Samenvatting - Toxicologie en farmacokinetiek

Toxicologie en farmacokinetiek
1. Inleiding
1.1. Farmacologie en toxicologie
 Xenobiotica= lichaamsvreemde chemische stoffen
 Gewenst of ongewenst
 Toxicologie= bestuderen van de wisselwerking tussen schadelijke stoffen en levende
organismen
 Nature oorsprong of geproduceerd
 Farmacologie= bestuderen van de wisselwerking tussen een geneesmiddel en levende
organismen
 Zowel de gewenste effecten als de bijwerkingen
 Galenica= aanmaken van de geneesmiddelen
 Farmacon= de actieve stof in een geneesmiddel
 Geneesmiddel= farmacon (+ hulstoffen) in farmaceutische vorm
Elk bestanddeel kan toxisch zijn, de dosis bepaald of iets al dan niet toxisch is

1.2. Aspecten van de farmacologie
Fasen van de werking van een geneesmiddel:
1) Farmaceutische fase
= het uiteenvallen van het geneesmiddel in het gastro-intestinaal stelsel om actieve stof vrij
te stellen aan het darmlumen
2) Farmacokinetische fase
= het bereiken van het geneesmiddel op de plaats van de werking
3) Farmacodynamische fase
= het farmacon doet zijn farmacologische werking
4) Therapeutische fase
= therapeutisch gunstig effect
ADME
- Absorptie
= farmaceutische fase
 Opname van het actieve bestanddeel in de bloedbaan
- Distributie
= verdere verdeling van het farmacon doorheen het lichaam
 Arriveren op de plaats van de werking
 Interageren met functionele aangrijppunten in/op een cel
= fysiologische veranderingen van de cel
- Métabolisme
= chemische wijziging van het farmacon
 Vanaf het contact met de bloedbaan= eliminatie
 Lever
- Excretie
= verwijderen van het farmacon uit het lichaam
 Nieren


1

,Farmacokinetiek:
= Bestuderen van de veranderingen van farmaconconcentraties in het lichaam in relatie met de tijd
 Wat doet het lichaam met het medicijn?
 ADME
Beïnvloedingen:
 Genetische variabiliteit
 Snips= 1 nucleotide dat op DNA niveau veranderd wordt, een ander eiwit komt tot
uiting
 Interactie met andere medicatie of voedingssupplementen
 Interactie met voeding
 Interactie met medische toestand
 Bv. iemand met de ziekte van Crohn heeft een darmontsteking. Hierdoor zal de
persoon sneller medicatie opnemen door schade aan de wand
Farmacodynamiek:
= Bestuderen van de wisselwerking tussen farmacon en het lichaam
 Wat doet het geneesmiddel met het lichaam?
Farmacokinetiek + farmacodynamiek= farmaceutisch profiel van farmacon
Benefit-risk ratio
= verhouding van de voordelen en risico’s voor de patiënt in relatie met zijn ziektebeeld

1.3. Aspecten van de toxicologie
2 doeleinden:
- Risico van blootstelling aan lichaamsvreemde stoffen beperken
- Grenswaarden vastleggen van dosissen of concentraties die geen schadelijk effect teweeg
brengen
Toxische agentia= niet gemakkelijk te zeggen
 “De dosis is bepalend”: Paracelsus (grondlegger toxicologie)
Alles is giftig als de hoeveelheid groot genoeg is
Toxine= geneesmiddel die de minimale toxische concentratie (MTC) bereikt
Meest gevaar lopende organen:
- Lever
Leverbeschadiging= icterus, cirrose
- Nieren
Nierbeschadiging= albuminurie, niersteen
Andere gevaren:
- Zenuwstelsel:
 Verlammingen
 Gezichtstoornissen
- De huid
 Jeuk
 Eczeem
 Roodheid
- Hart
 Ritmestoornis
 Drukval of-verhoging
- Beenmerg
 anemie


2

, - Endocriene stelsel
 Schildkliervergroting
- Slijmvliezen
 Stomasitis
- Maagdarmstelsel
 Maagbloeding
 Diarree
- …
Toxicokinetiek
= Bestuderen van de veranderingen van giftige stoffen in het lichaam in relatie met de tijd
Toxicodynamiek
= Bestuderen van de wisselwerking tussen de giftige stof en het lichaam

2. Geneesmiddelformulering
2.1. Algemeen
= de vorm waaronder het farmacon wordt toegediend
Keuze afhankelijk van:
 Gewenste plaats van werking
 Dosis
 Verwerkingseigenschappen van het farmacon
 Inwendig (binnenin het lichaam) of uitwendig (buiten het lichaam: huid en slijmvliezen)
gebruik
 Persoonsgebonden factoren (leeftijd, hulphoevendheid,…)
 Economische factoren
Lokale werking= het GM heeft enkel effect ter hoogte van de aangebrachte plek
Voorbeelden:
- Ontsmettende zalf op de huid
- Puffer bij een astma-aanval
Systemische werking= het GM moet eerst in de bloedbaan opgenomen worden om uiteindelijk naar
ergens in het lichaam te gaan
Voorbeelden:
- Tabletten met antibioticum
- Morfine pleister (geeft GM aan de bloedbaan)
- Sublinguaal tablet

2.2. Orale toediening
Via de mond
1) Tabletten
 Persen van het farmacon en hulpstoffen
 Sommige tabletten hebben nog een coating
Redenen:
 Smaakbedekking
 Stabiliteit van het farmacon
Beschermen tegen licht of vocht
 Reguleren van de farmaconafgifte
Zuurgevoelige middelen beschermen tegen maagzuur

3

, Varianten:
 Bruistablet
 Smelttablet
 Buccale tablet= via wangslijmvlies
 Sublinguale tablet= onder de tong
 Voordeel bij beide:
Komt meteen in de bloedbaan terecht= geen first pass effect
 Kauwtablet
2) Capsules
= gelatine-omhulsel
 Komt vrij bij waterig milieu
3) Siropen
Bij suspensie= schudden voor gebruik
4) Emulsies
Schudden voor gebruik
5) Druppels
6) Oplospoeders

2.3. Dermale toedieningen
Via de huid
2.3.1. Voor lokaal effect
Huid is opgebouwd uit 3 lagen:
1. Epidermis
Opgebouwd uit: dicht aaneensluitend
dekweefsel + bovenop hoornlaag (dood
weefsel)
2. Dermis
Opgebouwd uit: bindweefsel met een netwerk
van bloedvaten, lymfevaten, zenuwen, talg &
zweet-klieren, haarfollikels
3. Subcutane vetlaag
Farmacon kan in het onderhuids vetdepot blijven
=> lokaal
Gedrag van het farmacon hangt af van:
- Fysio-chemische eigenschappen van de stof
Vet- en wateroplosbaarheid
- Conditie van de huid
Beschadigd of niet
- Leeftijd van de persoon
Huid van ouderen en kinderen zijn dunner
- Plaats op het lichaam
Voetzool  moeilijk doorlaatbaar
Achter het oor  makkelijk doorlaatbaar
- Farmaceutische vorm
Waterige crème= water zorgt voor een zwelling van de epidermis= hogere doorlaatbaarheid
Vette crème= blijft langer op de huid liggen= langer oppervlakkig werkzaam



4