Penologie & Victimologie
PENOLOGIE EN VICTIMOLOGIE
Mondeling examen à termen kunnen uitspreken BELANGRIJK
Opiniestuk schrijven
5≠ modules:
1) Inleiding tot de penologie en straftheorieën
2) Vrijheidsberovende straf
3) Andere straffen
4) Herstelrecht en bemiddeling
5) Inleiding tot de victimologie
Doelstelling v/h vak:
• Welke reactie geven we als maatschappij (kunnen) strafbare daden.
• Welke straftheorieën bestaan er en wat zijn de doelen & effecten van
bestraffing
• Hoe beleven daders/slachtoffers dit en wat hebben
beide partijen nodig?
MODULE 1: INLEIDING TOT DE PENOLOGIE EN STRAFTHEORIEËN
Penologie
= Wetenschappelijke studie van bestraffing van normoverschrijdend gedrag
• Komt van poena – logia = straf – studie (studie van straffen)
• Heel ruime studie: domein recht, sociologie, ethiek, politieke wetenschappen, economie, filosofie,
geschiedenis, psychiatrie & antropologie
à Elkaar ontmoeten
Victimologie
• Wetenschappelijke studie van SO’ers en slachtofferschap
Welke straffen ken jij?
• Autonomie probatiestraf
• Werkstraf
• Vrijheidsberovende straf
• Straf onder elektronisch toezicht
• Werkstraf
1. RECHTVAARDIGING VAN EEN STRAF
Op basis van 3 principes:
• Legaliteit - nulla poena sine lege
o Het moet in de wet vermeld staan
1
, Penologie & Victimologie
• Proportionaliteit
o Straf moet in verhouding met de overtreding, misdrijf of wanbedrijf staan
• Subsidariteit – ultum remedium
o Straf als laatste redmiddel gebruiken
o Is een straf het juiste antwoord op hetgeen wat gebeurd is
2. ZIN VAN EEN STRAF: STRAFDOELEN
Er zijn 5 ≠ strafdoelen
Vergelding
• Een dader dient gestraft te worden
• Een straf heeft als doel om de schade aan de rechtsorde die toegebracht is door de dader te vergelden
Onschadelijk maken
• Doel: diegene die de straf ondergaat onschadelijk maken
• Het onmogelijk maken om nog een nieuwmisdrijf te begaan
• Bv. via
o Vrijheid berovende straf
o Straf onder e.t.
o Medicatie
o Schorsing
Afschrikking
• Doel mensen ervan weerhouden in het vervolg een misdaad te begaan
• Men ziet af van criminaliteit uit angst voor negatieve consequenties
o = Afschrikken van de persoon die de overtreding begaan heeft
o Individuele afschrikking / sociale preventie: daders worden afgeschrikt om in de toekomst crimineel
gedrag te stellen
o Algemene afschrikking /generale preventie: ALLE personen afhouden van criminaliteit
Resocialisatie
• Doel: dader zodanig resocialiseren en te re-integreren, waardoor die niet meer de neiging heeft om
opnieuw een misdrijf te plegen
Herstel
• Doel: emotionele en materiële schade herstellen,
• Iets terug doen voor de SL: SO’er en/of maatschappij herstellen of compenseren
BELANGRIJK: Deze 5 strafdoelen kunnen NOOIT allemaal tezamen in 1 straf zitten
2
, Penologie & Victimologie
2.1. OEFENING STRAFDOELEN
EX:, Voor-en nadelen, wat het strafdoel betekend, wat de effecten zijn
Meningsvraag: welk strafdoel vind ik het belangrijkste
2.2. STRAFFEN DOORHEEN DE TIJD
Middeleeuwen
• Pijnbank
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikking of vergelding
• Afhakken van een lichaamsdeel
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikking of vergelding
16de eeuw
• Brandstapel
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikking
18de eeuw
• Tuchthuis: mensen opsluiten waarin ze moesten werken, vaak bedelaars opgesloten à hen leren wat
werken is
o Strafdoel: resocialisatie
19de eeuw
• Lijfstraffen: stokslagen uitdelen
o Strafdoel: vergelding, afschrikking
20ste eeuw
• Dwangarbeid
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikken
21ste eeuw
• Straf onder e.t.
