Inhoudsopgave
1 Wat is nu recht:........................................................................................... 5
2 Geheel van bindende regels :.......................................................................5
2.1 Gebods-, verbods -en verlofsbepalingen:..................................................................5
2.1.1 Gebodsbepaling :...............................................................................................6
2.1.2 Verbodsbepaling:................................................................................................ 6
2.1.3 Verlofsbepaling:.................................................................................................. 6
2.2 Rechtsregels toepasselijk naar keuze & wilsaanvullende regels (examen):..............6
2.3 Rechtsregels toepasselijk naar keuze:......................................................................6
2.3.1 Wilsaanvullende regels:......................................................................................6
2.4 Ondersteunende regels:........................................................................................... 7
2.5 Technische regels en formalisme:.............................................................................7
3 Waarom samenleving ordenen/in stand houden? (twee componenten):..........7
3.1 Orde scheppen en in stand houden door..................................................................7
3.1.1 Bestaande toestanden/handelingen tot juridische norm te verheffen................7
3.1.2 Onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht
in de samenleving....................................................................................................... 7
3.2 Orde scheppen en in stand houden door recht te hanteren als beleidsinstrument
(instrumentele visie van het recht).................................................................................8
3.2.1 Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek systeem te bekrachtigen
en vernieuwen............................................................................................................. 8
3.2.2 Belangrijke trends..............................................................................................8
4 Uitoefenen van gezag: recht vereist gezag:..................................................8
4.1 Gezag bij het uitvaardigen van recht: recht wordt niet alleen gemaakt door
regelgevende organen maar ook onrechtstreeks door burgers......................................8
4.1.1 Regelgevende organen = betrokkenheid staat bij ontstaan regelgeving............8
4.1.2 Rechtsgeldig = respecteren bevoegdheden (3 aspecten)..................................8
4.2 Gezag bij het doen naleven van recht......................................................................8
4.2.1 Opleggen van de sanctie (= loskoppelen van het strafrecht) als middel tot
afdwingbaarheid van het recht. 3 soorten sancties:....................................................8
4.2.2 Handhaving van het recht door, doen naleven van de regel door:.....................9
5 Conclusie:...................................................................................................9
6 Indeling vanuit de functie van de rechtstak:.................................................9
6.1 Vervaging van de grenzen:.....................................................................................10
6.2 Belang:................................................................................................................... 10
7 Objectief en subjectief recht:.....................................................................12
7.1 Objectief recht........................................................................................................ 12
7.2 Subjectief recht....................................................................................................... 12
,8 Materieel recht en formeel recht:...............................................................12
8.1 Materieel recht........................................................................................................ 12
8.2 Formeel recht......................................................................................................... 12
9 Aanvullend recht, dwingend recht en recht van openbare orde:...................13
9.1 Aanvullend recht..................................................................................................... 13
9.2 Dwingend recht...................................................................................................... 13
9.3 Openbare orde........................................................................................................ 13
10 Positief recht en natuurrecht:..................................................................13
10.1 Positief recht......................................................................................................... 13
10.2 Natuurrecht.......................................................................................................... 14
11 Catalogus van de formele bronnen:..........................................................14
11.1 Materiële rechtsbronnen en formele rechtsbronnen:............................................14
11.1.1 Materiële rechtsbronnen.................................................................................14
11.1.2 Formele rechtsbronnen...................................................................................14
12 Catalogus van de wet:..............................................................................14
12.1 De wet: formele en materiële wetten:..................................................................15
12.1.1 Formele wetten.............................................................................................. 15
12.1.2 Materiële wetten............................................................................................ 15
12.2 De wet: de Grondwet:...........................................................................................16
12.2.1 De grondwet................................................................................................... 16
12.3 De wet: intranationaal en supranationale normen................................................17
12.3.1 Internationale normen = verdragen...............................................................18
12.3.2 Supranationale normen:.................................................................................19
12.4 De wet: de federale wet........................................................................................20
12.4.1 Indeling van de wetten – soorten wetten........................................................20
12.4.2 Gewone meerderheidswetten.........................................................................20
12.4.3 Bijzondere meerderheidswetten.....................................................................21
12.4.4 Monocamerale, verplicht bicamerale en optioneel bicamerale wetten...........21
12.4.5 Monocamerale wetten....................................................................................21
