Erfgoed
1. Definiëring, indeling en categorisering
1.1 Definiëring
Erfgoed is de term die men gebruikt om datgene aan te duiden wat men van de voorouders
erft. De term wordt toegekend aan zaken die mensen waarderen, zich mee identificeren en
willen bewaren voor toekomstige generaties. Als fundament van een maatschappij werkt de
materie ook toekomstgericht.
Er bestaat echter geen definitie, erfgoed is een verzamelbegrip voor alles wat we overerven
zowel van natuurlijke als culturele aard, dat we het bewaren waard vinden.
1.2 Indeling cultureel en natuurlijk erfgoed
Natuurlijk erfgoed
Erfgoed dat door de natuur is ontstaan (dus zonder menselijke interactie), noemen we
natuurlijk erfgoed. Het betreft in hoofdzaak ongerepte natuurgebieden met inbegrip van
hun flora en fauna (ecosystemen). Een ecosysteem is een natuurlijk systeem bestaande uit
biologische interacties tussen alle organismen die in een bepaald gebied voorkomen, en de
wisselwerking tussen deze organismen en hun abiotische factoren (vb hoeveelheid neerslag,
temperatuur, ...).
Voorbeelden:
Het Barrièrerif in Australië
Zwin natuurpark
Kalmthoutse heide
De parallelle rivieren van Yunnan
Amazoneregenwoud
Mont Blanc
…
Het betreft eveneens geologische samenstellingen en morfologische en fysio-grafische
kenmerken die getuigen van de ontwikkeling van onze planeet, bv zeldzame gesteenten en
mineralen, fossielen en DNA die getuigen van verdwenen plant- en diersoorten.
Cultureel erfgoed
Erfgoed door de mens gemaakt en geproduceerd noemen we cultureel erfgoed. We denken
hierbij niet alleen aan waardevol roerend en onroerend materieel erfgoed (schilderijen,
gebouwen, poëzie, …) maar ook aan waardevol immaterieel erfgoed (ambachten, culinaire
eigenheden, muzikale opvoeringen, …)
Combinatie
Soms bestaat erfgoed uit een combinatie van natuurlijk en cultureel erfgoed. Bijvoorbeeld
bij Fallingwater van Frank Lloyd Wright.
1.3 Categorisering
Materieel erfgoed
Materieel erfgoed bestaat uit tastbare waardevolle overblijfselen. Het geeft aan huidige en
toekomstige generaties een goed beeld van de lokale geschiedenis en draagt bij aan de
culturele identiteit. We maken een onderscheid tussen roerend en onroerend erfgoed:
1
,Erfgoed
Roerend erfgoed: Niet grondgebonden en gemakkelijk te verplaatsen. We denken
vooral aan kunstwerken, wandtapijten, publicaties, historische documenten, kleding,
juwelen, voorwerpen, mobiel erfgoed, (Mobiel erfgoed kan soms worden
gecategoriseerd als onroerend erfgoed. Omdat het vaak als industrieel erfgoed wordt
bekeken en omdat geregistreerd mobiel erfgoed landgebonden is.), collecties,
archeologische vondsten, brouwsels, foto’s, films, …
Onroerend erfgoed: zeer moeilijk of niet verplaatsbaar en meestal grondgebonden.
We denken vooral aan:
o monumenten en landschapen
monumenten en gebouwen (met of zonder monumentaal karakter):
religieuze gebouwen, residentiële gebouwen, belforten, stations,
burggen, luchthavens, operagebouwen, sportcomplexen,
oorlogsmmonumenten, grafmonumenten en begraafplaatsen,
sculptureel erfgoed (bv standbeelden, fonteinen,…), wind- en
watermolens, begijnenhuisjes, arbeiderswoningen en hoevetjes.
