Reflecteren en observeren
1 Reflectie volgens Korthagen
Opleiding ontwikkelde 5 leerresultaatlijnen
1) Autonoom en reflectief handelen
• Student ontplooit zich maximaal
• Student is kritisch en stelt zichzelf
en zijn professioneel handelen
continu in vraag om te blijven
groeien
2) Beroepsgericht handelen
3) Onderzoekend handelen
4) Ondernemend & innovatief handelen
5) Multi-professioneel handelen
Korthagen: spiraalreflectie
• Verdiepende reflectie op een gedane handeling dei terugkeert
• Doel:
Inzicht verwerven in de relatie tussen zichzelf (denken, voelen, willen), de betrokkene
en de beroepssituatie
o Ik?
o Betrokkenen(n)?
o Relatie daartussen?
• Grondig maar bondig
• 1à2 A4 is voldoende
• Te veel tekst à overbodige info en bladvulling
1.1 5 fases
1
,1.1.1 Fase 1: Handelen/ ervaring
• Reflectiepunt: Waarover zal reflectie gaan? In 1 zin concreet je punt formuleren
• Concreet blijven zodat je focust op 1 gebeurtenis
• Kort en bondig
o Wat liep moeilijk? Wat liep goed? Hoe komt dit?
o Wees concreet, duidelijk à niet vaag doen
Mogelijke vragen:
ü Waarover maak ik me nog steeds boos?
ü Waarover blijf ik enthousiast?
ü Wil ik dit nader onderzoeken? Niet enkel als persoon, maar ook als therapeut.
ü Waar werd ik in mijn vorige stage op gewezen.
1.1.2 Fase 2: Terugblikken op handelen, de ervaring
• Beschrijven wat er concreet gebeurd is
o Waar, wanneer, met wie, wat was mijn functie, wat was mijn rol?
o Wat was rol van anderen
§ Bewoners, cliënten, mentor?
o Wat deed de ander?
§ !
Moeilijk aspect: vaak enkel kunnen weergeven wat je waarnam
Niet altijd zeker of het zo is als je denkt
o Wat deed/ voelde ik?
o Wat deed/ voelde/ zei de ander?
• Deze fase concreet maken
o Zo krijg je meer inzicht in wat essentieel is voor u
o Wat vaag en onduidelijk is, maak je helder voor de ander
• Doorvragen in deze fase
• Vragen moeten gaan over situatie die omschreven is, geen enkel andere situatie
2
,1.1.3 Fase 3: Bewust worden van essentiële aspecten Mogelijke oorzaken
• Formuleer kern van je analyse
• Formuleer de belangrijkste gedachten uit de situatie
• Denk ruim genoeg naar mogelijke verbanden en bekijk situatie vanuit de
standpunten v/d verschillende betrokkenen
• Waarom gebeurde wat er gebeurde?
• Zie je meerdere verklaringen?
• Zoek verbanden tussen wat je zelf voelde en wat de anderen voelden.
• Welke factoren van jezelf en buiten jezelf spelen hierin een rol?
• Wat kan ik hieruit leren?
Ø Hoe druk was het in de leefgroep?
Ø Is er een opvoedster ziek?
Ø Is de maaltijd niet handig om te geven waardoor alles wat langer duurt?
Ø Ben ik te laat aangekomen?
Ø Heb ik mezelf voorgesteld?
Ø Was ik beschaamd?
Ø Wat is er gebeurd?
Ø Wat is de verklaring?
1.1.4 Fase 4: Alternatieven ontwikkelen en daaruit kiezen
• Geef meerdere concrete stappen/ alternatieven die jij daarvoor
kan zetten
• Brainstorm. Denk na de voor-en nadelen.
• Wat kan ik op basis van mijn inzichten in fase 3 de volgende
keer concreet doen?
• Wat kan ik veranderen, wat kan ik behouden?
• Ga hier zo ruim mogelijk.
• Wat anders kunnen doen?
• Op voorhand al vragen waar op te letten
3
, 1.1.5 Fase 5: Uitproberen/ actiepunt
• Van hieruit ga je nieuwe ervaringen opdoen & starten van nieuw spiraalmodel.
• Welke van bovenstaande alternatieven zal je volgende keer uitproberen?
• Zijn er elementen waar ik in de toekomst concreet aandacht wil aan besteden?
• Zijn er zaken die ik wil uitproberen?
1.2 Valkuilen:
1) Niet enkel stilstaan bij dingen die fout zijn gelopen
2) Niet laten leiden door emotie
3) Vooral over anderen praten/ schrijven
4) Niet zoeken naar beweegredenen van eigen gedrag
5) Niet concreet zijn
6) Onvoldoende brainstormen
7) Onvoldoende kijken naar verschillende standpunten
8) Te beknopt zijn
1. Ook kijken waarom ander zo reageert
2. Niet reflecteren als je boos bent
3. Niet alles op u nemen
4. U verdiepen in materie/ problematiek
1.3 Besluit:
• Kies concrete situatie en kijk terug op specifiek moment en uw manier van handelen.
• Reflecteer regelmatig en 'rooster' tenminste 1x keer/ week een reflectiemoment in
liefst op een vast moment.
• Stel jezelf open vragen.
• Stel oordelen over jezelf uit, kijk eerst wat gebeurde voor dat hier een waarde aan
geeft.
• Reflecteer op methodische manier, bijvoorbeeld door lijstje vragen te doorlopen of
het reflectiemodel te gebruiken.
• Reflecteer niet alleen probleemsituaties maar ook op succeservaringen.
• Gebruik feedback van anderen om vanuit dat gezichtspunt te reflecteren.