12.4.6 Verplicht bicameraal.......................................................................................21
12.4.7 Optioneel bicamerale wetten.........................................................................21
12.4.8 Totstandkoming monocamerale wet...............................................................22
12.4.9 Totstandkoming van verplicht bicamerale wet................................................23
12.4.10 Totstandkoming optioneel bicamerale wet..................................................24
12.5 De wet: het decreet.............................................................................................. 24
12.5.1 Totstandkoming van (gewoon) decreet...........................................................25
12.6 De wet: de ordonnantie........................................................................................25
12.7 De wet: Het wetskrachtig koninklijk besluit of bijzondere machtenbesluit............26
12.8 Het koninklijk besluit en besluiten van de deelstaatregeringen:...........................27
12.8.1 Totstandkoming van een reglementaire besluit..............................................27
12.9 De wet: ministriële besluiten en besluiten van staatsecretaris.............................28
2
, 12.10 De wet: normen uitgevaardigd door de gedecentraliseerde besturen................28
13 Algemene rechtsbeginselen.....................................................................29
13.1 Indeling beginselen van behoorlijk bestuur:..........................................................29
13.1.1 Het non-retroactiviteitsbeginsel (verbod op terugwerkende kracht)...............31
14 De rechtspraak........................................................................................32
15 De gewoonte........................................................................................... 35
16 Pseudo-wetgeving...................................................................................35
17 Para-legale normen..................................................................................36
18 Rechtsleer............................................................................................... 36
19 Billijkheid................................................................................................ 37
20 Staatsrecht............................................................................................. 37
20.1 Begrip................................................................................................................... 37
20.2 Algemene kenmerken van de belgische staat......................................................37
20.2.1 Een democratische staat................................................................................38
20.2.2 Scheiding der macht.......................................................................................38
20.2.3 Representatieve democratie: representatief stelsel.......................................39
20.2.4 Gerationaliseerd parlementaire regime..........................................................39
20.2.5 Rechtsstaat.................................................................................................... 40
20.2.6 Erfelijke grondwettelijke monarchie................................................................40
20.2.7 Federale staat................................................................................................. 41
20.3 De Federale overheid............................................................................................43
20.3.1 Algemeen....................................................................................................... 43
20.3.2 Het federaal parlement..................................................................................43
20.3.3 De koning als hoofd uitvoerende macht.........................................................44
20.3.4 De federale regering: uitvoerende macht.......................................................45
20.3.5 De (federale) rechtsprekende functie.............................................................45
20.4 In burgerlijke en ondernemingszaken...................................................................48
20.4.1 Vredegerecht.................................................................................................. 48
20.4.2 Rechtbank van eerste aanleg: burgerlijke rechtbank......................................48
20.4.3 Rechtbank van eerste aanleg: familie -en jeugdrechtbank.............................49
20.4.4 Ondernemingsrechtbank................................................................................49
20.4.5 Arrondissementsrechtbank............................................................................49
20.4.6 Hof van beroep............................................................................................... 49
20.4.7 Hof van Cassatie............................................................................................ 50
20.5 In arbeids- en sociale zaken..................................................................................50
20.5.1 Arbeidsrechtbank........................................................................................... 50
20.5.2 Arbeidshof...................................................................................................... 50
20.6 In strafzaken......................................................................................................... 51
20.6.1 Politierechtbank.............................................................................................. 51
20.6.2 Correctionele rechtbank.................................................................................51
20.6.3 Jeugdrechtbank.............................................................................................. 51
20.6.4 Strafuitvoeringsrechtbank..............................................................................51
3
, 20.6.5 Onderzoeksrechter......................................................................................... 51
20.6.6 Raadkamer..................................................................................................... 51
20.6.7 Hof van Beroep............................................................................................... 52
20.6.8 Kamer van inbeschuldigingstelling.................................................................52
20.6.9 Hof van Assisen.............................................................................................. 52
20.7 Administratieve (federale) rechtscollege..............................................................52
20.8 Bijzondere rechtscolleges.....................................................................................55
20.8.1 Grondwettelijk hof.......................................................................................... 55
20.9 De gemeenschappen en de gewesten..................................................................56
20.9.1 De bevoegdheden van de gemeenschappen..................................................56
20.9.2 De organen van de gemeenschappen en de gewesten..................................56