o Strafdoel: resocialisatie, onschadelijk maken
3
, Penologie & Victimologie
3. STRAFTHEORIEËN
Zijn ontstaan als reactie op de willekeur die op de periodes ervoor plaatsvond. Men wou de dingen bewuster
gaan doen
3.1. RETRIBUTIVISME
Moeder van alle straftheorieën
• Grondlegger: Kant (18de eeuw);
o “Mensen zijn rationele, redelijke wezens met de vrijheid zelf te kiezen hoe ze handelen”
o God heeft wetten voorzien voor ons en we hebben de absolute plicht die wetten na te leven en
morele codes te volgen
• Als je beslist de SL een deuk te geven door een misdrijf te geven, dan geeft de wet je een deuk terug
o M.a.w. oog om oog, tand om tand
o Iedereen gelijk voor de wet, straffen niet gaan individualiseren (de straf die op het misdrijf
geschreven staat MOET toegepast worden)
Straf:
= evenredige schuld betalen, voordeel weghalen en rechtsorde herstellen
“Een straf is het kwaad dat men mijdt wegens een kwaad dat men deed” (morele veroordeling van in verleden
gestemde daad). ‘The guilty deserve to suffer’
• Leedtoevoeging, vergelding, iemand iets betaald zetten
• Strafdoel: vergelding
3.1.1. RETRIBUTISME: PRINCIPES
Doel: straf in het algemeen
• Handhaven van de wet en balans tussen eigen voordeel en zelfbeheersing
Doel: straf in het bijzonder
• Betalen van schuld, de verdiende straf
Rechtvaardiging straf
• Morele wet (algemeen) en morele schuld (bijzonder)
Andere principes:
• Strafmaat ~ ernst misdrijf (van ultieme tot ‘meetkundige’ proportionaliteit?)
• Straffen is het doel bij retributivisme
• Er wordt GEEN aandacht geschonken aan de toekomst v/d dader
• Gericht op gerechtigheid voor SO’er (door compensatie), en SL (door straf)
3.1.2. STELLINGEN RETRIBUTIVISME
• Het moet een uitdrukkelijk element van iedere straf zijn dat die ook echt gevoeld wordt
4
PENOLOGIE EN VICTIMOLOGIE
Mondeling examen à termen kunnen uitspreken BELANGRIJK
Opiniestuk schrijven
5≠ modules:
1) Inleiding tot de penologie en straftheorieën
2) Vrijheidsberovende straf
3) Andere straffen
4) Herstelrecht en bemiddeling
5) Inleiding tot de victimologie
Doelstelling v/h vak:
• Welke reactie geven we als maatschappij (kunnen) strafbare daden.
• Welke straftheorieën bestaan er en wat zijn de doelen & effecten van
bestraffing
• Hoe beleven daders/slachtoffers dit en wat hebben
beide partijen nodig?
MODULE 1: INLEIDING TOT DE PENOLOGIE EN STRAFTHEORIEËN
Penologie
= Wetenschappelijke studie van bestraffing van normoverschrijdend gedrag
• Komt van poena – logia = straf – studie (studie van straffen)
• Heel ruime studie: domein recht, sociologie, ethiek, politieke wetenschappen, economie, filosofie,
geschiedenis, psychiatrie & antropologie
à Elkaar ontmoeten
Victimologie
• Wetenschappelijke studie van SO’ers en slachtofferschap
Welke straffen ken jij?
• Autonomie probatiestraf
• Werkstraf
• Vrijheidsberovende straf
• Straf onder elektronisch toezicht
• Werkstraf
1. RECHTVAARDIGING VAN EEN STRAF
Op basis van 3 principes:
• Legaliteit - nulla poena sine lege
o Het moet in de wet vermeld staan
1
, Penologie & Victimologie
• Proportionaliteit
o Straf moet in verhouding met de overtreding, misdrijf of wanbedrijf staan
• Subsidariteit – ultum remedium
o Straf als laatste redmiddel gebruiken
o Is een straf het juiste antwoord op hetgeen wat gebeurd is
2. ZIN VAN EEN STRAF: STRAFDOELEN
Er zijn 5 ≠ strafdoelen
Vergelding
• Een dader dient gestraft te worden
• Een straf heeft als doel om de schade aan de rechtsorde die toegebracht is door de dader te vergelden
Onschadelijk maken
• Doel: diegene die de straf ondergaat onschadelijk maken
• Het onmogelijk maken om nog een nieuwmisdrijf te begaan
• Bv. via
o Vrijheid berovende straf
o Straf onder e.t.
