Tentamencasus
Een theorie van emotie
Deze casus betreft een replicatie van een klassieke studie over emoties. Een van de
bekendste emotietheorieën is de zogenaamde ‘two-factor theory of emotion’ van
Schachter en Singer (1962). In hun baanbrekende onderzoek injecteerden de
onderzoekers mannelijke proefpersonen met adrenaline, een hormoon waardoor de
proefpersonen een verhoogde hartslag kregen, gingen trillen en sneller gingen ademen.
In het experiment werden de proefpersonen verteld dat ze een experimenteel medicijn
kregen om hun zicht te testen. De proefpersonen werden in vier groepen verdeeld.
1. Adrenaline-geïnformeerd: deze groep kreeg te horen dat de injectie de
bijwerkingen zou geven die gebruikelijk zijn bij een adrenaline-shot.
2. Adrenaline-onwetend: deze groep kreeg te horen dat er geen bijwerkingen zouden
zijn.
3. Adrenaline-misinformatie: deze groep werd verteld dat er andere bijwerkingen
zouden zijn, zoals hoofdpijn en jeuk.
4. Controlegroep: deze groep kreeg een placebo (suikerwater) toegediend en kreeg
geen verdere informatie over eventuele bijwerkingen.
Na het toedienen van de injectie verliet de ‘dokter’ de kamer en kwam terug met iemand
die in het geheim onderdeel was van het experiment. De dokter vertelde dat deze nieuwe
persoon ook een injectie had gehad en dat ze beiden over 20 minuten een oogtest
zouden krijgen. De kamer was rommelig. Voor de helft van de proefpersonen ging deze
nieuwe persoon euforisch gedrag vertonen (in de rommel zoeken naar dingen om te
doen), terwijl de andere helft van de proefpersonen werden blootgesteld aan een
persoon die boos gedrag vertoonde (kwaad door de rommel heen woeden).
De onderzoekers observeerden de proefpersonen om hun stemming vast te stellen. Ook
namen zij een vragenlijst af waarin de proefpersonen gevraagd werden naar hun
stemming en naar welke symptomen zij ervaarden. Schachter en Singer hoopten vast te
stellen of emotie voorafgaat aan fysieke sensaties, of dat fysieke sensaties voorafgaan
aan emotie.
Een andere onderzoeker wilde deze klassieke studie repliceren. Omdat de
oorspronkelijke studie veel te weinig power had, werden er twee keer zoveel deelnemers
geworven. In elke conditie zaten ongeveer 50 deelnemers. Bij deze casus hoort een deel
van de dataset die uit dit experiment verkregen is. Deze gedeeltelijke dataset, die hier
beschikbaar is, bevat de onderstaande variabelen.
Tabel 9.1.1: Variabelen in het onderzoek
VARIABELENAAM OMSCHRIJVING CATEGORIEËN
condition_adrenaline Experimentele conditie 1 = Adrenaline-
met betrekking tot geïnformeerd
adrenaline 2 = Adrenaline-onwetend
1
, 3 = Adrenaline-
misinformatie
4 = Placebo
(suikerwaterinjectie)
condition_state Experimentele conditie 0 = Euforie
met betrekking tot gedrag 1 = Woede
medeplichtige
pulse_pre Hartslag op de voormeting, Numeriek
voorafgaand aan de
injectie (de voormeting)
pulse_post Hartslag op de nameting, Numeriek
na wachtperiode met
medeplichtige (de
nameting)
palpitation Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
hartkloppingen
tremor Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
trillingen
numbness Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
gevoelloosheid
itching Zelfgerapporteerde jeuk Schaal van 0-3
headache Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
hoofdpijn
Er is discussie mogelijk over het meetniveau van de variabelen waarmee mogelijke
bijwerkingen zijn gemeten. Deze zijn namelijk op een vierpuntsschaal gemeten en
zonder verdere informatie zouden deze variabelen zowel het ordinale als het
intervalniveau kunnen hebben. In deze casus gaan we er vanuit dat dit al uitgezocht is en
dat gebleken is dat deze laatste vijf variabelen het intervalniveau hebben. Je mag deze
variabelen dus analyseren alsof het interval variabelen zijn.
