Samenvatting Staatsrecht
Academiejaar 2024-2025
Prof. dr. Patricia Popelier
, Inhoudstafel
Deel I: Het Grondplan............................................................................................................ 6
Hoofdstuk 1: Overzicht vd Staatsrechtelijke Principes....................................................... 6
1.1 Principe 1: BE is een grondwettelijke staat............................................................ 7
1.2 Principe 2: BE is een democratie........................................................................... 8
1.3 Principe 3: BE is een rechtsstaat......................................................................... 12
1.4 Principe 4: BE is gebaseerd op een scheiding der machten................................13
1.5 Principe 5: BE is een federaal systeem................................................................15
1.6 Principe 6: BE is een monarchie.......................................................................... 18
1.7 Principe 7: BE is een sociale welvaartstaat..........................................................19
1.8 Principe 8: BE is een duurzame staat.................................................................. 19
Hoofdstuk 2: Overzicht van de staatsrechtelijke instellingen........................................... 21
2.1 Het federaal parlement.........................................................................................21
a. Het Tweekamerstelsel...................................................................................... 21
b. Functies van het parlement.............................................................................. 25
c. Werking van het parlement...............................................................................31
Juridisch knelpunt 1a: Zijn partijzetels van de partij of van de verkozene?
Casus 1: De Zaak Geybels.............................................................................33
Juridisch knelpunt 1b: Zijn parlementszetels van de partij of van de
gekozene? Casus 2: Open VLD vs Vlaams Belang in Vlaams parlement 35
2.2 De Koning.............................................................................................................38
2.3 De Regering......................................................................................................... 39
a. Samenstelling................................................................................................... 39
b. Functies............................................................................................................ 41
c. Werking.............................................................................................................44
d. Ontslag............................................................................................................. 46
Juridisch Knelpunt 2: De Consensusregel......................................................46
2.4 Het statuut van parlementsleden, ministers en staatssecretarissen.................... 51
a. Onverenigbaarheden........................................................................................51
b. Immuniteiten..................................................................................................... 51
c. Strafrechtelijke onschendbaarheid................................................................... 52
d. Politieke verantwoordelijkheid.......................................................................... 53
e. Burgerlijke aansprakelijkheid............................................................................53
f. Vergoeding........................................................................................................ 54
2.5 Rechtscolleges..................................................................................................... 54
a. Behoorlijke rechtsbedeling............................................................................... 54
b. Raad van State en administratieve rechtscolleges...........................................56
c. Het Grondwettelijk Hof......................................................................................56
Hoofdstuk 3: Fundamentele rechten en vrijheden: beginselen........................................ 59
3.1 Grondrechten in de Belgische grondwet van 1831.............................................. 59
3.2 Categorieën van grondrechten.............................................................................60
a. Politieke en burgerlijke grondrechten............................................................... 60
b. Sociaaleconomisiche en culturele grondrechten.............................................. 61
c. Grondrechten voor specifieke groepen.............................................................62
1
, d. Collectieve grondrechten..................................................................................63
e. Intergenerationele grondrechten...................................................................... 66
Juridisch Knelpunt 3: Wat betekent de voorrang van de taal volgens het
territorialiteitsbeginsel voor faciliteitengemeenten?........................................66
3.3 Bronnen en beschermingsmechanismen............................................................. 71
a. Bronnen............................................................................................................ 71
b. Beschermingsmechanismen............................................................................ 72
c. Samenloop van bronnen...................................................................................75
3.4 De werking van de grondrechten......................................................................... 76
a. Legaliteitsbeginsel............................................................................................ 76
b. Negatieve en positieve verplichtingen.............................................................. 77
c. Proportionaliteitstoets....................................................................................... 77
d. De essentie of harde kern van grondrechten................................................... 77
e. Procedurele rationaliteitstoets.......................................................................... 78
