Samenvatting - ontwikkelingspsychologie deel 2 (adolescentie tot late volwassenheid)

Ontwikkelingspsychologie –
notities:
Hoorcollege 1:
Doel ontwikkelingspsychologie: het levensloop verdelen in betekenisvolle
periodes

 Begint niet bij geboorte, maar al daarvoor (zie deel I)
 Elke periode is identificeerbaar door bepaalde ontwikkelingstaken
 Ontwikkelingstaken = reeks van vaardigheden en vermogens
(bekwaamheden) die mensen ontwikkelen doorheen hun levensloop
(is dus gekoppeld aan leren en aanpassen aan de omgeving)

Bronnen ontwikkelingstaken:

 Lichamelijke / biologische rijping (vb. leren lopen, seksuele rijping,
menopauze, ontwikkelen dementie...)
 Individuele doelen en waarden (vb. keuze voor job en hobby’s,
morele beslissingen...)
 Culturele / maatschappelijke verwachtingen (vb. leren lezen,
verantwoordelijkheid voor het milieu en de samenleving...)

Havinghurst theorie: verbind biologische (vb. genetische bepaling)
facetten van ontwikkeling & ontwikkelingsaspecten die worden gesteund
of vereist door andere mensen in het leven van een individu

 Ontwikkelingstaak houdt dus verschillende bronnen in

Periodes van ontwikkeling:

1.Prenatale fase  conceptie - geboorte
2.Baby- en peutertijd  geboorte – 2 jaar
3.Vroege kindertijd (kleuter)  2-6 jaar
4.Middelbare kindertijd  6-11 jaar
5.Adolescentie  11-18 jaar
6.Jongvolwassenheid  18-40 jaar
7.Middelbare volwassenheid  40-65 jaar
8.Late volwassenheid  65 jaar - dood
 Ontwikkelingsfasen zijn niet invariant  worden bepaald door
verwachtingen van de tijd en cultuur waarin we leven (vb. leeftijd
alleen wonen, hoe lang naar school...)
 Opm. dit geldt alleen voor rijke samenlevingen  armere
samenlevingen hebben minder keuzes en mogelijkheden

,Ontwikkeling is:

 Levenslang (<-> gedachte van mensen: ontwikkeling is t.e.m.
adolescentie)
 zeker door het feit dat mensen steeds ouder worden (wat
kunnen zij nog / niet meer?)
 Multidimensioneel en multidirectioneel:
o Lichamelijk (takelt snelst af)
o Cognitief
piek rond vroege volwassenheid, maar gaat snel
achteruit
 meten door ruwe score van intelligentietest
 70-jarigen dubbel zo veel tijd nodig als 21-jarigen
 verwerkingssnelheid van cognitieve processen zwakt
af
o sociaal en emotioneel
 positief affect stijgt met leeftijd
 positief affect bereikt dieptepunt in jong-
volwassenheid
 Plastisch = onze vaardigheid om te leren  wij verliezen de
vaardigheid om te leren soms enkel vlak voor de dood
 Belangrijk om bijvoorbeeld te beslissen wat een goede
pensioensleeftijd is (want mensen op pensioen moeten
financieel onderhouden worden door werkzame mensen)
 depRatio = aantal mensen 65+ x 100
aantal mensen 15-64j
 Beïnvloed door veelvoudige, interagerende krachten
 Vb. reactie op menopauze: veel individuele verschillen
(hoe belangrijk vruchtbaarheid, attractiviteit,
symptomen, visie van verschillende samenlevingen...
zijn)



Misvatting psychologie: kijkt enkel naar individu  er zijn individuele
verschillen:

 Vb. trek met veel individuele verschillen:
veerkrachtigheid / resilience / wilskracht
 Hangt of van persoonlijkheid, steun en relaties van
anderen, bronnen en kansen in de samenleving

,Hoorcollege 2:


Adolescentie:
Adolescentie = overgang tussen kindertijd en volwassenheid (11-22 jaar 
eindleeftijd varieert afhankelijk van omgeving en ervaringen (vb.
doorstuderen?))

 Aanvang gekenmerkt door puberteit = verschillende
biologische gebeurtenissen die uiteindelijk leiden tot een
volwassen lichaam en seksuele maturiteit
 Basis ontwikkelingstaken van deze periode over hele
wereld hetzelfde

Opvattingen over adolescentie:

 Biologisch perspectief:
 Puberteit = rebellie en roekeloosheid (Hall: “savages”)
 Storm-and-Stress-perspectief van JJ Rousseau:
biologische opschudding zorgt voor verhoogde
emotionaliteit en conflict
 Freud: adolescentie = genitale fase  bewustwording
van seksuele impulsen
 Sociaal perspectief: sociale en culturele invloeden  ruimere
interindividuele en interculturele verschillen
 Geballanceerd standpunt
 Zowel biologische als sociale invloeden
 Interactie hersenontwikkeling en sociaal gedrag

Ontwikkelingstaken en cultuur:

 Basis ontwikkelingstaken over hele wereld hetzelfde, MAAR duur en
specifieke vereisten verschillen tussen culturen
 Stam- en dorpsgemeenschappen: kortere periode (enkele jaren)
 Westerse geïndustrialiseerde samenlevingen: complexere
ontwikkelingstaken (+- 1 decennium)

Ontwikkelingstaken van de adolescentie:

 Psychologische adaptatie / aanvaarding van fysieke veranderingen
 Leren sociale mannelijke / vrouwelijke rol in te vullen
 Verwerven volwassen manieren van denken en van omgaan met
leeftijdsgenoten van beide geslachten
 Bereiken emotionele en economische onafhankelijkheid
 Ouders worden minder belangrijk, peers worden belangrijker
 Verwerven van waarden en een ethisch kader voor gedrag
 identiteitsconstructie

, 3 fases van adolescentie:

1. Vroeg (11-14 jaar): snelle puberale veranderingen
2. Midden (14-16 jaar): puberteit bijna voltooid
3. Laat (16-22 jaar): volledig volwassen uiterlijk, maar nu anticipatie
van volwassen rollen

Hormonale veranderingen tijdens de puberteit:

 Genen beïnvloeden hormonale processen (opm. timing hormonale
processen beïnvloed door omgeving)
 Groeihormonen en thyroxine  al toename rond 8-9 jaar (voor
puberteit)
 Meisjes bereiken puberteit gemiddeld 2 jaar vroeger
 2 soorten veranderingen:
o Algemene groei van het lichaam
o Maturatie van seksuele kenmerken

Geslachtsverschillen bij hormonale veranderingen:

 Opm. beide geslachtshormonen komen in beide geslachten voor
 Samenwerking groei- en sekse hormonen is belangrijk
 Oestrogeen:
 Meer bij meisjes
 Eierstokken + bijnieren geven oestrogeen vrij
 Androgeen:
 Meer bij jongens
 Testikels geven grote hoeveelheden testosteron vrij
(maar ook kleine hoeveelheden oestrogeen)
 Oestrogeen verhoogt productie van geslachtshormonen
eerst bij meisjes, en iets later bij jongens

Geslachtsverschillen in lichaamsgroei:




Veranderingen in fysieke activiteit:

 Adolescenten stoppen vaak met sporten (daling rond 15 jaar)
 Daling hoger bij meisjes dan jongens
 Activiteit op 14-jarige leeftijd voorspellend voor activiteit op
volwassen leeftijd