Landschappen: natuurlandschappen en cultuurlandschappen (door de
mens aangelegd)
o Archeologische sites: een plaats waar bewijs van menselijke activiteiten uit
het verleden is bewaard gebleven en is onderzocht. Het bevat voorwerpen die
op deze plek voor het laatst zijn gebruikt.
o Varend erfgoed: tot varend of nautisch erfgoed rekent men schepen, boten
en drijvende inrichtingen met inbegip van hun uitrusting en van hun
voortstusingsmiddelen, waarvan het behoud van algemeen belang is.
o Heraldiek (wapenkunde): De gewoonte die in de loop van de 12de eerus in
Europa is ontstaan om wapenuitrustingen van ridders te versieren.
Heraldische wapens onderscheiden zich van pre heraldische wapens doordat
ze van erfelijk karakter zijn. De heraldiek kan ook gezien wroden als de
wetenschap die zich bezighoudt met de studie naar het ontstaan, de
ontwikkeling, het gebruik, … van wapens van personen, families en
instellingen.
In sommige gevallen bestaan erfgoedsites zowel uit het landschappelijke,
stedenbouwkundige als bouwkundige elementen:
o Militair erfgoed (stadsomwallingen, bunkers, verdedigingsgordels, …)
o Industrieel erfgoed (ijzergieterijen, fabrieken, koeltorens, …)
Slechts uitzonderlijk wordt onroerend erfgoed verplaatst (bv Bokrijk).
Immaterieel erfgoed
Erfgoed dat niet tastbaar is. Het omvat alle bijzondere elementen van een cultuur, zoals
tradities en volksfeesten, die generatie op generatie worden doorgegeven. Deze kunnen niet
worden beschermd door onderhoud of een plek in een museum. Een vermelding op de
erfgoed-lijst kan ervoor zorgen dat een traditie meer aandacht krijgt en er meer gedaan
wordt om het voort te laten bestaan. Deze erfoederen kunnen zowel landelijk zijn als lokaal.
Enkele voorbeelden zijn taal, klederdrachten, verhalen, liederen, muziek, geuren, dans,
religieuze rituelen, festiviteiten, verhalen, ambachten, tradities, haute couture, recepten, …
2
,Erfgoed
2. Erfgoed bedreigd
2.1 De tand des tijds
De russische Buran
space shuttles. De
versie die een
ruimtereis maakte
implodeerde
waarna deze
werden
achtergelaten en er
nooit meer naar werd omgekeken. Ze zijn intussen in verval.
De toestand van het wrak van de Titanic gaat snel
achteruit. Het staal wordt aangetast door een metaal-
etende bacterie die werd aangetroffen op het wrak van
de Titanic. Experten vrezen dat binnen enkele decennia
sommige delen van het schip helemaal verdwenen zullen
zijn.
Tijd is het verschijnsel waarbij van een gebeurtenis gezegd kan worden dat deze na een
andere gebeurtenis plaatsvindt.
Naast het verschijnsel van de lineaire, kwantitatieve en meetbare (klok)tijd, is tijd ook
een ervaring van elk subject die op een unieke eigen kwalitatieve wijze beleefd wordt.
Tijd kan vanuit ontelbare invalshoeken benaderd worden: de persoonlijke
tijdservaring of subjectieve tijd aan de ene kant, maar ook het uurwerk rond de pols
of de atoomklok in het natuurkundige laboratorium aan de andere kant. Tijdsperceptie is
een begrip uit de psychologie dat betrekking heeft op de manier waarop de
mensen tijd waarnemen. Het onderwerp roept filosofische vragen op: “Bestaat tijd? Zo ja,
wat is het dan precies? Zo neen, waarom is het dan zo belangrijk?” In de filosofie en
taalwetenschap, met name de semantiek (betekenisleer), wordt tijdslogica
onderzocht. Dit zijn formele logische systemen die de tijd formaliseren. Een veel
diepgaander begrip van tijd, causaliteit en snelheid waarmee informatie zich kan
verplaatsen, verwierf Albert Einstein in zijn speciale relativiteitstheorie.