f. Standstillverplichtingen......................................................................................79
g. Interpretatieve werking..................................................................................... 80
h. Beoordelingsruimte...........................................................................................80
Juridisch Knelpunt 4: Welke drempel legt het legaliteitsbeginsel op in tijde van
crisis?............................................................................................................. 81
3.5 Misbruik van grondrechten................................................................................... 88
3.6 Derogatie van grondrechten.................................................................................89
Deel 2: Constitutionalisme.................................................................................................. 90
Hoofdstuk 4: Bronnen van staatsmacht en burgerschapsmodellen................................. 90
4.1 Soevereiniteitsmodellen....................................................................................... 90
a. Nationale soevereiniteit.................................................................................... 90
b. Volkssoevereiniteit............................................................................................91
c. Paritaire soevereiniteit...................................................................................... 92
4.2 Pluralistisch burgerschapsmodel..........................................................................92
4.3 Corporatistisch burgerschapsmodel.....................................................................93
4.4 Toepassing op het referendum.............................................................................94
Hoofdstuk 5: Bronnen van Grondwettelijk Recht..............................................................97
5.1 De Grondwet........................................................................................................ 97
Juridisch Knelpunt 5: Tot hoever kan de preconstituante de grondwetgever
binden?......................................................................................................... 100
Discussievraag 1: Moet de procedure tot herziening van de GW worden
versoepeld?.................................................................................................. 101
5.2 Grondwettelijke gewoonten en conventies.........................................................103
5.3 Internationaal / supranationaal recht.................................................................. 104
Hoofdstuk 6: De verhouding tussen grondwet en internationaal recht...........................105
6.1 Principe: Voorrang van het interen supranationaal recht................................... 105
6.2 Voorwaarde: rechtmatige aansluiting bij rechtsorde...........................................106
6.3 Uitzondering op voorrang voor grondrechten.....................................................106
6.4 Beperking op voorrang vanuit grondwettelijk pluralisme.................................... 107
Hoofdstuk 7: De handhaving van de Grondwet..............................................................108
7.1 Wet is niet langer onschendbaar........................................................................ 108
2
, 7.2 Mandaat GWH....................................................................................................108
7.2 De political questions doctrine............................................................................ 110
7.3 Rechtszekerheid................................................................................................. 111
Hoofdstuk 8: Staatsnoodrecht........................................................................................ 112
8.1 Modellen voor constitutionele strategieën.......................................................... 112
a. Accommodatiemodellen................................................................................. 112
b. Bussiness-as-usual model..............................................................................113
c. Het Extra-legaal model................................................................................... 113
8.2 Toepassing op België..........................................................................................113
Discussievraag 2: Is er nood aan een crisisbepaling in de GW die in geval
van een noodtoestand toelaat om af te wijken van de GW en fundamentele
rechten?........................................................................................................ 116
Deel 3: Democratie............................................................................................................. 117
Hoofdstuk 9: Institutionele kenmerken van de BE representatieve democratie............. 117
9.1 Het Kiessysteem.................................................................................................117
a. Actief stemrecht: de kiesgerechtigde..............................................................117
b. Passief stemrecht: de kandidaten...................................................................118
c. Het kiessysteem..............................................................................................119
9.2 Het vertrouwensbeginsel....................................................................................121
a. Vorming van de regering................................................................................ 121
b. Controlemiddelen: Functioneren regering...................................................... 122
c. Verlies van het vertrouwen: Ontslag regering.................................................122
d. Lopende Zaken...............................................................................................125
Discussievraag 2: Wordt de stabiliteit van de federale regering gediend door
de figuur van de legislatuurregering?........................................................... 126
Juridisch Knelpunt 6: Wanneer is er sprake van een nieuwe regering die het
uitdrukkelijk vertrouwen van de Kamer nodig heeft?....................................126
Juridisch Knelpunt 7: Kan de federale regering in lopende zaken het inzetten
van de procedure tot herziening van de grondwet tegenhouden?............... 127
