Burgerlijk procesrecht en insolventierecht
Hoorcollege week 1A: infrastructuur, bevoegdheid van de rechter en procesbeginselen
Opzet college:
- Doel, functie en kenmerken van het burgerlijk procesrecht
- De verschillende soorten civiele procedures en alternatieven daarvoor
- De hoofdrolspelers in de civiele procedure
- Verplichte procesvertegenwoordiging
- De bevoegdheid van de rechter
- Beginselen van procesrecht
Wat is burgerlijk procesrecht?
Spelregels van het burgerlijk geding
- Regels voor de gedingvoering voor de burgerlijke rechter
- Regels voor de tenuitvoerlegging van uitspraken
Formeel en materieel privaatrecht
- Burgerlijk procesrecht: formeel privaatrecht (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en Wet
op de rechterlijke organisatie)
- Burgerlijk recht: materieel privaatrecht → inhoudelijke regels (Burgerlijk Wetboek)
Doel
Doel: vaststelling en realisering van materiële rechten van burgers jegens elkaar.
- Vaststelling van rechten:
● Fase voorafgaand aan procedure (bijvoorbeeld voorlopig getuigenverhoor)
● Procedure
- Realisering van rechten:
● Executie en tenuitvoerlegging
Eigenrichting tegengaan.
Ook onderdeel van het doel van het burgerlijk procesrecht is het verschil tussen eigenlijke en
oneigenlijke rechtspraak.
- Contentieuze jurisdictie of eigenlijke rechtspraak.
● Berechting van geschillen
- Voluntaire (gracieuze) jurisdictie of oneigenlijke rechtspraak.
● Geen sprake van een geschil, toch is tussenkomst rechter nodig (bijvoorbeeld
echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek)
● Rechtsverhouding vaststellen of wijzigen, ook als partijen het eens zijn
● Voorziening wordt exclusief door rechter gegeven
Nederlandse bronnen
- Wetten, zoals:
● Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv)
● Wet op de rechterlijke organisatie (RO)
● Faillissementswet, Advocatenwet, Wet op de rechtsbijstand,
Gerechtsdeurwaarderswet etc.
- Procesreglementen
- Rechtspraak
● Hoge Raad
● Feitenrechtspraak (rechtbanken en hoven)
,KEI (Kwaliteit En Innovatie)
- Digitaliseren van rechtspraak
Helaas nog niet gelukt tot op heden.
- Nieuwe regels van burgerlijk procesrecht
Dit is wel al gelukt.
- 2016: KEI (Stb. 2016, 288-294)
→ Versnelling, vereenvoudiging, digitalisering
- 1 maart 2017
→ HR: invoering nieuw procesrecht en digitalisering
- 1 september 2017
→ Rb GLD en MNE: invoering nieuw procesrecht en digitalisering
→ Landelijke invoering bepaalde bepalingen KEI
- 1 oktober 2019: Spoedwet KEI
→ Landelijke invoering bepaalde bepalingen KEI
Rb GLD en MNE: weer conform landelijk procesrecht
Spoedwet KEI 2019
- Sterke regierol rechter (bijvoorbeeld door stukken opvragen)
- Mondelinge behandeling: meer mogelijkheden
Internationale bronnen
- Internationale regelingen, zoals
● EVRM
● Brussel I-bis verordening (EU)
- Internationale rechtspraak
● EHRM
● Hof van Justitie EU
Soorten civiele procedures
- Overheidsrechter:
● Dagvaardingsprocedure
● Verzoekschriftprocedure
● Deelgeschilprocedure
- Particuliere rechter (alternatieve vorm van rechtspraak):
● Arbitrage
● Bindend advies, zoals:
★ Geschillencommissies, KiFID
Mediation
- Alternatief voor rechtspraak
- Belangrijke kenmerken: vrijwillig en vertrouwelijk
- Opmars van mediation:
● Artikel 818 lid 2 Rv: verwijzing door rechter
● Europese mediationrichtlijn
● NL mediationwetgeving in de maak
, Taken van de overheidsrechter
- Uitspraak doen:
● Geschil beslechten (contentieuze jurisdictie)
● Voorziening geven (voluntaire jurisdictie)
- Schikking beproeven
- Verwijzen naar mediation of hulpvormen (familierecht)
→ Conflictoplossing: in toenemende mate niet alleen aandacht voor juridische aspecten, maar ook
voor onderliggende belangen. Conflict is breder dan juridisch geschil.