20.10 De gemeenten en provincies..............................................................................57
20.10.1 De gemeenten.............................................................................................. 57
21 Privaat recht........................................................................................... 58
21.1 Burgerlijk recht..................................................................................................... 58
21.1.1 Het familierecht.............................................................................................. 58
21.1.2 Het (familiaal) vermogensrecht......................................................................58
22 Gerechtelijk recht....................................................................................68
22.1 Begrip:.................................................................................................................. 68
22.2 Fundamentele principes (examen) :......................................................................68
23 Publiek recht........................................................................................... 69
23.1 De grondwettelijke beginselen..............................................................................70
23.1.1 Het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel.............................................................70
23.1.2 Het aanhoudingsrecht <-> vrijheid van persoon............................................70
23.1.3 Vervolgingsprocedure.....................................................................................70
23.1.4 Sancties.......................................................................................................... 71
23.1.5 De onschendbaarheid van de woning.............................................................71
23.2 Enkele basisbegrippen van het strafrecht.............................................................72
23.2.1 Soorten misdrijven......................................................................................... 72
23.2.2 Toepassing in tijd, ruimte en naar personen...................................................73
23.2.3 Poging en deelneming als modaliteit van het misdrijf....................................73
23.2.4 Verzachtende, verzwarende omstandigheden, rechtvaargingsgronden..........74
23.2.5 Straftoemeting en opdeciemen:.....................................................................75
23.2.6 Voorwaardelijke invrijheidstelling = strafuitvoeringsmodaliteit......................75
23.2.7 Andere organen betrokken bij strafproces......................................................76
23.2.8 Verdachte, inverdenkinggestelde, beklaagde, beschuldigde..........................76
23.2.9 Onderzoeksverrichtingen................................................................................76
23.2.10 Overzicht strafprocedure..............................................................................77
23.3 Het internationaal en Europees recht...................................................................78
23.3.1 Begrip............................................................................................................. 78
23.3.2 Enkele begrippen internationaal recht............................................................78
23.3.3 De EU............................................................................................................. 79
23.3.4 De EU-instellingen.......................................................................................... 79
4
1 Wat is nu recht:........................................................................................... 5
2 Geheel van bindende regels :.......................................................................5
2.1 Gebods-, verbods -en verlofsbepalingen:..................................................................5
2.1.1 Gebodsbepaling :...............................................................................................6
2.1.2 Verbodsbepaling:................................................................................................ 6
2.1.3 Verlofsbepaling:.................................................................................................. 6
2.2 Rechtsregels toepasselijk naar keuze & wilsaanvullende regels (examen):..............6
2.3 Rechtsregels toepasselijk naar keuze:......................................................................6
2.3.1 Wilsaanvullende regels:......................................................................................6
2.4 Ondersteunende regels:........................................................................................... 7
2.5 Technische regels en formalisme:.............................................................................7
3 Waarom samenleving ordenen/in stand houden? (twee componenten):..........7
3.1 Orde scheppen en in stand houden door..................................................................7
3.1.1 Bestaande toestanden/handelingen tot juridische norm te verheffen................7
3.1.2 Onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht
in de samenleving....................................................................................................... 7
3.2 Orde scheppen en in stand houden door recht te hanteren als beleidsinstrument
(instrumentele visie van het recht).................................................................................8
3.2.1 Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek systeem te bekrachtigen
en vernieuwen............................................................................................................. 8
3.2.2 Belangrijke trends..............................................................................................8
4 Uitoefenen van gezag: recht vereist gezag:..................................................8
4.1 Gezag bij het uitvaardigen van recht: recht wordt niet alleen gemaakt door
regelgevende organen maar ook onrechtstreeks door burgers......................................8
4.1.1 Regelgevende organen = betrokkenheid staat bij ontstaan regelgeving............8
4.1.2 Rechtsgeldig = respecteren bevoegdheden (3 aspecten)..................................8
4.2 Gezag bij het doen naleven van recht......................................................................8
4.2.1 Opleggen van de sanctie (= loskoppelen van het strafrecht) als middel tot
afdwingbaarheid van het recht. 3 soorten sancties:....................................................8
4.2.2 Handhaving van het recht door, doen naleven van de regel door:.....................9
5 Conclusie:...................................................................................................9
6 Indeling vanuit de functie van de rechtstak:.................................................9
6.1 Vervaging van de grenzen:.....................................................................................10
6.2 Belang:................................................................................................................... 10