Hoofdstuk 10: Consensusdemocratie............................................................................ 129
10.1 Het federale niveau.......................................................................................... 129
10.2 De Brusselse instellingen................................................................................. 131
Discussievraag 4: Worden aan Vlamingen in BXL te veel institutionele
waarborgen gegeven in verhouding tot hun electoraal gewicht?................. 132
Hoofdstuk 11: Democratische grondrechten en weerbare democratie.......................... 132
11.1 Democratische grondrechten............................................................................132
a. Het stemrecht................................................................................................. 132
b. De vrije meningsuiting.................................................................................... 134
c. Vergadering.................................................................................................... 137
d. Vereniging.......................................................................................................138
e. Sociaaleconomische grondrechten................................................................ 138
11.2 Het legaliteitsbeginsel: Wetgevende bevoegdheid........................................... 138
a. Legaliteitsbeginsel.......................................................................................... 138
b. Delegatie van wetgevende bevoegdheid naar Koning en regering................ 140
c. Delegatie van wetgevende bevoegdheid naar minister.................................. 142
3
, 11.3 Gelijkheidsbeginsel: Neutraliteit van de staat................................................... 143
a. Gelijkheid en niet-discriminatiebeginsel......................................................... 143
b. Neutraliteit van de staat..................................................................................145
11.4 Weerbare democratie....................................................................................... 146
Discussievraag 5: Maakt de Belgische regeling om ondemocratische partijen
te weren onze democratie voldoende weerbaar?.........................................147
DEEL 4: De Rechtsstaat.................................................................................................... 149
Hoofdstuk 12: De hiërarchie van de normen..................................................................149
12.1 Hiërarchische verhouding.................................................................................149
a. Besluiten.........................................................................................................149
b. Formele wetten...............................................................................................150
c. Internationaal recht......................................................................................... 151
12.2 Hiërarchie van normen versus Democratische principes................................. 151
Hoofdstuk 13: Het rechtszekerheidsbeginsel en algemeenheid van de wet.................. 153
13.1 Het rechtszekerheidsbeginsel.......................................................................... 153
13.2 De algemeenheid van de wet...........................................................................154
Hoofdstuk 14: Rechtsbescherming: Rechterlijke toetsing aan formele wetten.............. 156
14.1 Ontwikkeling van BE systeem van rechterlijke toetsing van wetten.................156
a. Fase 1: Art 159 GW en onschendbaarheid van de formele wet.....................156
b. Fase 2: De onschendbaarheid geldt niet meer absoluut................................ 157
c. Fase 3: Een vorm van diffuse toetsing en verdere reflecties over
grondwettelijke toetsing...................................................................................... 158
d. Fase 4: Oprichting van het Arbitragehof met beperkte bevoegdheden.......... 158
e. Fase 5: Van Arbitragehof naar volwaardig GWH............................................158
f. Resultaat......................................................................................................... 158
14.2 Democratische waarborgen in BE regeling omtrent rechterlijke toetsing.........159
a. Verantwoording: rechtsstaat vs democratie....................................................159
b. Democratische waarborgen in GW.................................................................159
c. Werking GWH.................................................................................................160
d. Diffuse toetsing door gewone rechters........................................................... 160
14.3 Juridisch pluralisme.......................................................................................... 161
a. Overzicht........................................................................................................ 161
b. Rechterlijke Dialoog........................................................................................162
c. Samenloop van grondrechten.........................................................................163
Discussievraag 6: Biedt de BE regeling voor de toetsing van formele wetten
een goed evenwicht tussen de principes van rechtsstaat en democratie?.. 164
Deel 5: Scheiding der machten.........................................................................................165
Hoofdstuk 15: Onafhankelijkheid en onpartijdigheid rechter.......................................... 165
15.1 Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van het GWH.........................................165
15.2 Controle op de rechter......................................................................................168
15.3 Aansprakelijkheid van magistraten...................................................................168
Hoofdstuk 16: Aansprakelijkheid van de wetgever.........................................................168
Hoofdstuk 17: Rechterlijk activisme............................................................................... 170
Deel 6: Federalisme........................................................................................................... 172