Het verhaal van de Tijd – Adam Hart-Davis (boek)
Samenvatting: In Het verhaal van de tijd zien we hoe filosofen,
wetenschappers en religieus geïnspireerden hebben geprobeerd tijd te
verklaren – als een volmaakte cirkel, een toenemende chaos en alles
daartussenin. We zien hoe tijd in de natuur en in ons lichaam en onze
geest werkt, en hoe we hebben geprobeerd tijd te meten. Eerst met
kalenders, toen met steeds verfijndere apparatuur; van de Indiase ghati
(de traditionele Indiase waterklok die na 24 minuten zinkt), via zandlopers,
kaarsen, torenklokken, slingerklokken, chronometers, kwartskristallen en
digitale uurwerken, tot de nieuwste atoomklok.
3
, Erfgoed
Dit boek verkent in hoeverre tijd essentieel was voor wetenschappers als Aristoteles en
Einstein in hun streven het universum te begrijpen. We ontdekken wat feit is en
wat fictie, zonder de boeiende bovennatuurlijke wereld van het tijdreizen over te
slaan. Het verhaal van de tijd is een compleet boek over één van de meest belangrijke,
fascinerende, paradoxale en hersen-brekende onderwerpen die er zijn. Het behandelt elk
aspect van de tijd: hoe het werkt in de natuur, het belang ervan in religie en filosofie, hoe we
het meten, en hoe belangrijk het is geweest voor wetenschappers die het heelal en alles
daarbinnen probeerden te begrijpen.
2.2 Tijd in de kunsten
Tijd en de vergankelijkheid ervan zijn thema’s die ontelbare kunstenaars intrigeerden.
Die Zeit, die ist ein sonderbar Ding – Richard Strauss
Der Rosenkavalier (opus 59) is een opera in drie bedrijven gecomponeeerd door de Duitse
componist Richard Strauss (°München, 1864 – +Garmisch-Partenkirchen, 1949). Het libretto
is geschreven door de Oostenrijkse tekstschrijver Hugo von Hofmannsthal (°Wenen, 1874 -
+Dodaun, 1929). De première vond plaats in de Hofopera in Dresden op 26 januari 1911. Het
verhaal speelt zich af in het Wenen van midden 18de eeuw.
De Allegorie van de Tijd – Gilles Lambert Godecharles
Een werk voor het kasteel van Laken in
terracotta. Het gaat over de cyclische tijd
(dag en nacht) zoals ervaren door een
agrarische gemeenschap tijdens het
ancien regime.
Kris Martin
Zijn kunst gaat ondermeer over “vechten tegen vergankelijkheid”. Hij creëert beelden uit
objecten die vragen oproepen over begrippen die gerelateerd zijn met het begrip tijd zoals
vergankelijkheid, identiteit, dood, …, terugkerende thema’s in de kunstgeschiedenis.
One Moment in Time – Albert Hammond en John Bettis
Gaat over hoe eens mens het allerbeste ambieert voor één moment – de overwinning.
Tijdens de Olympische Spelen is het de bedoeling om in dat éne ultieme moment te
schitteren; en daardoor de eeuwigheid te voelen en zich volkomen vrij te voelen. Hier wordt
‘tijd’ gerelateerd aan een zeer persoonlijke ervaring van gericht streven.
Chronos – IMAX
De bekroonde IMAX film ”Chronos” is een visuele en muzikale reis door de tijd. Van de
Grand Canyon, het majestueuze Stonehenge en de piramides van Egypte tot het jachtige
leven in de hedendaagse metropolen wordt de geschiedenis van onze cultuur en natuur
associatief in beeld gebracht. Een visuele symfonie in zeven delen met adembenemende
beelden van landschappen, monumenten en steden in Afrika, Amerika, Azië en Europa. De
grootsheid van de natuur tegenover de scheppingen van de mens. De film eindigt met een
duizelingwekkende tocht door de kanalen in Venetië en over de Parijse Seine. Het
meesterwerk Chronos is de eerste niet gesproken, niet-fictieve film die geheel werd
opgenomen met de time-lapse techniek.
