Aantekeningen Forensische psychiatrie Recht
Week B1
Forensische psychiatrie;
De bijdrage van gedragsdeskundigen aan het straf (proces) recht en aanpalende
rechtsgebieden door advisering aan de rechter en door de begeleiding en behandeling van
gedetineerden en patiënten in het kader van een civielrechtelijke of strafrechtelijke
maatregel.
Forensische psychiatrie kun je opdelen in het burgerlijk recht, strafprocesrecht en penitentiair
recht.
Burgerlijk recht;
- Handelingsonbekwaamheid
- Handelingsonbevoegdheid
- Wilsonbekwaamheid
Strafprocesrecht en penitentiair recht;
- Toerekeningsvatbaarheid
- Het psychologisch onderzoek Pro Justitia
- Het strafrechtelijk psychiatrisch gedragskundigenonderzoek Pro Justitia
- De penitentiaire beginselenwet
- Psychiatrische zorg in het gevangeniswezen
- Ambulante forensische behandeling
- TBS
- De tenuitvoerlegging van de maatregel TBS
- De taxatie van delictsrecidive in de forensische psychiatrie
Psychiatrie en jeugdrecht;
Wetten:
- Burgerlijk wetboek
- Jeugdwet
- Wetboek van Strafrecht
- Wetboek van Strafvordering
Wat is het bredere kader waarbinnen de forensische psychiatrie opereert?
De bescherming van de maatschappij tegen schadelijk gedrag van ‘geestelijke zieken’ en
met name de rol van gedragsdeskundigen hierin.
Belangrijke wetten in dit kader;
- Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg Wvggz
- Wet zorg en dwang Wzd
- Wet forensische zorg Wfz
- Wetboek van Strafrecht en Wetboek van Strafvordering Sr en Sv
- Jeugdwet Jw
- Burgerlijk wetboek Bw
Wat onderscheidt de forensische psychiatrie van de reguliere psychiatrie?
- Gestelde vragen vallen buiten het eigenlijke vakgebied
- Het initiatief van de patiënt
- Het vertalen van zowel de eigen als de ‘juridische vaktaal’
,De rechter neemt bijna altijd het advies van de gedragsdeskundige over, het is dus van
belang dat er toezicht is op dit advies.
Kwaliteitsbewaking:
- Partijen mogen reageren op, de kwaliteit, van het adviesrapport
- Speciale opleiding tot Pro Justitia Rapporteur vanuit het NIFP
- Wettelijke regels, gedragscodes, richtlijnen en tuchtcodes, opgenomen in het
beoordelingskader FPPO van het NRGD
- Registratie in NRGD en BIG-register
Forensische gedragsdeskundigen zijn niet altijd even tevreden. Redenen hiervan zijn de lage
financiële vergoeding, het vele papierwerk, het ‘beste’ advies kan soms niet worden
uitgevoerd en de afstemming over nieuwe ontwikkelingen tussen juristen en
psychologen/psychiaters kan soms beter.
Het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen is de forensische kwaliteitsorganisatie
voor de rechtspraak in Nederland. Het NRGD zorgt ervoor dat forensisch onderzoekers en
hun rapportages voldoen aan (inter)nationaal geldende normen. Het NRGD is ontstaan in
2010 bij invoering Wet deskundige in strafzaken.
Historische reflectie over psychiatrie en Recht, van de verlichting naar de 19e eeuw.
Eerste helft van de 18e eeuw;
- Religie meer op de achtergrond
- Meer ruimte voor natuurwetenschappelijk onderzoek
- Geneeskundige behandeling van psychisch gestoorden
Tweede helft van de 18e eeuw;
- Een meer verzorgende behandeling van geestelijk gestoorden in inrichtingen
- Moral treatment retreat, niet medische behandeling, maar psychische beïnvloeding door
middel van opvoeding, arbeid en onderwijs.
In verschillende landen ontstond geleidelijk aan wettelijke regelgeving voor opsluiting van
psychische gestoorden.