Hoofdstuk 18: De ontwikkeling van de BE eenheidsstaat naar een federaal systeem.. 172
4
, 18.1 BE eenheidsstaat: reactie tegen taalpolitiek Willem I.......................................172
18.2 Democratisering en Vlaamse ontvoogding: Taalwetten en taalgebieden.........173
18.3 Naar een federale staat....................................................................................173
18.4 Staatshervormingen......................................................................................... 174
18.5 Naar een nieuwe staatshervorming?................................................................175
Hoofdstuk 19: Basismodel en evoluties: de entiteiten....................................................176
19.1 Basismodel: drie gemeenschappen en gewesten............................................176
a. Gemeenschappen.......................................................................................... 176
b. Gewesten....................................................................................................... 177
c. Symmetrie in de asymmetrie.......................................................................... 177
19.2 Evoluties in basismodel: asymmetrische verschuivingen.................................179
Hoofdstuk 20: Basismodel en evoluties: de instellingen................................................ 181
20.1 Basismodel: parlementen en regeringen..........................................................181
a. Deelstatelijke parlementen............................................................................. 181
b. Deelstatelijke regeringen................................................................................ 183
c. Institutionele samenhang: regering en parlement...........................................183
d. Brusselse instellingen: Basismodel................................................................ 184
20.2 Evolutie obv sub-nationale grondwetgevende autonomie................................186
a. Sub-nationale grondwetgevende autonomie: Wat?........................................186
b. De wenselijkheid van sub-nationale grondwetgevende autonomie in BE...... 187
c. Grondwettelijke autonomie in Belgie.............................................................. 189
d. Het gebruik van grondwetgevende autonomie............................................... 192
Discussievraag 7: “Dienen de gemeenschappen en gewesten over meer
constitutionele autonomie te beschikken binnen de huidige context van de
federale staat?.............................................................................................. 192
Hoofdstuk 21: Basismodel en evoluties: de bevoegdheden...........................................193
21.1 Lexicon van bevoegdheden............................................................................. 193
21.2 Basismodel: dogma van autonomie, nevenschikking en exclusiviteit.............. 194
a. Basisprincipes van bevoegdheidsverdeling....................................................194
b. Toegekende residuaire bevoegdheden.......................................................... 195
c. Exclusieve bevoegdheden..............................................................................196
21.2 Evoluties naar meer flexibele invulling bevoegdheden.................................... 200
Hoofdstuk 22: Is België een federaal systeem?............................................................. 203
22.1 BE is een federaal systeem..............................................................................203
22.2 Is BE een federatie? Klassieke benadering..................................................... 204
22.3 Is BE een federatie? Dynamische benadering................................................. 204
22.4 Is BE een confederatie?................................................................................... 205
Hoofdstuk 23: Waarheen met België?............................................................................206
23.1 België is een instabiel federaal systeem.......................................................... 206
23.2 Valt BE uiteen?................................................................................................. 207
23.3 Oplossingen voor BE........................................................................................207
Discussievraag 8: Leidt het Belgisch federaliseringsproces onvermijdelijk tot
separatisme?................................................................................................ 208
5
Academiejaar 2024-2025
Prof. dr. Patricia Popelier
, Inhoudstafel
Deel I: Het Grondplan............................................................................................................ 6
Hoofdstuk 1: Overzicht vd Staatsrechtelijke Principes....................................................... 6
1.1 Principe 1: BE is een grondwettelijke staat............................................................ 7
1.2 Principe 2: BE is een democratie........................................................................... 8
1.3 Principe 3: BE is een rechtsstaat......................................................................... 12
1.4 Principe 4: BE is gebaseerd op een scheiding der machten................................13
1.5 Principe 5: BE is een federaal systeem................................................................15
1.6 Principe 6: BE is een monarchie.......................................................................... 18
1.7 Principe 7: BE is een sociale welvaartstaat..........................................................19
1.8 Principe 8: BE is een duurzame staat.................................................................. 19
Hoofdstuk 2: Overzicht van de staatsrechtelijke instellingen........................................... 21
2.1 Het federaal parlement.........................................................................................21
a. Het Tweekamerstelsel...................................................................................... 21
b. Functies van het parlement.............................................................................. 25
c. Werking van het parlement...............................................................................31
Juridisch knelpunt 1a: Zijn partijzetels van de partij of van de verkozene?