4
1. Definiëring, indeling en categorisering
1.1 Definiëring
Erfgoed is de term die men gebruikt om datgene aan te duiden wat men van de voorouders
erft. De term wordt toegekend aan zaken die mensen waarderen, zich mee identificeren en
willen bewaren voor toekomstige generaties. Als fundament van een maatschappij werkt de
materie ook toekomstgericht.
Er bestaat echter geen definitie, erfgoed is een verzamelbegrip voor alles wat we overerven
zowel van natuurlijke als culturele aard, dat we het bewaren waard vinden.
1.2 Indeling cultureel en natuurlijk erfgoed
Natuurlijk erfgoed
Erfgoed dat door de natuur is ontstaan (dus zonder menselijke interactie), noemen we
natuurlijk erfgoed. Het betreft in hoofdzaak ongerepte natuurgebieden met inbegrip van
hun flora en fauna (ecosystemen). Een ecosysteem is een natuurlijk systeem bestaande uit
biologische interacties tussen alle organismen die in een bepaald gebied voorkomen, en de
wisselwerking tussen deze organismen en hun abiotische factoren (vb hoeveelheid neerslag,
temperatuur, ...).
Voorbeelden:
Het Barrièrerif in Australië
Zwin natuurpark
Kalmthoutse heide
De parallelle rivieren van Yunnan
Amazoneregenwoud
Mont Blanc
…
Het betreft eveneens geologische samenstellingen en morfologische en fysio-grafische
kenmerken die getuigen van de ontwikkeling van onze planeet, bv zeldzame gesteenten en
mineralen, fossielen en DNA die getuigen van verdwenen plant- en diersoorten.
Cultureel erfgoed
Erfgoed door de mens gemaakt en geproduceerd noemen we cultureel erfgoed. We denken
hierbij niet alleen aan waardevol roerend en onroerend materieel erfgoed (schilderijen,
gebouwen, poëzie, …) maar ook aan waardevol immaterieel erfgoed (ambachten, culinaire
eigenheden, muzikale opvoeringen, …)
Combinatie
Soms bestaat erfgoed uit een combinatie van natuurlijk en cultureel erfgoed. Bijvoorbeeld
bij Fallingwater van Frank Lloyd Wright.
1.3 Categorisering
Materieel erfgoed
Materieel erfgoed bestaat uit tastbare waardevolle overblijfselen. Het geeft aan huidige en
toekomstige generaties een goed beeld van de lokale geschiedenis en draagt bij aan de
culturele identiteit. We maken een onderscheid tussen roerend en onroerend erfgoed:
1
,Erfgoed
Roerend erfgoed: Niet grondgebonden en gemakkelijk te verplaatsen. We denken
vooral aan kunstwerken, wandtapijten, publicaties, historische documenten, kleding,
juwelen, voorwerpen, mobiel erfgoed, (Mobiel erfgoed kan soms worden
gecategoriseerd als onroerend erfgoed. Omdat het vaak als industrieel erfgoed wordt
bekeken en omdat geregistreerd mobiel erfgoed landgebonden is.), collecties,
archeologische vondsten, brouwsels, foto’s, films, …
Onroerend erfgoed: zeer moeilijk of niet verplaatsbaar en meestal grondgebonden.
We denken vooral aan:
o monumenten en landschapen
monumenten en gebouwen (met of zonder monumentaal karakter):
religieuze gebouwen, residentiële gebouwen, belforten, stations,
burggen, luchthavens, operagebouwen, sportcomplexen,
oorlogsmmonumenten, grafmonumenten en begraafplaatsen,
sculptureel erfgoed (bv standbeelden, fonteinen,…), wind- en
watermolens, begijnenhuisjes, arbeiderswoningen en hoevetjes.