De drie verschillende strafrecht scholen
Klassieke school Humanisering strafstelsel
Moderne strafrechtschool Experimenteel onderzoek en aandacht delinquente mens.
Niet de daad, maar de dader moet worden beoordeeld
Utrechtse school Multidisciplinaire benadering gericht op het samenbrengen
van enerzijds theorie en praktijk en anderzijds tussen het
recht en de sociale wetenschappen.
Weten tot wanneer de ene strafrechtschool loopt en wanneer het overliep in de
anderen, de precieze jaartallen hoef je niet te weten.
Oorzaken daling TBS;
Het vertrouwen in de TBS- maatregel nam af bij verschillende procespartijen
- Advocaten adviseerden om niet mee te werken
- Lange wachttijden alvorens behandeling start, de opgelopen behandelduur en eventuele
plaatsing in een longstay-afdeling.
Alternatieven voor TBS zijn een lange gevangenisstraf, een ISD- maatregel en gedwongen
civiele opname op grond van de Wvggz en Wzd.
, Week B2
Handelingsonbekwaamheid
Handelingsonbevoegdheid
Wilsonbekwaamheid
Vertegenwoordiging;
- Mentorschap Benoemd door de rechter, geldt rechterlijke controle
- Bewindvoering Benoemd door de rechter, geldt rechterlijke controle
- Curatele Benoemd door de rechter, geldt rechterlijke controle
- Volmacht Zelf benoemd, geldt géén rechterlijke controle
- Zaakwaarneming Zelf benoemd, geldt géén rechterlijke controle
- WGBO Zelf benoemd, geldt géén rechterlijke controle
De WGBO vind je in boek 7 artikel 446 tot en met 468.
Toestemming geven voor behandeling volgens de WGBO;
Als iemand handelingsonbekwaam is, mag betrokkene niet zelf beslissen tot wel of geen
behandeling. Er wordt dan gekeken naar een wettelijk vertegenwoordiger. Onder een
wettelijk vertegenwoordiger valt een curator of mentor, aangewezen door de rechter. Als
deze er niet is, wordt er gekeken of er sprake is van een schriftelijke gevolmachtigde. Als er
geen sprake is van een schriftelijk gevolmachtigde, wordt er gekeken of betrokkene een
echtgenoot of levensgenoot heeft. Als er geen sprake blijkt te zijn van een echtgenoot of
levensgezel, wordt er gekeken naar ouders, (klein) kinderen, broers of zussen.
Handelingsbekwaam;
Alle meerderjarigen zijn bevoegd tot het verrichten van rechtshandelingen. Iemand mag in
principe alle rechtshandelingen verrichten.
Handelingsonbekwaam;
- Alle minderjarigen, tenzij de minderjarige toestemming heeft van zijn wettelijk
vertegenwoordiger. Toestemming wordt verondersteld te zijn verleend, indien het een
rechtshandeling betreft die als gebruikelijk wordt gezien in het maatschappelijk verkeer.
- Onder curatele gestelde meerderjarigen artikel 1:387 BW
1. Op grond van iemands lichamelijke of geestelijke toestand
2. Op grond van gewoonte van drank of drugsmisbruik
Handelingsonbevoegd
Je bent handelingsbekwaam, maar een aantal rechtshandelingen mag je niet verrichten, dus
ben je handelingsonbevoegd.
In het geval van het huwelijksvermogensrecht, in geval er géén toestemming is verleend
door de andere echtgenoot voor de rechtshandelingen genoemd in artikel 1:88 BW;
- Rechtshandelingen met betrekking tot de woning of inboedel of;
- Bovenmatige giften; of
- Zich als borg stellen of hoofdelijke medeschuldenaar worden; of
- Overeenkomsten van koop op afbetaling
Je bent handelingsonbevoegd als je onder curatele staat, een mentor hebt of onder bewind
staat.
Onder curatele;
De curator behartigt de financiële en andere belangen van de onder curatele gestelde.