Van deze negen variabelen zijn hartslag op de nameting en de vijf zelfgerapporteerde
variabelen de afhankelijke variabelen. De beide manipulaties zijn de onafhankelijke
variabelen oftewel de voorspellers.
Om deze vragen te kunnen beantwoorden, moet je eerst vaststellen wat de gepaste
analyse is voor elke vraag. Vervolgens voer je die analyse uit. Voor de duidelijkheid: een
analyse kan meerdere commando’s of handelingen omvatten, maar mogelijk kun je ook
meerdere vragen beantwoorden met dezelfde analyse.
De uitkomsten van die analyses (de zogenaamde ‘output’) heb je nodig voor het
tentamen. Deze output moet je dus van te voren uitprinten en meenemen naar het
tentamen (zie ook de pagina Tentamen). Op het tentamen worden over deze output een
aantal vragen gesteld. De antwoorden op deze vragen kun je geven door de uitkomsten
van de analyses goed te interpreteren.
2
,Beantwoord op basis van deze dataset de volgende vragen.
Wat zijn de beschrijvingsmaten en verdelingsvormen van deze variabelen?
Condition_adrenaline Nominaal
Condition_state Dichotoom
Pulse_pre Continu-interval
Pulse_post Continu-interval
Palpitation Interval
Tremor Interval
Numbness Interval
Itching Interval
Headace interval
Beschrijvingsmaten: worden onderverdeeld in centrummaten en spreidingsmaten
Verdelingsvormen.
- Centrummaten: gemiddelde, modus en mediaan
- Spreidingsmaten: range, interkwartielafstand (IQR), variatie & variantie
Er zijn 3 termen die een verdelingsvorm beschrijven: modaliteit (toppigheid),
scheefheid (skewness) en spitsheid (kurtosis). De mate van aanwezigheid wordt
getoetst met: Hartigans’ diptest (unimodaliteit), skewsness (scheefheid) en kurtosis
(spitsheid).
3
,Hoe sterk is de samenhang tussen hartslag op beide meetmomenten?
Het verband is positief. (Te zien in het scatterpolot,
maar ook uit de Pearson Correlation). De grote van
de correlatie is 0.705, dus een zeer sterk positief
verband. (Zie tabel hiernaast). De p-waarde is <.001.
Hoe ziet het model eruit waarmee hartslag op de nameting voorspeld kan worden
uit de hartslag op de voormeting?
4
, Aangenomen dat ze hier een regressiemodel bedoelen (voorspellen afhankelijke
variabelen), kan regressie in beeld worden gebracht zoals hierboven. Omdat het over de
voorspelling gaat wordt er gebruik gemaakt van een regressiemodel. Hierin is pulse_post
de afhankelijke en pulse_pre de onafhankelijke variabele.
- Wanneer pulse_pre 1 punt omhoog gaat op de x-as, gaat pulse_post op de y-as
0.8 omhoog.
- 14,5 is het intercept. Dit representeert de verwachte waarde van pulse_post bij
mensen die 0 scoren op pulse_pre. 0 kan echter niet voorkomen in deze data en
daarom zegt dit intercept niet zo veel.
- R2: 0,7052= 0,497. 50% kan dus verklaard worden door Puls_pre. R2 geeft immers
de proporite verklarende variantie aan en ligt altijd tussen 0 en 1.
Conclusie: Voor deze tabel geld dat de categorie 0.3 tot 0.5, dus er is een middelsterk
positief verband. (zie de blauwe tabel eerder).
Hoe ziet het model eruit waarmee gerapporteerde hartkloppingen voorspeld
kunnen worden uit de hartslag op de nameting?