Dagvaardingsprocedure
Wanneer is er sprake van een dagvaardingsprocedure?
- Wet: (vormen van) ‘vordering’
- In beginsel contentieuze zaken
- Doorgaans rechtsbetrekkingen die ter vrije bepaling van partijen staan
- Terminologie:
● Dagvaarding
● Eiser
● Gedaagde
● Vonnis (in eerste aanleg) of arrest (in hoger beroep en cassatie)
Verzoekschriftprocedure
Wanneer is er sprake van een verzoekschriftprocedure?
- Wet: (vormen van) ‘ verzoek’
- Zowel voluntaire als contentieuze zaken
- Bijvoorbeeld: personen- en familiezaken, arbeidszaken
- Ook rechtsbetrekkingen die niet ter vrije bepaling van partijen staan
- Terminologie:
● Verzoekschrift
● Verzoeker
● Belanghebbende/verweerder
● Beschikking
Hoofdrolspelers in de burgerlijke procedure
- Partijen
- Rechter
- Griffier
- Gerechtsdeurwaarder
- Advocaten of andere rechtshulpverleners
- Onafhankelijke raadgevers aan rechter
● OM
● Internationaal Juridisch Instituut of instantie in ander land
● Raad voor de Kinderbescherming
Partijen
- Materiële partij: degene wie de zaak aangaat
- Formele partij: degene op wiens naam geprocedeerd wordt
- Doorgaans vallen materiële en formele partij samen
- Voorbeeld van uitzondering
● Materiële procespartij: minderjarige, want procesbekwaam
● Formele procespartij: wettelijk vertegenwoordiger (in beginsel ouders)
Hoorcollege week 1A: infrastructuur, bevoegdheid van de rechter en procesbeginselen
Opzet college:
- Doel, functie en kenmerken van het burgerlijk procesrecht
- De verschillende soorten civiele procedures en alternatieven daarvoor
- De hoofdrolspelers in de civiele procedure
- Verplichte procesvertegenwoordiging
- De bevoegdheid van de rechter
- Beginselen van procesrecht
Wat is burgerlijk procesrecht?
Spelregels van het burgerlijk geding
- Regels voor de gedingvoering voor de burgerlijke rechter
- Regels voor de tenuitvoerlegging van uitspraken
Formeel en materieel privaatrecht
- Burgerlijk procesrecht: formeel privaatrecht (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en Wet
op de rechterlijke organisatie)
- Burgerlijk recht: materieel privaatrecht → inhoudelijke regels (Burgerlijk Wetboek)
Doel
Doel: vaststelling en realisering van materiële rechten van burgers jegens elkaar.
- Vaststelling van rechten:
● Fase voorafgaand aan procedure (bijvoorbeeld voorlopig getuigenverhoor)
● Procedure
- Realisering van rechten:
● Executie en tenuitvoerlegging
Eigenrichting tegengaan.
Ook onderdeel van het doel van het burgerlijk procesrecht is het verschil tussen eigenlijke en
oneigenlijke rechtspraak.
- Contentieuze jurisdictie of eigenlijke rechtspraak.
● Berechting van geschillen
- Voluntaire (gracieuze) jurisdictie of oneigenlijke rechtspraak.
● Geen sprake van een geschil, toch is tussenkomst rechter nodig (bijvoorbeeld
echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek)
● Rechtsverhouding vaststellen of wijzigen, ook als partijen het eens zijn
● Voorziening wordt exclusief door rechter gegeven
Nederlandse bronnen
- Wetten, zoals:
● Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv)
● Wet op de rechterlijke organisatie (RO)
● Faillissementswet, Advocatenwet, Wet op de rechtsbijstand,
Gerechtsdeurwaarderswet etc.