Een meerderjarige kan door de kantonrechter onder curatele worden gesteld, wanneer hij
tijdelijk duurzaam zijn belangen niet behoorlijk waarneemt of zijn veiligheid of die van
Week B1
Forensische psychiatrie;
De bijdrage van gedragsdeskundigen aan het straf (proces) recht en aanpalende
rechtsgebieden door advisering aan de rechter en door de begeleiding en behandeling van
gedetineerden en patiënten in het kader van een civielrechtelijke of strafrechtelijke
maatregel.
Forensische psychiatrie kun je opdelen in het burgerlijk recht, strafprocesrecht en penitentiair
recht.
Burgerlijk recht;
- Handelingsonbekwaamheid
- Handelingsonbevoegdheid
- Wilsonbekwaamheid
Strafprocesrecht en penitentiair recht;
- Toerekeningsvatbaarheid
- Het psychologisch onderzoek Pro Justitia
- Het strafrechtelijk psychiatrisch gedragskundigenonderzoek Pro Justitia
- De penitentiaire beginselenwet
- Psychiatrische zorg in het gevangeniswezen
- Ambulante forensische behandeling
- TBS
- De tenuitvoerlegging van de maatregel TBS
- De taxatie van delictsrecidive in de forensische psychiatrie
Psychiatrie en jeugdrecht;
Wetten:
- Burgerlijk wetboek
- Jeugdwet
- Wetboek van Strafrecht
- Wetboek van Strafvordering
Wat is het bredere kader waarbinnen de forensische psychiatrie opereert?
De bescherming van de maatschappij tegen schadelijk gedrag van ‘geestelijke zieken’ en
met name de rol van gedragsdeskundigen hierin.
Belangrijke wetten in dit kader;
- Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg Wvggz
- Wet zorg en dwang Wzd
- Wet forensische zorg Wfz
- Wetboek van Strafrecht en Wetboek van Strafvordering Sr en Sv
- Jeugdwet Jw
- Burgerlijk wetboek Bw
Wat onderscheidt de forensische psychiatrie van de reguliere psychiatrie?
- Gestelde vragen vallen buiten het eigenlijke vakgebied
- Het initiatief van de patiënt
- Het vertalen van zowel de eigen als de ‘juridische vaktaal’
,De rechter neemt bijna altijd het advies van de gedragsdeskundige over, het is dus van
belang dat er toezicht is op dit advies.
Kwaliteitsbewaking:
- Partijen mogen reageren op, de kwaliteit, van het adviesrapport
- Speciale opleiding tot Pro Justitia Rapporteur vanuit het NIFP
- Wettelijke regels, gedragscodes, richtlijnen en tuchtcodes, opgenomen in het
beoordelingskader FPPO van het NRGD
- Registratie in NRGD en BIG-register
Forensische gedragsdeskundigen zijn niet altijd even tevreden. Redenen hiervan zijn de lage
financiële vergoeding, het vele papierwerk, het ‘beste’ advies kan soms niet worden
uitgevoerd en de afstemming over nieuwe ontwikkelingen tussen juristen en
psychologen/psychiaters kan soms beter.
Het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen is de forensische kwaliteitsorganisatie
voor de rechtspraak in Nederland. Het NRGD zorgt ervoor dat forensisch onderzoekers en
hun rapportages voldoen aan (inter)nationaal geldende normen. Het NRGD is ontstaan in
2010 bij invoering Wet deskundige in strafzaken.
Historische reflectie over psychiatrie en Recht, van de verlichting naar de 19e eeuw.
Eerste helft van de 18e eeuw;
- Religie meer op de achtergrond
- Meer ruimte voor natuurwetenschappelijk onderzoek
- Geneeskundige behandeling van psychisch gestoorden
Tweede helft van de 18e eeuw;
- Een meer verzorgende behandeling van geestelijk gestoorden in inrichtingen
- Moral treatment retreat, niet medische behandeling, maar psychische beïnvloeding door
middel van opvoeding, arbeid en onderwijs.
In verschillende landen ontstond geleidelijk aan wettelijke regelgeving voor opsluiting van
psychische gestoorden.
De drie verschillende strafrecht scholen
Klassieke school Humanisering strafstelsel
Moderne strafrechtschool Experimenteel onderzoek en aandacht delinquente mens.