4
1 Reflectie volgens Korthagen
Opleiding ontwikkelde 5 leerresultaatlijnen
1) Autonoom en reflectief handelen
• Student ontplooit zich maximaal
• Student is kritisch en stelt zichzelf
en zijn professioneel handelen
continu in vraag om te blijven
groeien
2) Beroepsgericht handelen
3) Onderzoekend handelen
4) Ondernemend & innovatief handelen
5) Multi-professioneel handelen
Korthagen: spiraalreflectie
• Verdiepende reflectie op een gedane handeling dei terugkeert
• Doel:
Inzicht verwerven in de relatie tussen zichzelf (denken, voelen, willen), de betrokkene
en de beroepssituatie
o Ik?
o Betrokkenen(n)?
o Relatie daartussen?
• Grondig maar bondig
• 1à2 A4 is voldoende
• Te veel tekst à overbodige info en bladvulling
1.1 5 fases
1
,1.1.1 Fase 1: Handelen/ ervaring
• Reflectiepunt: Waarover zal reflectie gaan? In 1 zin concreet je punt formuleren
• Concreet blijven zodat je focust op 1 gebeurtenis
• Kort en bondig
o Wat liep moeilijk? Wat liep goed? Hoe komt dit?
o Wees concreet, duidelijk à niet vaag doen
Mogelijke vragen:
ü Waarover maak ik me nog steeds boos?
ü Waarover blijf ik enthousiast?
ü Wil ik dit nader onderzoeken? Niet enkel als persoon, maar ook als therapeut.
ü Waar werd ik in mijn vorige stage op gewezen.
1.1.2 Fase 2: Terugblikken op handelen, de ervaring
• Beschrijven wat er concreet gebeurd is
o Waar, wanneer, met wie, wat was mijn functie, wat was mijn rol?
o Wat was rol van anderen
§ Bewoners, cliënten, mentor?
o Wat deed de ander?
§ !
Moeilijk aspect: vaak enkel kunnen weergeven wat je waarnam
Niet altijd zeker of het zo is als je denkt
o Wat deed/ voelde ik?
o Wat deed/ voelde/ zei de ander?
• Deze fase concreet maken
o Zo krijg je meer inzicht in wat essentieel is voor u
o Wat vaag en onduidelijk is, maak je helder voor de ander
• Doorvragen in deze fase
• Vragen moeten gaan over situatie die omschreven is, geen enkel andere situatie
2
,1.1.3 Fase 3: Bewust worden van essentiële aspecten Mogelijke oorzaken
• Formuleer kern van je analyse
• Formuleer de belangrijkste gedachten uit de situatie
• Denk ruim genoeg naar mogelijke verbanden en bekijk situatie vanuit de
standpunten v/d verschillende betrokkenen
• Waarom gebeurde wat er gebeurde?
• Zie je meerdere verklaringen?
• Zoek verbanden tussen wat je zelf voelde en wat de anderen voelden.
• Welke factoren van jezelf en buiten jezelf spelen hierin een rol?
• Wat kan ik hieruit leren?
Ø Hoe druk was het in de leefgroep?
Ø Is er een opvoedster ziek?
Ø Is de maaltijd niet handig om te geven waardoor alles wat langer duurt?
Ø Ben ik te laat aangekomen?
Ø Heb ik mezelf voorgesteld?
Ø Was ik beschaamd?
Ø Wat is er gebeurd?
Ø Wat is de verklaring?
1.1.4 Fase 4: Alternatieven ontwikkelen en daaruit kiezen
• Geef meerdere concrete stappen/ alternatieven die jij daarvoor
kan zetten
• Brainstorm. Denk na de voor-en nadelen.
• Wat kan ik op basis van mijn inzichten in fase 3 de volgende
keer concreet doen?
• Wat kan ik veranderen, wat kan ik behouden?
• Ga hier zo ruim mogelijk.
• Wat anders kunnen doen?
• Op voorhand al vragen waar op te letten
3
, 1.1.5 Fase 5: Uitproberen/ actiepunt
• Van hieruit ga je nieuwe ervaringen opdoen & starten van nieuw spiraalmodel.
• Welke van bovenstaande alternatieven zal je volgende keer uitproberen?
• Zijn er elementen waar ik in de toekomst concreet aandacht wil aan besteden?
• Zijn er zaken die ik wil uitproberen?
1.2 Valkuilen:
1) Niet enkel stilstaan bij dingen die fout zijn gelopen
2) Niet laten leiden door emotie
3) Vooral over anderen praten/ schrijven
4) Niet zoeken naar beweegredenen van eigen gedrag
5) Niet concreet zijn
6) Onvoldoende brainstormen
7) Onvoldoende kijken naar verschillende standpunten
8) Te beknopt zijn
1. Ook kijken waarom ander zo reageert
2. Niet reflecteren als je boos bent
3. Niet alles op u nemen
4. U verdiepen in materie/ problematiek
1.3 Besluit:
• Kies concrete situatie en kijk terug op specifiek moment en uw manier van handelen.
• Reflecteer regelmatig en 'rooster' tenminste 1x keer/ week een reflectiemoment in
liefst op een vast moment.
• Stel jezelf open vragen.
• Stel oordelen over jezelf uit, kijk eerst wat gebeurde voor dat hier een waarde aan
geeft.
• Reflecteer op methodische manier, bijvoorbeeld door lijstje vragen te doorlopen of
het reflectiemodel te gebruiken.
• Reflecteer niet alleen probleemsituaties maar ook op succeservaringen.
• Gebruik feedback van anderen om vanuit dat gezichtspunt te reflecteren.
4