- Procesreglementen
- Rechtspraak
● Hoge Raad
● Feitenrechtspraak (rechtbanken en hoven)
,KEI (Kwaliteit En Innovatie)
- Digitaliseren van rechtspraak
Helaas nog niet gelukt tot op heden.
- Nieuwe regels van burgerlijk procesrecht
Dit is wel al gelukt.
- 2016: KEI (Stb. 2016, 288-294)
→ Versnelling, vereenvoudiging, digitalisering
- 1 maart 2017
→ HR: invoering nieuw procesrecht en digitalisering
- 1 september 2017
→ Rb GLD en MNE: invoering nieuw procesrecht en digitalisering
→ Landelijke invoering bepaalde bepalingen KEI
- 1 oktober 2019: Spoedwet KEI
→ Landelijke invoering bepaalde bepalingen KEI
Rb GLD en MNE: weer conform landelijk procesrecht
Spoedwet KEI 2019
- Sterke regierol rechter (bijvoorbeeld door stukken opvragen)
- Mondelinge behandeling: meer mogelijkheden
Internationale bronnen
- Internationale regelingen, zoals
● EVRM
● Brussel I-bis verordening (EU)
- Internationale rechtspraak
● EHRM
● Hof van Justitie EU
Soorten civiele procedures
- Overheidsrechter:
● Dagvaardingsprocedure
● Verzoekschriftprocedure
● Deelgeschilprocedure
- Particuliere rechter (alternatieve vorm van rechtspraak):
● Arbitrage
● Bindend advies, zoals:
★ Geschillencommissies, KiFID
Mediation
- Alternatief voor rechtspraak
- Belangrijke kenmerken: vrijwillig en vertrouwelijk
- Opmars van mediation:
● Artikel 818 lid 2 Rv: verwijzing door rechter
● Europese mediationrichtlijn
● NL mediationwetgeving in de maak
, Taken van de overheidsrechter
- Uitspraak doen:
● Geschil beslechten (contentieuze jurisdictie)
● Voorziening geven (voluntaire jurisdictie)
- Schikking beproeven
- Verwijzen naar mediation of hulpvormen (familierecht)
→ Conflictoplossing: in toenemende mate niet alleen aandacht voor juridische aspecten, maar ook
voor onderliggende belangen. Conflict is breder dan juridisch geschil.
Dagvaardingsprocedure
Wanneer is er sprake van een dagvaardingsprocedure?
- Wet: (vormen van) ‘vordering’
- In beginsel contentieuze zaken
- Doorgaans rechtsbetrekkingen die ter vrije bepaling van partijen staan
- Terminologie:
● Dagvaarding
● Eiser
● Gedaagde
● Vonnis (in eerste aanleg) of arrest (in hoger beroep en cassatie)
Verzoekschriftprocedure
Wanneer is er sprake van een verzoekschriftprocedure?
- Wet: (vormen van) ‘ verzoek’
- Zowel voluntaire als contentieuze zaken
- Bijvoorbeeld: personen- en familiezaken, arbeidszaken
- Ook rechtsbetrekkingen die niet ter vrije bepaling van partijen staan
- Terminologie:
● Verzoekschrift
● Verzoeker
● Belanghebbende/verweerder
● Beschikking
Hoofdrolspelers in de burgerlijke procedure
- Partijen
- Rechter
- Griffier
- Gerechtsdeurwaarder
- Advocaten of andere rechtshulpverleners
- Onafhankelijke raadgevers aan rechter
● OM
● Internationaal Juridisch Instituut of instantie in ander land
● Raad voor de Kinderbescherming
Partijen
- Materiële partij: degene wie de zaak aangaat
- Formele partij: degene op wiens naam geprocedeerd wordt
- Doorgaans vallen materiële en formele partij samen
- Voorbeeld van uitzondering
● Materiële procespartij: minderjarige, want procesbekwaam
● Formele procespartij: wettelijk vertegenwoordiger (in beginsel ouders)
