er minder verschil. Mannen zijn ook kieskeurig en investeren ook in nageslacht.
Na Darwin:
- Meer inzicht in erfelijkheid (genen, DNA)
- Ethologie: onderzoek naar de adaptieve waarde van diergedrag
Wat is de directe oorzaak van gedrag?
Hoe ontwikkelt gedrag zich?
Wat is de functie voor overleving?
Wat is de evolutionaire geschiedenis van gedrag?
, - Konrad lorenz onderzocht het mechanisme van imprinting (= genetisch geprogrammeerd,
snel leerproces en binnen een kritische periode) bij ganzen.
- Bill Hamilton voegde inclusive fitness (= het directe + indirecte voortplantingssucces van een
individu) toe aan de theorie van Darwin.
Het gaat niet alleen om het reproductieve succes van een individu zelf maar ook om diens
bijdrage aan de ontwikkeling van genetisch verwanten (zoals een jonger broertje of zusje, een
neefje of nichtje).
- Vergelijkende psychologie: gedrag van mens en dier vergelijken. Typisch voor mensen:
- Cumulatieve cultuur: we nemen niet alleen dingen van elkaar over maar brengen ook
verbeteringen aan.
- Shared intentionality: samen iets doen en bereiken.
- Cognitieve archeologie: op basis van vondsten (fossielen en artefacten) een beeld vormen
van voorouders.
Kritiek op de evolutionaire psychologie:
- Star, alsof alles om aangeboren instincten draait
- Niet te toetsen, het zijn verklaringen achteraf
- Politieke agenda? Seksistisch?
Naturalistic fallacy: het idee dat men wat men in de praktijk aantreft,
ook juist vindt
- Te veel nadruk op genen. Nog te weinig kennis epi-genetica: het tot
expressie komen van genen in samenspel met de omgeving.
Ons brein: bij al onze gedragingen, gewaarwordingen, ervaringen, gedachten
en gevoelens is ons brein betrokken! Het menselijk brein is een mysterieus
orgaan, een onvoorspelbaar complex systeem van netwerken van neuronen dat altijd actief is, altijd
zoemt en ronkt ook als we slapen of dagdromen. Met de moderne scantechnieken kan naar hersenen
(in actie) van levende mensen worden gekeken.
1. Je kunt naar gedrag van mensen kijken vanuit het biologische perspectief en voorbeelden geven
van genetische, hormonale en neurochemische verklaringen voor gedragingen.
2. Je kunt naar gedrag van mensen kijken vanuit het evolutionaire perspectief en voorbeelden
geven van verklaringen voor gedragingen als gevolg van universele kenmerken van het brein
oftewel van psychologische adaptaties.
3. Je kunt beschrijven hoe de signaaloverdracht in het brein werkt en hoe medicijnen en drugs
hierop inwerken.
4. Je kunt de belangrijkste structuren van het brein en de functies ervan benoemen.
5. Je kunt uitleggen wat neurale correlaten zijn en welke problemen wetenschappers ondervinden.
bij het zoeken ernaar, en enkele onderzoeksmethodes omschrijven.
6. Je kunt in grote lijnen de ontwikkeling van het brein beschrijven, wat plasticiteit in die context
betekent en wat kritische periodes zijn.
7. Je kunt onze visuele waarneming, aandacht, emoties en taal relateren aan processen in de
hersenen.
8. Je kunt bij een zelfgekozen neuropsychologisch onderwerp aangeven wat/hoe het biologische
en/of evolutionaire perspectief bijdraagt aan de omgang met dat onderwerp in de (professionele)
praktijk
,Week 1:
De neuropsychologie is verwant aan de biologische psychologie en evolutionaire psychologie. We
gaan opzoek naar de relatie tussen de werking van ons brein en onze gedragingen, en
gewaarwordingen, gedachten, gevoelens enzovoort.
Uitgangspunten van de biologische psychologie: de mens is ‘een beschreven blad’. Al bij de
conceptie wordt de erfelijke bagage, het DNA, van een mens vastgelegd. Deze bepaalt of beïnvloed –
daarover lopen de opvattingen binnen deze stroming uiteen – de gedragsmogelijkheden van de
mens. Gedrag en gedachten, emoties en motieven hangen altijd samen met biologische processen in
het lichaam. Zo kan gedrag worden veroorzaakt door een virus, een erfelijk gen, een cel afwijking, en
,een teveel of tekort aan hersenen – en lichaamsstofjes zoals neurotransmitters en hormonen. De
hersenen zijn het belangrijkste orgaan bij het sturen van gedrag, gedachten, emoties enzovoort.
Zonder hersenen is gedrag onmogelijk. Mensen zijn het product van een langdurige evolutionaire
geschiedenis. Gedrag van mensen kan begrijpen gemaakt worden door het te plaatsen binnen de
evolutie.
