Verstandelijke beperking – Kinderen & Volwassenen
1 Hulpverlening aan mensen met verstandelijke beperking
1.1 Inleiding
Nederlandse wetgeving à niet te kennen
Hoe werd er vroeger en nu gekeken naar mensen met een beperking à dit gaan we in kaart
brengen
1.2 Hulpverlening
1.2.1 Een normaal leven
• MVB: Vraag tot ondersteuning à a>ankelijk van:
o Ernst heeA invloed op mogelijkheden (in mate van beperking)
o Lee(ijdsfase
o Wensen naar kansrijk
o Mogelijkheden (fysiek & mentaal)
• Welke ondersteuning
o Heel divers: methodieken
o A>ankelijk: mensbeeld van de begeleider/ samenleving
§ Hoe kijken mensen naar mensen met een beperking
1.2.2 Visie ontwikkeling, van afwijkend naar gewoon
• Mensen met een beperking
o Lang geleden: weinig kans tot overleven
§ Voedselschaarste
§ Slechte gezondheid
§ MVB minder mogelijkheden
o Rond 1900: ontstaan van de zorg voor ‘zwakzinnigen’
o Benamingen: evoluQe
• 1900 à segraQe (mensen zoveel mogelijk verstoppen)
o ‘Abnormale individuen’ = waardeloos
• Nazi regime
o LeSerlijk: ‘zalig de armen der geest, aan hen behoort het rijk der hemelen’
• 1948
o Universele verklaring van de mens
• 2007
o Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
o Belangrijk punt
1.2.3 VN-verdrag inzake de rechten van PmH
1.2.4 Hulpverlening gericht op 9 domeinen
Pagina 1 van 76
,1.3 Ontwikkeling in hulpverlening
• Paradigmaverschuivingen
o OpvaXngen t.a.v. PmH zijn niet staQsch
o PrakQjk versus theorie
1.3.1 Handicap en beperkingen
1.3.2 OpvaGngen over hulpverlening
Paradigmaverschuivingen 3 belangrijke modellen
Medisch model Ontwikkelingsmodel Burgerschapsmodel
Defectparadigma NormalisaJeparadigma Ondersteuningsparadigma
Mens met beperkingen Mens met mogelijkheden Mensen met rechten en
plichten
PaQënt Leerling Burger
Verzorgen/ behandelen Ontwikkelen/ trainen Ondersteunen
InsQtuut Speciale voorzieningen Gewone voorzieningen
SegregaQe NormalisaQe IntegraQe
1.3.2.1 Medisch model/ defectparadigma
à Men keek naar iemand met een handicap als persoon met een defect (iets dat niet werkt)
• Tot 1970
• Mens met beperking
• Behandelen/ verzorgen
• Stoornis compenseren: insQtuten met professionelen/ levenslang opvang in aparte
scholen, insQtuten
• SegregaQe:
o Uit maatschappij halen en allemaal samen in insQtuut steken en zo goed
mogelijk behandelen
• Ouders van oudere mensen met beperking
o Ouders beheersen leven van persoon
o Mogen niet zelfstandig gaan wonen
1.3.2.2 Ontwikkelingsmodel/ normalisa;eparadigma
• Tijdsperiode 1970-1990
• Aanvankelijk: licht verstandelijke beperking
o Mensen met LVB kunnen zelf dingen doen
• Geen beperkingen maar mogelijkheden die je moet trainen
• Leerling à trainen
o Men werd getraind om te gaan werken in speciale voorzieningen
o Voorzieningen waren toch binnen maatschappij
§ BeschuMe werkplaats
• Deelname aan maatschappij: recht
• Verantwoordelijkheid: maatschappij
o Mogelijkheden bieden om deel te nemen aan maatschappij
o AXtudeverandering maatschappij
• NormalisaQe: zullen normaler worden