5
Een theorie van emotie
Deze casus betreft een replicatie van een klassieke studie over emoties. Een van de
bekendste emotietheorieën is de zogenaamde ‘two-factor theory of emotion’ van
Schachter en Singer (1962). In hun baanbrekende onderzoek injecteerden de
onderzoekers mannelijke proefpersonen met adrenaline, een hormoon waardoor de
proefpersonen een verhoogde hartslag kregen, gingen trillen en sneller gingen ademen.
In het experiment werden de proefpersonen verteld dat ze een experimenteel medicijn
kregen om hun zicht te testen. De proefpersonen werden in vier groepen verdeeld.
1. Adrenaline-geïnformeerd: deze groep kreeg te horen dat de injectie de
bijwerkingen zou geven die gebruikelijk zijn bij een adrenaline-shot.
2. Adrenaline-onwetend: deze groep kreeg te horen dat er geen bijwerkingen zouden
zijn.
3. Adrenaline-misinformatie: deze groep werd verteld dat er andere bijwerkingen
zouden zijn, zoals hoofdpijn en jeuk.
4. Controlegroep: deze groep kreeg een placebo (suikerwater) toegediend en kreeg
geen verdere informatie over eventuele bijwerkingen.
Na het toedienen van de injectie verliet de ‘dokter’ de kamer en kwam terug met iemand
die in het geheim onderdeel was van het experiment. De dokter vertelde dat deze nieuwe
persoon ook een injectie had gehad en dat ze beiden over 20 minuten een oogtest
zouden krijgen. De kamer was rommelig. Voor de helft van de proefpersonen ging deze
nieuwe persoon euforisch gedrag vertonen (in de rommel zoeken naar dingen om te
doen), terwijl de andere helft van de proefpersonen werden blootgesteld aan een
persoon die boos gedrag vertoonde (kwaad door de rommel heen woeden).
De onderzoekers observeerden de proefpersonen om hun stemming vast te stellen. Ook
namen zij een vragenlijst af waarin de proefpersonen gevraagd werden naar hun
stemming en naar welke symptomen zij ervaarden. Schachter en Singer hoopten vast te
stellen of emotie voorafgaat aan fysieke sensaties, of dat fysieke sensaties voorafgaan
aan emotie.
Een andere onderzoeker wilde deze klassieke studie repliceren. Omdat de
oorspronkelijke studie veel te weinig power had, werden er twee keer zoveel deelnemers
geworven. In elke conditie zaten ongeveer 50 deelnemers. Bij deze casus hoort een deel
van de dataset die uit dit experiment verkregen is. Deze gedeeltelijke dataset, die hier
beschikbaar is, bevat de onderstaande variabelen.
Tabel 9.1.1: Variabelen in het onderzoek
VARIABELENAAM OMSCHRIJVING CATEGORIEËN
condition_adrenaline Experimentele conditie 1 = Adrenaline-
met betrekking tot geïnformeerd
adrenaline 2 = Adrenaline-onwetend
1
, 3 = Adrenaline-
misinformatie
4 = Placebo
(suikerwaterinjectie)
condition_state Experimentele conditie 0 = Euforie
met betrekking tot gedrag 1 = Woede
medeplichtige
pulse_pre Hartslag op de voormeting, Numeriek
voorafgaand aan de
injectie (de voormeting)
pulse_post Hartslag op de nameting, Numeriek
na wachtperiode met
medeplichtige (de
nameting)
palpitation Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
hartkloppingen
tremor Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
trillingen
numbness Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
gevoelloosheid
itching Zelfgerapporteerde jeuk Schaal van 0-3
headache Zelfgerapporteerde Schaal van 0-3
hoofdpijn
Er is discussie mogelijk over het meetniveau van de variabelen waarmee mogelijke
bijwerkingen zijn gemeten. Deze zijn namelijk op een vierpuntsschaal gemeten en
zonder verdere informatie zouden deze variabelen zowel het ordinale als het
intervalniveau kunnen hebben. In deze casus gaan we er vanuit dat dit al uitgezocht is en
dat gebleken is dat deze laatste vijf variabelen het intervalniveau hebben. Je mag deze
variabelen dus analyseren alsof het interval variabelen zijn.