Casus 1: De Zaak Geybels.............................................................................33
Juridisch knelpunt 1b: Zijn parlementszetels van de partij of van de
gekozene? Casus 2: Open VLD vs Vlaams Belang in Vlaams parlement 35
2.2 De Koning.............................................................................................................38
2.3 De Regering......................................................................................................... 39
a. Samenstelling................................................................................................... 39
b. Functies............................................................................................................ 41
c. Werking.............................................................................................................44
d. Ontslag............................................................................................................. 46
Juridisch Knelpunt 2: De Consensusregel......................................................46
2.4 Het statuut van parlementsleden, ministers en staatssecretarissen.................... 51
a. Onverenigbaarheden........................................................................................51
b. Immuniteiten..................................................................................................... 51
c. Strafrechtelijke onschendbaarheid................................................................... 52
d. Politieke verantwoordelijkheid.......................................................................... 53
e. Burgerlijke aansprakelijkheid............................................................................53
f. Vergoeding........................................................................................................ 54
2.5 Rechtscolleges..................................................................................................... 54
a. Behoorlijke rechtsbedeling............................................................................... 54
b. Raad van State en administratieve rechtscolleges...........................................56
c. Het Grondwettelijk Hof......................................................................................56
Hoofdstuk 3: Fundamentele rechten en vrijheden: beginselen........................................ 59
3.1 Grondrechten in de Belgische grondwet van 1831.............................................. 59
3.2 Categorieën van grondrechten.............................................................................60
a. Politieke en burgerlijke grondrechten............................................................... 60
b. Sociaaleconomisiche en culturele grondrechten.............................................. 61
c. Grondrechten voor specifieke groepen.............................................................62
1
, d. Collectieve grondrechten..................................................................................63
e. Intergenerationele grondrechten...................................................................... 66
Juridisch Knelpunt 3: Wat betekent de voorrang van de taal volgens het
territorialiteitsbeginsel voor faciliteitengemeenten?........................................66
3.3 Bronnen en beschermingsmechanismen............................................................. 71
a. Bronnen............................................................................................................ 71
b. Beschermingsmechanismen............................................................................ 72
c. Samenloop van bronnen...................................................................................75
3.4 De werking van de grondrechten......................................................................... 76
a. Legaliteitsbeginsel............................................................................................ 76
b. Negatieve en positieve verplichtingen.............................................................. 77
c. Proportionaliteitstoets....................................................................................... 77
d. De essentie of harde kern van grondrechten................................................... 77
e. Procedurele rationaliteitstoets.......................................................................... 78
f. Standstillverplichtingen......................................................................................79
g. Interpretatieve werking..................................................................................... 80
h. Beoordelingsruimte...........................................................................................80
Juridisch Knelpunt 4: Welke drempel legt het legaliteitsbeginsel op in tijde van
crisis?............................................................................................................. 81
3.5 Misbruik van grondrechten................................................................................... 88
3.6 Derogatie van grondrechten.................................................................................89
Deel 2: Constitutionalisme.................................................................................................. 90
Hoofdstuk 4: Bronnen van staatsmacht en burgerschapsmodellen................................. 90
4.1 Soevereiniteitsmodellen....................................................................................... 90
a. Nationale soevereiniteit.................................................................................... 90
b. Volkssoevereiniteit............................................................................................91
c. Paritaire soevereiniteit...................................................................................... 92
4.2 Pluralistisch burgerschapsmodel..........................................................................92
4.3 Corporatistisch burgerschapsmodel.....................................................................93
4.4 Toepassing op het referendum.............................................................................94
Hoofdstuk 5: Bronnen van Grondwettelijk Recht..............................................................97
5.1 De Grondwet........................................................................................................ 97
Juridisch Knelpunt 5: Tot hoever kan de preconstituante de grondwetgever
binden?......................................................................................................... 100
Discussievraag 1: Moet de procedure tot herziening van de GW worden
versoepeld?.................................................................................................. 101
5.2 Grondwettelijke gewoonten en conventies.........................................................103
5.3 Internationaal / supranationaal recht.................................................................. 104
Hoofdstuk 6: De verhouding tussen grondwet en internationaal recht...........................105
6.1 Principe: Voorrang van het interen supranationaal recht................................... 105