• Speciale voorzieningen
Pagina 2 van 76
, • Knelpunt: vraagt aXtudeverandering
• Geen posiQeve invloed voor mensen ernsQge verstandelijke beperking
• Fysiek-culturele dimensie à wel aanwezig
o Gingen werken in beschuSe werkplaats
o Gingen begeleid wonen
• Sociale integraQe à niet aanwezig
o Belangrijk om te integreren
o Maatschappij stond hier niet voor open
• Omgeving/ werk/ buurt: weet niet hoe om te gaan met persoon met VB
1.3.2.3 Burgerschapsmodel/ ondersteunings-paradigma
• Sinds 1990
• 4 belangrijke kenmerken
o Volwaardig burgerschap (inclusie)
§ MVB zijn burgers in maatschappij met rechten zoals iedereen
o Keuze & controle (zeggenschap)
§ Mensen hebben recht om zelf keuzes te maken
o Ondersteuning
§ Proberen dingen mogelijk te maken zodat ze kunnen doen wat ze
graag willen doen
§ Sociaal netwerk wordt aangesproken om samen te werken à ouders
o Kwaliteit van bestaan
• Grote evoluQe sinds ‘zorgen voor’
• Vermaatschappelijking van de zorg
• Schema is korte samenvaXng
1.4 Waar staan we nu: beleidskader
• Start door perspecQef 2020
• Ondersteuning aan volwassenen met VB à minister Hilde Crevits/ VAPH
• Heel veel in evoluQe
1.4.1 Ondersteuning naar volwassenen VB
• Persoonsvolgende financiering
o Vraaggestuurde werking
§ Vraaggestuurd versus vroeger (voor 2016) aangebodgestuurd
§ ‘Ik ga een woonvoorziening wonen omdat ze daar bepaalde
woonsituatoe bieden die me interesseren
o Persoonsgebonden budget
§ Cliënt koopt zorg in
Pagina 3 van 76
, 2 Wie zijn mensen met een verstandelijke beperking?
2.1 Inleiding
• Je kan kijken naar
o Mogelijkheden
o Beperkingen
• Iedereen heeA ondersteuning nodig in iets à vb band vervangen
2.2 Wat is een verstandelijke beperking?
• 3 criteria
o Beperkt intellectueel funcJoneren
§ Beeldvorming is heel belangrijk
o Problemen in dagelijks leven
§ Problemen met aanpassingsvermogen
o Problemen starten op kinderlee(ijd
§ Belangrijk al te beginnen vormen bij kinderen à grote invloed op later
2.2.1 IntelligenJe
= cogniQef of mentaal vermogen
• IQ-score
o Hoe hoger IQ, hoe beter funcQoneren
§ Te hoog à ook niet meer kunnen funcQoneren in maatschappij
o Performaal IQ
§ Visueel ruimtelijke vaardigheden
o Verbaal IQ
§ Spreken, luisteren en taal
• Verstandelijke lee(ijd >< kalenderlee(ijd
o Verstandelijke leeAijd lager dan kalenderleeAijd
o Mensen verwachten iets van je, waar je niet kan aan voldoen
2.2.2 Definiëren van handicap en beperking
DefiniQe volgens de DSM (DiagnosQc and StaQsQcal Manual of Mental Disorders)
Vroeger: DSM-IV
• Er moet sprake zijn van een IQ minder dan 70
Nu: DSM-V
• Dit criterium (IQ) is eruit gehaald
2.2.2.1 DSM-V
• Geen IQ-score om VB te definiëren
o IQ zegt weinig over mate van beperking
o Bij ernsQge VB: moeilijk om van IQ-test af te nemen
§ Bv omwille van beperktere communicaQe
o IQ-test wel nog nodig, maar niet meer als leidraad
o IQ zegt weinig over funcQoneren
• Aanwezig zijn van ‘tekorten in intellectuele funcQoneren’ volstaat
• Pathologie kan handvaten geven dingen te begrijpen