Landschappen: natuurlandschappen en cultuurlandschappen (door de
mens aangelegd)
o Archeologische sites: een plaats waar bewijs van menselijke activiteiten uit
het verleden is bewaard gebleven en is onderzocht. Het bevat voorwerpen die
op deze plek voor het laatst zijn gebruikt.
o Varend erfgoed: tot varend of nautisch erfgoed rekent men schepen, boten
en drijvende inrichtingen met inbegip van hun uitrusting en van hun
voortstusingsmiddelen, waarvan het behoud van algemeen belang is.
o Heraldiek (wapenkunde): De gewoonte die in de loop van de 12de eerus in
Europa is ontstaan om wapenuitrustingen van ridders te versieren.
Heraldische wapens onderscheiden zich van pre heraldische wapens doordat
ze van erfelijk karakter zijn. De heraldiek kan ook gezien wroden als de
wetenschap die zich bezighoudt met de studie naar het ontstaan, de
ontwikkeling, het gebruik, … van wapens van personen, families en
instellingen.
In sommige gevallen bestaan erfgoedsites zowel uit het landschappelijke,
stedenbouwkundige als bouwkundige elementen:
o Militair erfgoed (stadsomwallingen, bunkers, verdedigingsgordels, …)
o Industrieel erfgoed (ijzergieterijen, fabrieken, koeltorens, …)
Slechts uitzonderlijk wordt onroerend erfgoed verplaatst (bv Bokrijk).
Immaterieel erfgoed
Erfgoed dat niet tastbaar is. Het omvat alle bijzondere elementen van een cultuur, zoals
tradities en volksfeesten, die generatie op generatie worden doorgegeven. Deze kunnen niet
worden beschermd door onderhoud of een plek in een museum. Een vermelding op de
erfgoed-lijst kan ervoor zorgen dat een traditie meer aandacht krijgt en er meer gedaan
wordt om het voort te laten bestaan. Deze erfoederen kunnen zowel landelijk zijn als lokaal.
Enkele voorbeelden zijn taal, klederdrachten, verhalen, liederen, muziek, geuren, dans,
religieuze rituelen, festiviteiten, verhalen, ambachten, tradities, haute couture, recepten, …
2
,Erfgoed
2. Erfgoed bedreigd
2.1 De tand des tijds
De russische Buran
space shuttles. De
versie die een
ruimtereis maakte
implodeerde
waarna deze
werden
achtergelaten en er
nooit meer naar werd omgekeken. Ze zijn intussen in verval.
De toestand van het wrak van de Titanic gaat snel
achteruit. Het staal wordt aangetast door een metaal-
etende bacterie die werd aangetroffen op het wrak van
de Titanic. Experten vrezen dat binnen enkele decennia
sommige delen van het schip helemaal verdwenen zullen
zijn.
Tijd is het verschijnsel waarbij van een gebeurtenis gezegd kan worden dat deze na een
andere gebeurtenis plaatsvindt.
Naast het verschijnsel van de lineaire, kwantitatieve en meetbare (klok)tijd, is tijd ook
een ervaring van elk subject die op een unieke eigen kwalitatieve wijze beleefd wordt.
Tijd kan vanuit ontelbare invalshoeken benaderd worden: de persoonlijke
tijdservaring of subjectieve tijd aan de ene kant, maar ook het uurwerk rond de pols
of de atoomklok in het natuurkundige laboratorium aan de andere kant. Tijdsperceptie is
een begrip uit de psychologie dat betrekking heeft op de manier waarop de
mensen tijd waarnemen. Het onderwerp roept filosofische vragen op: “Bestaat tijd? Zo ja,
wat is het dan precies? Zo neen, waarom is het dan zo belangrijk?” In de filosofie en
taalwetenschap, met name de semantiek (betekenisleer), wordt tijdslogica
onderzocht. Dit zijn formele logische systemen die de tijd formaliseren. Een veel
diepgaander begrip van tijd, causaliteit en snelheid waarmee informatie zich kan
verplaatsen, verwierf Albert Einstein in zijn speciale relativiteitstheorie.