6.2 Voorwaarde: rechtmatige aansluiting bij rechtsorde...........................................106
6.3 Uitzondering op voorrang voor grondrechten.....................................................106
6.4 Beperking op voorrang vanuit grondwettelijk pluralisme.................................... 107
Hoofdstuk 7: De handhaving van de Grondwet..............................................................108
7.1 Wet is niet langer onschendbaar........................................................................ 108
2
, 7.2 Mandaat GWH....................................................................................................108
7.2 De political questions doctrine............................................................................ 110
7.3 Rechtszekerheid................................................................................................. 111
Hoofdstuk 8: Staatsnoodrecht........................................................................................ 112
8.1 Modellen voor constitutionele strategieën.......................................................... 112
a. Accommodatiemodellen................................................................................. 112
b. Bussiness-as-usual model..............................................................................113
c. Het Extra-legaal model................................................................................... 113
8.2 Toepassing op België..........................................................................................113
Discussievraag 2: Is er nood aan een crisisbepaling in de GW die in geval
van een noodtoestand toelaat om af te wijken van de GW en fundamentele
rechten?........................................................................................................ 116
Deel 3: Democratie............................................................................................................. 117
Hoofdstuk 9: Institutionele kenmerken van de BE representatieve democratie............. 117
9.1 Het Kiessysteem.................................................................................................117
a. Actief stemrecht: de kiesgerechtigde..............................................................117
b. Passief stemrecht: de kandidaten...................................................................118
c. Het kiessysteem..............................................................................................119
9.2 Het vertrouwensbeginsel....................................................................................121
a. Vorming van de regering................................................................................ 121
b. Controlemiddelen: Functioneren regering...................................................... 122
c. Verlies van het vertrouwen: Ontslag regering.................................................122
d. Lopende Zaken...............................................................................................125
Discussievraag 2: Wordt de stabiliteit van de federale regering gediend door
de figuur van de legislatuurregering?........................................................... 126
Juridisch Knelpunt 6: Wanneer is er sprake van een nieuwe regering die het
uitdrukkelijk vertrouwen van de Kamer nodig heeft?....................................126
Juridisch Knelpunt 7: Kan de federale regering in lopende zaken het inzetten
van de procedure tot herziening van de grondwet tegenhouden?............... 127
Hoofdstuk 10: Consensusdemocratie............................................................................ 129
10.1 Het federale niveau.......................................................................................... 129
10.2 De Brusselse instellingen................................................................................. 131
Discussievraag 4: Worden aan Vlamingen in BXL te veel institutionele
waarborgen gegeven in verhouding tot hun electoraal gewicht?................. 132
Hoofdstuk 11: Democratische grondrechten en weerbare democratie.......................... 132
11.1 Democratische grondrechten............................................................................132
a. Het stemrecht................................................................................................. 132
b. De vrije meningsuiting.................................................................................... 134
c. Vergadering.................................................................................................... 137
d. Vereniging.......................................................................................................138
e. Sociaaleconomische grondrechten................................................................ 138
11.2 Het legaliteitsbeginsel: Wetgevende bevoegdheid........................................... 138
a. Legaliteitsbeginsel.......................................................................................... 138
b. Delegatie van wetgevende bevoegdheid naar Koning en regering................ 140
c. Delegatie van wetgevende bevoegdheid naar minister.................................. 142
3
, 11.3 Gelijkheidsbeginsel: Neutraliteit van de staat................................................... 143
a. Gelijkheid en niet-discriminatiebeginsel......................................................... 143
b. Neutraliteit van de staat..................................................................................145
11.4 Weerbare democratie....................................................................................... 146
Discussievraag 5: Maakt de Belgische regeling om ondemocratische partijen
te weren onze democratie voldoende weerbaar?.........................................147
DEEL 4: De Rechtsstaat.................................................................................................... 149
Hoofdstuk 12: De hiërarchie van de normen..................................................................149
12.1 Hiërarchische verhouding.................................................................................149
a. Besluiten.........................................................................................................149
b. Formele wetten...............................................................................................150
c. Internationaal recht......................................................................................... 151
12.2 Hiërarchie van normen versus Democratische principes................................. 151
Hoofdstuk 13: Het rechtszekerheidsbeginsel en algemeenheid van de wet.................. 153
13.1 Het rechtszekerheidsbeginsel.......................................................................... 153
13.2 De algemeenheid van de wet...........................................................................154
Hoofdstuk 14: Rechtsbescherming: Rechterlijke toetsing aan formele wetten.............. 156
14.1 Ontwikkeling van BE systeem van rechterlijke toetsing van wetten.................156