Pagina 4 van 76
1 Hulpverlening aan mensen met verstandelijke beperking
1.1 Inleiding
Nederlandse wetgeving à niet te kennen
Hoe werd er vroeger en nu gekeken naar mensen met een beperking à dit gaan we in kaart
brengen
1.2 Hulpverlening
1.2.1 Een normaal leven
• MVB: Vraag tot ondersteuning à a>ankelijk van:
o Ernst heeA invloed op mogelijkheden (in mate van beperking)
o Lee(ijdsfase
o Wensen naar kansrijk
o Mogelijkheden (fysiek & mentaal)
• Welke ondersteuning
o Heel divers: methodieken
o A>ankelijk: mensbeeld van de begeleider/ samenleving
§ Hoe kijken mensen naar mensen met een beperking
1.2.2 Visie ontwikkeling, van afwijkend naar gewoon
• Mensen met een beperking
o Lang geleden: weinig kans tot overleven
§ Voedselschaarste
§ Slechte gezondheid
§ MVB minder mogelijkheden
o Rond 1900: ontstaan van de zorg voor ‘zwakzinnigen’
o Benamingen: evoluQe
• 1900 à segraQe (mensen zoveel mogelijk verstoppen)
o ‘Abnormale individuen’ = waardeloos
• Nazi regime
o LeSerlijk: ‘zalig de armen der geest, aan hen behoort het rijk der hemelen’
• 1948
o Universele verklaring van de mens
• 2007
o Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
o Belangrijk punt
1.2.3 VN-verdrag inzake de rechten van PmH
1.2.4 Hulpverlening gericht op 9 domeinen
Pagina 1 van 76
,1.3 Ontwikkeling in hulpverlening
• Paradigmaverschuivingen
o OpvaXngen t.a.v. PmH zijn niet staQsch
o PrakQjk versus theorie
1.3.1 Handicap en beperkingen
1.3.2 OpvaGngen over hulpverlening
Paradigmaverschuivingen 3 belangrijke modellen
Medisch model Ontwikkelingsmodel Burgerschapsmodel
Defectparadigma NormalisaJeparadigma Ondersteuningsparadigma
Mens met beperkingen Mens met mogelijkheden Mensen met rechten en
plichten
PaQënt Leerling Burger
Verzorgen/ behandelen Ontwikkelen/ trainen Ondersteunen
InsQtuut Speciale voorzieningen Gewone voorzieningen
SegregaQe NormalisaQe IntegraQe
1.3.2.1 Medisch model/ defectparadigma
à Men keek naar iemand met een handicap als persoon met een defect (iets dat niet werkt)
• Tot 1970
• Mens met beperking
• Behandelen/ verzorgen
• Stoornis compenseren: insQtuten met professionelen/ levenslang opvang in aparte
scholen, insQtuten
• SegregaQe:
o Uit maatschappij halen en allemaal samen in insQtuut steken en zo goed
mogelijk behandelen
• Ouders van oudere mensen met beperking
o Ouders beheersen leven van persoon
o Mogen niet zelfstandig gaan wonen
1.3.2.2 Ontwikkelingsmodel/ normalisa;eparadigma
• Tijdsperiode 1970-1990
• Aanvankelijk: licht verstandelijke beperking
o Mensen met LVB kunnen zelf dingen doen
• Geen beperkingen maar mogelijkheden die je moet trainen
• Leerling à trainen
o Men werd getraind om te gaan werken in speciale voorzieningen
o Voorzieningen waren toch binnen maatschappij
§ BeschuMe werkplaats
• Deelname aan maatschappij: recht
• Verantwoordelijkheid: maatschappij
o Mogelijkheden bieden om deel te nemen aan maatschappij
o AXtudeverandering maatschappij
• NormalisaQe: zullen normaler worden
• Speciale voorzieningen