Uitgangspunten van de evolutionaire psychologie: hersenen zijn, net als alle andere onderdelen van
het lichaam, de uitkomst van een evolutionair proces. Daaruit volgt dat, als is iedereen uniek, ieders
geest ook kenmerken heeft die terug te vinden zijn bij alle andere mensen. Deze worden door middel
van natuurlijke selectie (zie Darwins theorie) doorgegeven van generatie op generatie omdat ze
helpen bij overleving dan wel voortplanting. Deze universele kenmerken van de menselijke geest,
psychologische adaptaties (=aanpassingen) genoemd, zorgen ervoor dat onze gedragsmogelijkheden
(die in theorie oneindig zijn) gereduceerd worden tot een beperkt aantal acties. Psychologische
adaptaties zijn complex, bestaan uit verschillende onderdelen, zijn functioneel gespecialiseerd en
bovendien talrijk, snel, automatisch en onbewust.
Massive modularity hypothesisi: the mind is a ‘’a collection of instincts adaptes for solving
evolutionarily significant problems – the mind as a Awiss Army knife’’.
Denk bijvoorbeeld aan snel en gepast reageren op bijvoorbeeld een slang of op een mogelijk
ontrouwe partner. Of de gevoelens van zorg die worden opgewerkt door baby’s en jonge dieren.
Darwins theorie: er is competitie om de beperkte hoeveelheid hulpbronnen en er is variatie
(verschillen) tussen soortgenoten. De dieren die het beste zijn aangepast aan hun natuurlijke
omgeving, zullen het gemakkelijkst voedsel kunnen vinden, zich beter kunnen verdedigen tegen
aanvallers, beter bestand zijn tegen parasieten en soepeler weten om te gaan met de eisen van het
klimaat en meer gezonde nakomelingen produceren dan minder goed aangepaste soortgenoten. Dit
is het proces van ‘natuurlijke selectie’’ of ‘survival of the fittest’.
Hoe onderscheid je adaptaties (=aanpassingen) van eigenschappen die niet bijdragen aan overleving
en voortplanting?:
- ze zijn complex van aard
- bestaan uit verschillende onderdelen
- werken automatisch
- hebben een duidelijke functie
Wel vreemd dat sommige dieren die niet goed zijn aangepast, toch overleven. Darwins verklaring:
seksuele selectie! Bepaalde kenmerken, hoe onhandig ook, doen het goed bij het andere geslacht en
worden zo doorgegeven. Seksuele selectie heeft meer invloed op het uiterlijk en gedrag van
mannetjes dan op dat van vrouwtjes. Dit verschil wordt seksueel dimorfisme genoemd. Het houdt
verband met de hoeveelheid tijd en energie die M/V in het nageslacht stoppen. Seksuele selectie
selecteert dus op andere eigenschappen dan natuurlijke selectie. Bij dieren:
- mannetjes groot sterk en agressief
- vrouwtjes kieskeurig
Bij mensen is er minder verschil. Mannen zijn ook kieskeurig en investeren ook in nageslacht.
Na Darwin:
- Meer inzicht in erfelijkheid (genen, DNA)
- Ethologie: onderzoek naar de adaptieve waarde van diergedrag
Wat is de directe oorzaak van gedrag?
Hoe ontwikkelt gedrag zich?
Wat is de functie voor overleving?
Wat is de evolutionaire geschiedenis van gedrag?
, - Konrad lorenz onderzocht het mechanisme van imprinting (= genetisch geprogrammeerd,
snel leerproces en binnen een kritische periode) bij ganzen.
- Bill Hamilton voegde inclusive fitness (= het directe + indirecte voortplantingssucces van een
individu) toe aan de theorie van Darwin.
Het gaat niet alleen om het reproductieve succes van een individu zelf maar ook om diens
bijdrage aan de ontwikkeling van genetisch verwanten (zoals een jonger broertje of zusje, een
neefje of nichtje).
- Vergelijkende psychologie: gedrag van mens en dier vergelijken. Typisch voor mensen:
- Cumulatieve cultuur: we nemen niet alleen dingen van elkaar over maar brengen ook
verbeteringen aan.
- Shared intentionality: samen iets doen en bereiken.
- Cognitieve archeologie: op basis van vondsten (fossielen en artefacten) een beeld vormen
van voorouders.
Kritiek op de evolutionaire psychologie:
- Star, alsof alles om aangeboren instincten draait
- Niet te toetsen, het zijn verklaringen achteraf
- Politieke agenda? Seksistisch?
Naturalistic fallacy: het idee dat men wat men in de praktijk aantreft,
ook juist vindt
- Te veel nadruk op genen. Nog te weinig kennis epi-genetica: het tot
expressie komen van genen in samenspel met de omgeving.
Ons brein: bij al onze gedragingen, gewaarwordingen, ervaringen, gedachten
en gevoelens is ons brein betrokken! Het menselijk brein is een mysterieus
orgaan, een onvoorspelbaar complex systeem van netwerken van neuronen dat altijd actief is, altijd
zoemt en ronkt ook als we slapen of dagdromen. Met de moderne scantechnieken kan naar hersenen
(in actie) van levende mensen worden gekeken.