7 Objectief en subjectief recht:.....................................................................12
7.1 Objectief recht........................................................................................................ 12
7.2 Subjectief recht....................................................................................................... 12
,8 Materieel recht en formeel recht:...............................................................12
8.1 Materieel recht........................................................................................................ 12
8.2 Formeel recht......................................................................................................... 12
9 Aanvullend recht, dwingend recht en recht van openbare orde:...................13
9.1 Aanvullend recht..................................................................................................... 13
9.2 Dwingend recht...................................................................................................... 13
9.3 Openbare orde........................................................................................................ 13
10 Positief recht en natuurrecht:..................................................................13
10.1 Positief recht......................................................................................................... 13
10.2 Natuurrecht.......................................................................................................... 14
11 Catalogus van de formele bronnen:..........................................................14
11.1 Materiële rechtsbronnen en formele rechtsbronnen:............................................14
11.1.1 Materiële rechtsbronnen.................................................................................14
11.1.2 Formele rechtsbronnen...................................................................................14
12 Catalogus van de wet:..............................................................................14
12.1 De wet: formele en materiële wetten:..................................................................15
12.1.1 Formele wetten.............................................................................................. 15
12.1.2 Materiële wetten............................................................................................ 15
12.2 De wet: de Grondwet:...........................................................................................16
12.2.1 De grondwet................................................................................................... 16
12.3 De wet: intranationaal en supranationale normen................................................17
12.3.1 Internationale normen = verdragen...............................................................18
12.3.2 Supranationale normen:.................................................................................19
12.4 De wet: de federale wet........................................................................................20
12.4.1 Indeling van de wetten – soorten wetten........................................................20
12.4.2 Gewone meerderheidswetten.........................................................................20
12.4.3 Bijzondere meerderheidswetten.....................................................................21
12.4.4 Monocamerale, verplicht bicamerale en optioneel bicamerale wetten...........21
12.4.5 Monocamerale wetten....................................................................................21
12.4.6 Verplicht bicameraal.......................................................................................21
12.4.7 Optioneel bicamerale wetten.........................................................................21
12.4.8 Totstandkoming monocamerale wet...............................................................22
12.4.9 Totstandkoming van verplicht bicamerale wet................................................23
12.4.10 Totstandkoming optioneel bicamerale wet..................................................24
12.5 De wet: het decreet.............................................................................................. 24
12.5.1 Totstandkoming van (gewoon) decreet...........................................................25
12.6 De wet: de ordonnantie........................................................................................25
12.7 De wet: Het wetskrachtig koninklijk besluit of bijzondere machtenbesluit............26
12.8 Het koninklijk besluit en besluiten van de deelstaatregeringen:...........................27
12.8.1 Totstandkoming van een reglementaire besluit..............................................27
12.9 De wet: ministriële besluiten en besluiten van staatsecretaris.............................28
2
, 12.10 De wet: normen uitgevaardigd door de gedecentraliseerde besturen................28
13 Algemene rechtsbeginselen.....................................................................29
13.1 Indeling beginselen van behoorlijk bestuur:..........................................................29
13.1.1 Het non-retroactiviteitsbeginsel (verbod op terugwerkende kracht)...............31
14 De rechtspraak........................................................................................32
15 De gewoonte........................................................................................... 35
16 Pseudo-wetgeving...................................................................................35
17 Para-legale normen..................................................................................36
18 Rechtsleer............................................................................................... 36
19 Billijkheid................................................................................................ 37
20 Staatsrecht............................................................................................. 37
20.1 Begrip................................................................................................................... 37
20.2 Algemene kenmerken van de belgische staat......................................................37
20.2.1 Een democratische staat................................................................................38
20.2.2 Scheiding der macht.......................................................................................38
20.2.3 Representatieve democratie: representatief stelsel.......................................39
20.2.4 Gerationaliseerd parlementaire regime..........................................................39
20.2.5 Rechtsstaat.................................................................................................... 40
20.2.6 Erfelijke grondwettelijke monarchie................................................................40
20.2.7 Federale staat................................................................................................. 41
20.3 De Federale overheid............................................................................................43