Niet de daad, maar de dader moet worden beoordeeld
Utrechtse school Multidisciplinaire benadering gericht op het samenbrengen
van enerzijds theorie en praktijk en anderzijds tussen het
recht en de sociale wetenschappen.
Weten tot wanneer de ene strafrechtschool loopt en wanneer het overliep in de
anderen, de precieze jaartallen hoef je niet te weten.
Oorzaken daling TBS;
Het vertrouwen in de TBS- maatregel nam af bij verschillende procespartijen
- Advocaten adviseerden om niet mee te werken
- Lange wachttijden alvorens behandeling start, de opgelopen behandelduur en eventuele
plaatsing in een longstay-afdeling.
Alternatieven voor TBS zijn een lange gevangenisstraf, een ISD- maatregel en gedwongen
civiele opname op grond van de Wvggz en Wzd.
, Week B2
Handelingsonbekwaamheid
Handelingsonbevoegdheid
Wilsonbekwaamheid
Vertegenwoordiging;
- Mentorschap Benoemd door de rechter, geldt rechterlijke controle
- Bewindvoering Benoemd door de rechter, geldt rechterlijke controle
- Curatele Benoemd door de rechter, geldt rechterlijke controle
- Volmacht Zelf benoemd, geldt géén rechterlijke controle
- Zaakwaarneming Zelf benoemd, geldt géén rechterlijke controle
- WGBO Zelf benoemd, geldt géén rechterlijke controle
De WGBO vind je in boek 7 artikel 446 tot en met 468.
Toestemming geven voor behandeling volgens de WGBO;
Als iemand handelingsonbekwaam is, mag betrokkene niet zelf beslissen tot wel of geen
behandeling. Er wordt dan gekeken naar een wettelijk vertegenwoordiger. Onder een
wettelijk vertegenwoordiger valt een curator of mentor, aangewezen door de rechter. Als
deze er niet is, wordt er gekeken of er sprake is van een schriftelijke gevolmachtigde. Als er
geen sprake is van een schriftelijk gevolmachtigde, wordt er gekeken of betrokkene een
echtgenoot of levensgenoot heeft. Als er geen sprake blijkt te zijn van een echtgenoot of
levensgezel, wordt er gekeken naar ouders, (klein) kinderen, broers of zussen.
Handelingsbekwaam;
Alle meerderjarigen zijn bevoegd tot het verrichten van rechtshandelingen. Iemand mag in
principe alle rechtshandelingen verrichten.
Handelingsonbekwaam;
- Alle minderjarigen, tenzij de minderjarige toestemming heeft van zijn wettelijk
vertegenwoordiger. Toestemming wordt verondersteld te zijn verleend, indien het een
rechtshandeling betreft die als gebruikelijk wordt gezien in het maatschappelijk verkeer.
- Onder curatele gestelde meerderjarigen artikel 1:387 BW
1. Op grond van iemands lichamelijke of geestelijke toestand
2. Op grond van gewoonte van drank of drugsmisbruik
Handelingsonbevoegd
Je bent handelingsbekwaam, maar een aantal rechtshandelingen mag je niet verrichten, dus
ben je handelingsonbevoegd.
In het geval van het huwelijksvermogensrecht, in geval er géén toestemming is verleend
door de andere echtgenoot voor de rechtshandelingen genoemd in artikel 1:88 BW;
- Rechtshandelingen met betrekking tot de woning of inboedel of;
- Bovenmatige giften; of
- Zich als borg stellen of hoofdelijke medeschuldenaar worden; of
- Overeenkomsten van koop op afbetaling
Je bent handelingsonbevoegd als je onder curatele staat, een mentor hebt of onder bewind
staat.
Onder curatele;
De curator behartigt de financiële en andere belangen van de onder curatele gestelde.
Een meerderjarige kan door de kantonrechter onder curatele worden gesteld, wanneer hij
tijdelijk duurzaam zijn belangen niet behoorlijk waarneemt of zijn veiligheid of die van