a. Fase 1: Art 159 GW en onschendbaarheid van de formele wet.....................156
b. Fase 2: De onschendbaarheid geldt niet meer absoluut................................ 157
c. Fase 3: Een vorm van diffuse toetsing en verdere reflecties over
grondwettelijke toetsing...................................................................................... 158
d. Fase 4: Oprichting van het Arbitragehof met beperkte bevoegdheden.......... 158
e. Fase 5: Van Arbitragehof naar volwaardig GWH............................................158
f. Resultaat......................................................................................................... 158
14.2 Democratische waarborgen in BE regeling omtrent rechterlijke toetsing.........159
a. Verantwoording: rechtsstaat vs democratie....................................................159
b. Democratische waarborgen in GW.................................................................159
c. Werking GWH.................................................................................................160
d. Diffuse toetsing door gewone rechters........................................................... 160
14.3 Juridisch pluralisme.......................................................................................... 161
a. Overzicht........................................................................................................ 161
b. Rechterlijke Dialoog........................................................................................162
c. Samenloop van grondrechten.........................................................................163
Discussievraag 6: Biedt de BE regeling voor de toetsing van formele wetten
een goed evenwicht tussen de principes van rechtsstaat en democratie?.. 164
Deel 5: Scheiding der machten.........................................................................................165
Hoofdstuk 15: Onafhankelijkheid en onpartijdigheid rechter.......................................... 165
15.1 Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van het GWH.........................................165
15.2 Controle op de rechter......................................................................................168
15.3 Aansprakelijkheid van magistraten...................................................................168
Hoofdstuk 16: Aansprakelijkheid van de wetgever.........................................................168
Hoofdstuk 17: Rechterlijk activisme............................................................................... 170
Deel 6: Federalisme........................................................................................................... 172
Hoofdstuk 18: De ontwikkeling van de BE eenheidsstaat naar een federaal systeem.. 172
4
, 18.1 BE eenheidsstaat: reactie tegen taalpolitiek Willem I.......................................172
18.2 Democratisering en Vlaamse ontvoogding: Taalwetten en taalgebieden.........173
18.3 Naar een federale staat....................................................................................173
18.4 Staatshervormingen......................................................................................... 174
18.5 Naar een nieuwe staatshervorming?................................................................175
Hoofdstuk 19: Basismodel en evoluties: de entiteiten....................................................176
19.1 Basismodel: drie gemeenschappen en gewesten............................................176
a. Gemeenschappen.......................................................................................... 176
b. Gewesten....................................................................................................... 177
c. Symmetrie in de asymmetrie.......................................................................... 177
19.2 Evoluties in basismodel: asymmetrische verschuivingen.................................179
Hoofdstuk 20: Basismodel en evoluties: de instellingen................................................ 181
20.1 Basismodel: parlementen en regeringen..........................................................181
a. Deelstatelijke parlementen............................................................................. 181
b. Deelstatelijke regeringen................................................................................ 183
c. Institutionele samenhang: regering en parlement...........................................183
d. Brusselse instellingen: Basismodel................................................................ 184
20.2 Evolutie obv sub-nationale grondwetgevende autonomie................................186
a. Sub-nationale grondwetgevende autonomie: Wat?........................................186
b. De wenselijkheid van sub-nationale grondwetgevende autonomie in BE...... 187
c. Grondwettelijke autonomie in Belgie.............................................................. 189
d. Het gebruik van grondwetgevende autonomie............................................... 192
Discussievraag 7: “Dienen de gemeenschappen en gewesten over meer
constitutionele autonomie te beschikken binnen de huidige context van de
federale staat?.............................................................................................. 192
Hoofdstuk 21: Basismodel en evoluties: de bevoegdheden...........................................193
21.1 Lexicon van bevoegdheden............................................................................. 193
21.2 Basismodel: dogma van autonomie, nevenschikking en exclusiviteit.............. 194
a. Basisprincipes van bevoegdheidsverdeling....................................................194
b. Toegekende residuaire bevoegdheden.......................................................... 195
c. Exclusieve bevoegdheden..............................................................................196
21.2 Evoluties naar meer flexibele invulling bevoegdheden.................................... 200
Hoofdstuk 22: Is België een federaal systeem?............................................................. 203
22.1 BE is een federaal systeem..............................................................................203
22.2 Is BE een federatie? Klassieke benadering..................................................... 204
22.3 Is BE een federatie? Dynamische benadering................................................. 204
22.4 Is BE een confederatie?................................................................................... 205
Hoofdstuk 23: Waarheen met België?............................................................................206
23.1 België is een instabiel federaal systeem.......................................................... 206
23.2 Valt BE uiteen?................................................................................................. 207
23.3 Oplossingen voor BE........................................................................................207
Discussievraag 8: Leidt het Belgisch federaliseringsproces onvermijdelijk tot
separatisme?................................................................................................ 208
5