20.3.1 Algemeen....................................................................................................... 43
20.3.2 Het federaal parlement..................................................................................43
20.3.3 De koning als hoofd uitvoerende macht.........................................................44
20.3.4 De federale regering: uitvoerende macht.......................................................45
20.3.5 De (federale) rechtsprekende functie.............................................................45
20.4 In burgerlijke en ondernemingszaken...................................................................48
20.4.1 Vredegerecht.................................................................................................. 48
20.4.2 Rechtbank van eerste aanleg: burgerlijke rechtbank......................................48
20.4.3 Rechtbank van eerste aanleg: familie -en jeugdrechtbank.............................49
20.4.4 Ondernemingsrechtbank................................................................................49
20.4.5 Arrondissementsrechtbank............................................................................49
20.4.6 Hof van beroep............................................................................................... 49
20.4.7 Hof van Cassatie............................................................................................ 50
20.5 In arbeids- en sociale zaken..................................................................................50
20.5.1 Arbeidsrechtbank........................................................................................... 50
20.5.2 Arbeidshof...................................................................................................... 50
20.6 In strafzaken......................................................................................................... 51
20.6.1 Politierechtbank.............................................................................................. 51
20.6.2 Correctionele rechtbank.................................................................................51
20.6.3 Jeugdrechtbank.............................................................................................. 51
20.6.4 Strafuitvoeringsrechtbank..............................................................................51
3
, 20.6.5 Onderzoeksrechter......................................................................................... 51
20.6.6 Raadkamer..................................................................................................... 51
20.6.7 Hof van Beroep............................................................................................... 52
20.6.8 Kamer van inbeschuldigingstelling.................................................................52
20.6.9 Hof van Assisen.............................................................................................. 52
20.7 Administratieve (federale) rechtscollege..............................................................52
20.8 Bijzondere rechtscolleges.....................................................................................55
20.8.1 Grondwettelijk hof.......................................................................................... 55
20.9 De gemeenschappen en de gewesten..................................................................56
20.9.1 De bevoegdheden van de gemeenschappen..................................................56
20.9.2 De organen van de gemeenschappen en de gewesten..................................56
20.10 De gemeenten en provincies..............................................................................57
20.10.1 De gemeenten.............................................................................................. 57
21 Privaat recht........................................................................................... 58
21.1 Burgerlijk recht..................................................................................................... 58
21.1.1 Het familierecht.............................................................................................. 58
21.1.2 Het (familiaal) vermogensrecht......................................................................58
22 Gerechtelijk recht....................................................................................68
22.1 Begrip:.................................................................................................................. 68
22.2 Fundamentele principes (examen) :......................................................................68
23 Publiek recht........................................................................................... 69
23.1 De grondwettelijke beginselen..............................................................................70
23.1.1 Het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel.............................................................70
23.1.2 Het aanhoudingsrecht <-> vrijheid van persoon............................................70
23.1.3 Vervolgingsprocedure.....................................................................................70
23.1.4 Sancties.......................................................................................................... 71
23.1.5 De onschendbaarheid van de woning.............................................................71
23.2 Enkele basisbegrippen van het strafrecht.............................................................72
23.2.1 Soorten misdrijven......................................................................................... 72
23.2.2 Toepassing in tijd, ruimte en naar personen...................................................73
23.2.3 Poging en deelneming als modaliteit van het misdrijf....................................73
23.2.4 Verzachtende, verzwarende omstandigheden, rechtvaargingsgronden..........74
23.2.5 Straftoemeting en opdeciemen:.....................................................................75
23.2.6 Voorwaardelijke invrijheidstelling = strafuitvoeringsmodaliteit......................75
23.2.7 Andere organen betrokken bij strafproces......................................................76
23.2.8 Verdachte, inverdenkinggestelde, beklaagde, beschuldigde..........................76
23.2.9 Onderzoeksverrichtingen................................................................................76
23.2.10 Overzicht strafprocedure..............................................................................77
23.3 Het internationaal en Europees recht...................................................................78
23.3.1 Begrip............................................................................................................. 78
23.3.2 Enkele begrippen internationaal recht............................................................78
23.3.3 De EU............................................................................................................. 79
23.3.4 De EU-instellingen.......................................................................................... 79
4