Van deze negen variabelen zijn hartslag op de nameting en de vijf zelfgerapporteerde
variabelen de afhankelijke variabelen. De beide manipulaties zijn de onafhankelijke
variabelen oftewel de voorspellers.
Om deze vragen te kunnen beantwoorden, moet je eerst vaststellen wat de gepaste
analyse is voor elke vraag. Vervolgens voer je die analyse uit. Voor de duidelijkheid: een
analyse kan meerdere commando’s of handelingen omvatten, maar mogelijk kun je ook
meerdere vragen beantwoorden met dezelfde analyse.
De uitkomsten van die analyses (de zogenaamde ‘output’) heb je nodig voor het
tentamen. Deze output moet je dus van te voren uitprinten en meenemen naar het
tentamen (zie ook de pagina Tentamen). Op het tentamen worden over deze output een
aantal vragen gesteld. De antwoorden op deze vragen kun je geven door de uitkomsten
van de analyses goed te interpreteren.
2
,Beantwoord op basis van deze dataset de volgende vragen.
Wat zijn de beschrijvingsmaten en verdelingsvormen van deze variabelen?
Condition_adrenaline Nominaal
Condition_state Dichotoom
Pulse_pre Continu-interval
Pulse_post Continu-interval
Palpitation Interval
Tremor Interval
Numbness Interval
Itching Interval
Headace interval
Beschrijvingsmaten: worden onderverdeeld in centrummaten en spreidingsmaten
Verdelingsvormen.
- Centrummaten: gemiddelde, modus en mediaan
- Spreidingsmaten: range, interkwartielafstand (IQR), variatie & variantie
Er zijn 3 termen die een verdelingsvorm beschrijven: modaliteit (toppigheid),
scheefheid (skewness) en spitsheid (kurtosis). De mate van aanwezigheid wordt
getoetst met: Hartigans’ diptest (unimodaliteit), skewsness (scheefheid) en kurtosis
(spitsheid).
3
,Hoe sterk is de samenhang tussen hartslag op beide meetmomenten?
Het verband is positief. (Te zien in het scatterpolot,
maar ook uit de Pearson Correlation). De grote van
de correlatie is 0.705, dus een zeer sterk positief
verband. (Zie tabel hiernaast). De p-waarde is <.001.
Hoe ziet het model eruit waarmee hartslag op de nameting voorspeld kan worden
uit de hartslag op de voormeting?
4
, Aangenomen dat ze hier een regressiemodel bedoelen (voorspellen afhankelijke
variabelen), kan regressie in beeld worden gebracht zoals hierboven. Omdat het over de
voorspelling gaat wordt er gebruik gemaakt van een regressiemodel. Hierin is pulse_post
de afhankelijke en pulse_pre de onafhankelijke variabele.
- Wanneer pulse_pre 1 punt omhoog gaat op de x-as, gaat pulse_post op de y-as
0.8 omhoog.
- 14,5 is het intercept. Dit representeert de verwachte waarde van pulse_post bij
mensen die 0 scoren op pulse_pre. 0 kan echter niet voorkomen in deze data en
daarom zegt dit intercept niet zo veel.
- R2: 0,7052= 0,497. 50% kan dus verklaard worden door Puls_pre. R2 geeft immers
de proporite verklarende variantie aan en ligt altijd tussen 0 en 1.
Conclusie: Voor deze tabel geld dat de categorie 0.3 tot 0.5, dus er is een middelsterk
positief verband. (zie de blauwe tabel eerder).
Hoe ziet het model eruit waarmee gerapporteerde hartkloppingen voorspeld
kunnen worden uit de hartslag op de nameting?
5