Pagina 2 van 76
, • Knelpunt: vraagt aXtudeverandering
• Geen posiQeve invloed voor mensen ernsQge verstandelijke beperking
• Fysiek-culturele dimensie à wel aanwezig
o Gingen werken in beschuSe werkplaats
o Gingen begeleid wonen
• Sociale integraQe à niet aanwezig
o Belangrijk om te integreren
o Maatschappij stond hier niet voor open
• Omgeving/ werk/ buurt: weet niet hoe om te gaan met persoon met VB
1.3.2.3 Burgerschapsmodel/ ondersteunings-paradigma
• Sinds 1990
• 4 belangrijke kenmerken
o Volwaardig burgerschap (inclusie)
§ MVB zijn burgers in maatschappij met rechten zoals iedereen
o Keuze & controle (zeggenschap)
§ Mensen hebben recht om zelf keuzes te maken
o Ondersteuning
§ Proberen dingen mogelijk te maken zodat ze kunnen doen wat ze
graag willen doen
§ Sociaal netwerk wordt aangesproken om samen te werken à ouders
o Kwaliteit van bestaan
• Grote evoluQe sinds ‘zorgen voor’
• Vermaatschappelijking van de zorg
• Schema is korte samenvaXng
1.4 Waar staan we nu: beleidskader
• Start door perspecQef 2020
• Ondersteuning aan volwassenen met VB à minister Hilde Crevits/ VAPH
• Heel veel in evoluQe
1.4.1 Ondersteuning naar volwassenen VB
• Persoonsvolgende financiering
o Vraaggestuurde werking
§ Vraaggestuurd versus vroeger (voor 2016) aangebodgestuurd
§ ‘Ik ga een woonvoorziening wonen omdat ze daar bepaalde
woonsituatoe bieden die me interesseren
o Persoonsgebonden budget
§ Cliënt koopt zorg in
Pagina 3 van 76
, 2 Wie zijn mensen met een verstandelijke beperking?
2.1 Inleiding
• Je kan kijken naar
o Mogelijkheden
o Beperkingen
• Iedereen heeA ondersteuning nodig in iets à vb band vervangen
2.2 Wat is een verstandelijke beperking?
• 3 criteria
o Beperkt intellectueel funcJoneren
§ Beeldvorming is heel belangrijk
o Problemen in dagelijks leven
§ Problemen met aanpassingsvermogen
o Problemen starten op kinderlee(ijd
§ Belangrijk al te beginnen vormen bij kinderen à grote invloed op later
2.2.1 IntelligenJe
= cogniQef of mentaal vermogen
• IQ-score
o Hoe hoger IQ, hoe beter funcQoneren
§ Te hoog à ook niet meer kunnen funcQoneren in maatschappij
o Performaal IQ
§ Visueel ruimtelijke vaardigheden
o Verbaal IQ
§ Spreken, luisteren en taal
• Verstandelijke lee(ijd >< kalenderlee(ijd
o Verstandelijke leeAijd lager dan kalenderleeAijd
o Mensen verwachten iets van je, waar je niet kan aan voldoen
2.2.2 Definiëren van handicap en beperking
DefiniQe volgens de DSM (DiagnosQc and StaQsQcal Manual of Mental Disorders)
Vroeger: DSM-IV
• Er moet sprake zijn van een IQ minder dan 70
Nu: DSM-V
• Dit criterium (IQ) is eruit gehaald
2.2.2.1 DSM-V
• Geen IQ-score om VB te definiëren
o IQ zegt weinig over mate van beperking
o Bij ernsQge VB: moeilijk om van IQ-test af te nemen
§ Bv omwille van beperktere communicaQe
o IQ-test wel nog nodig, maar niet meer als leidraad
o IQ zegt weinig over funcQoneren
• Aanwezig zijn van ‘tekorten in intellectuele funcQoneren’ volstaat
• Pathologie kan handvaten geven dingen te begrijpen
Pagina 4 van 76