Het verhaal van de Tijd – Adam Hart-Davis (boek)
Samenvatting: In Het verhaal van de tijd zien we hoe filosofen,
wetenschappers en religieus geïnspireerden hebben geprobeerd tijd te
verklaren – als een volmaakte cirkel, een toenemende chaos en alles
daartussenin. We zien hoe tijd in de natuur en in ons lichaam en onze
geest werkt, en hoe we hebben geprobeerd tijd te meten. Eerst met
kalenders, toen met steeds verfijndere apparatuur; van de Indiase ghati
(de traditionele Indiase waterklok die na 24 minuten zinkt), via zandlopers,
kaarsen, torenklokken, slingerklokken, chronometers, kwartskristallen en
digitale uurwerken, tot de nieuwste atoomklok.
3
, Erfgoed
Dit boek verkent in hoeverre tijd essentieel was voor wetenschappers als Aristoteles en
Einstein in hun streven het universum te begrijpen. We ontdekken wat feit is en
wat fictie, zonder de boeiende bovennatuurlijke wereld van het tijdreizen over te
slaan. Het verhaal van de tijd is een compleet boek over één van de meest belangrijke,
fascinerende, paradoxale en hersen-brekende onderwerpen die er zijn. Het behandelt elk
aspect van de tijd: hoe het werkt in de natuur, het belang ervan in religie en filosofie, hoe we
het meten, en hoe belangrijk het is geweest voor wetenschappers die het heelal en alles
daarbinnen probeerden te begrijpen.
2.2 Tijd in de kunsten
Tijd en de vergankelijkheid ervan zijn thema’s die ontelbare kunstenaars intrigeerden.
Die Zeit, die ist ein sonderbar Ding – Richard Strauss
Der Rosenkavalier (opus 59) is een opera in drie bedrijven gecomponeeerd door de Duitse
componist Richard Strauss (°München, 1864 – +Garmisch-Partenkirchen, 1949). Het libretto
is geschreven door de Oostenrijkse tekstschrijver Hugo von Hofmannsthal (°Wenen, 1874 -
+Dodaun, 1929). De première vond plaats in de Hofopera in Dresden op 26 januari 1911. Het
verhaal speelt zich af in het Wenen van midden 18de eeuw.
De Allegorie van de Tijd – Gilles Lambert Godecharles
Een werk voor het kasteel van Laken in
terracotta. Het gaat over de cyclische tijd
(dag en nacht) zoals ervaren door een
agrarische gemeenschap tijdens het
ancien regime.
Kris Martin
Zijn kunst gaat ondermeer over “vechten tegen vergankelijkheid”. Hij creëert beelden uit
objecten die vragen oproepen over begrippen die gerelateerd zijn met het begrip tijd zoals
vergankelijkheid, identiteit, dood, …, terugkerende thema’s in de kunstgeschiedenis.
One Moment in Time – Albert Hammond en John Bettis
Gaat over hoe eens mens het allerbeste ambieert voor één moment – de overwinning.
Tijdens de Olympische Spelen is het de bedoeling om in dat éne ultieme moment te
schitteren; en daardoor de eeuwigheid te voelen en zich volkomen vrij te voelen. Hier wordt
‘tijd’ gerelateerd aan een zeer persoonlijke ervaring van gericht streven.
Chronos – IMAX
De bekroonde IMAX film ”Chronos” is een visuele en muzikale reis door de tijd. Van de
Grand Canyon, het majestueuze Stonehenge en de piramides van Egypte tot het jachtige
leven in de hedendaagse metropolen wordt de geschiedenis van onze cultuur en natuur
associatief in beeld gebracht. Een visuele symfonie in zeven delen met adembenemende
beelden van landschappen, monumenten en steden in Afrika, Amerika, Azië en Europa. De
grootsheid van de natuur tegenover de scheppingen van de mens. De film eindigt met een
duizelingwekkende tocht door de kanalen in Venetië en over de Parijse Seine. Het
meesterwerk Chronos is de eerste niet gesproken, niet-fictieve film die geheel werd
opgenomen met de time-lapse techniek.
4