o Medicatie
o Schorsing
Afschrikking
• Doel mensen ervan weerhouden in het vervolg een misdaad te begaan
• Men ziet af van criminaliteit uit angst voor negatieve consequenties
o = Afschrikken van de persoon die de overtreding begaan heeft
o Individuele afschrikking / sociale preventie: daders worden afgeschrikt om in de toekomst crimineel
gedrag te stellen
o Algemene afschrikking /generale preventie: ALLE personen afhouden van criminaliteit
Resocialisatie
• Doel: dader zodanig resocialiseren en te re-integreren, waardoor die niet meer de neiging heeft om
opnieuw een misdrijf te plegen
Herstel
• Doel: emotionele en materiële schade herstellen,
• Iets terug doen voor de SL: SO’er en/of maatschappij herstellen of compenseren
BELANGRIJK: Deze 5 strafdoelen kunnen NOOIT allemaal tezamen in 1 straf zitten
2
, Penologie & Victimologie
2.1. OEFENING STRAFDOELEN
EX:, Voor-en nadelen, wat het strafdoel betekend, wat de effecten zijn
Meningsvraag: welk strafdoel vind ik het belangrijkste
2.2. STRAFFEN DOORHEEN DE TIJD
Middeleeuwen
• Pijnbank
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikking of vergelding
• Afhakken van een lichaamsdeel
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikking of vergelding
16de eeuw
• Brandstapel
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikking
18de eeuw
• Tuchthuis: mensen opsluiten waarin ze moesten werken, vaak bedelaars opgesloten à hen leren wat
werken is
o Strafdoel: resocialisatie
19de eeuw
• Lijfstraffen: stokslagen uitdelen
o Strafdoel: vergelding, afschrikking
20ste eeuw
• Dwangarbeid
o Strafdoel: onschadelijk maken, afschrikken
21ste eeuw
• Straf onder e.t.
o Strafdoel: resocialisatie, onschadelijk maken
3
, Penologie & Victimologie
3. STRAFTHEORIEËN
Zijn ontstaan als reactie op de willekeur die op de periodes ervoor plaatsvond. Men wou de dingen bewuster
gaan doen
3.1. RETRIBUTIVISME
Moeder van alle straftheorieën
• Grondlegger: Kant (18de eeuw);
o “Mensen zijn rationele, redelijke wezens met de vrijheid zelf te kiezen hoe ze handelen”
o God heeft wetten voorzien voor ons en we hebben de absolute plicht die wetten na te leven en
morele codes te volgen
• Als je beslist de SL een deuk te geven door een misdrijf te geven, dan geeft de wet je een deuk terug
o M.a.w. oog om oog, tand om tand
o Iedereen gelijk voor de wet, straffen niet gaan individualiseren (de straf die op het misdrijf
geschreven staat MOET toegepast worden)
Straf:
= evenredige schuld betalen, voordeel weghalen en rechtsorde herstellen
“Een straf is het kwaad dat men mijdt wegens een kwaad dat men deed” (morele veroordeling van in verleden
gestemde daad). ‘The guilty deserve to suffer’
• Leedtoevoeging, vergelding, iemand iets betaald zetten
• Strafdoel: vergelding
3.1.1. RETRIBUTISME: PRINCIPES
Doel: straf in het algemeen
• Handhaven van de wet en balans tussen eigen voordeel en zelfbeheersing
Doel: straf in het bijzonder
• Betalen van schuld, de verdiende straf
Rechtvaardiging straf
• Morele wet (algemeen) en morele schuld (bijzonder)
Andere principes:
• Strafmaat ~ ernst misdrijf (van ultieme tot ‘meetkundige’ proportionaliteit?)
• Straffen is het doel bij retributivisme
• Er wordt GEEN aandacht geschonken aan de toekomst v/d dader
• Gericht op gerechtigheid voor SO’er (door compensatie), en SL (door straf)
3.1.2. STELLINGEN RETRIBUTIVISME
• Het moet een uitdrukkelijk element van iedere straf zijn dat die ook echt gevoeld wordt
4
