Samenvatting HOCs ITR (semester 1)

INLEIDING TOT HET RECHT
WAT IS RECHT?

ZOEKTOCHT NAAR EEN DEFINITIE
Diverse uiteenlopende definities
- Dingen definiëren is eigen aan recht

Bepaalde eigenschappen blijven terugkomen
- Recht ontstaat wanneer mensen samenleven
- Door de overheid/maatschappij gestelde bindende gedragsregels
- Doel:
o Samenleving ordenen, samenleven mogelijk maken
o Bescherming maatschappelijke belangen
o Gedrag mensen sturen
o Conflicten in de samenleving oplossen
- Recht vereist gezag
- Handhaving door middel van negatieve of positieve sancties

RECHT IS EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
Bindende regel  suggestie of aanbeveling
Wel verschil in mate waarin ze toepasselijk zijn
Vijf categorieën
- Gebodsbepalingenm verbodsbepalingen, verlofbepalingen, belovende regels
- Rechtsregels toepasbaar na keuze
- Wilsaanvullende of suppletieve regels
- Ondersteunde regels en handhavingsregels
- Technische regels en formalismen in het recht

GEBODSBEPALINGEN, VERBODSBEPALINGEN, VERLOFBEPALINGEN, BELOVENDE REGEL
Gebodsbepalingen
- Opgelegd gedrag
o Positief
o Negatief

Verbodsbepalingen
- Verboden gedrag

Verlofbepalingen
- Laten toe (geven verlof) om een handeling te stellen maar niet verplicht

Belovende regels
- Houden een soort van belofte in
- Directe werking? Uitz. kinderbijslag
- Standstill

REGELS TOEPASBAAR NA KEUZE
Niet automatisch van toepassing, doch slechts na keuze


1

,WILSAANVULLENDE OF SUPPLETIEVE REGELS
Je kan zelf in een eigen regeling voorzien
- Doe je dat niet? Wilsaanvullende regel van toepassing

Opgelet: suppletieve karakter staat niet altijd in de wettekst vermeld

ONDERSTEUNENDE REGELS
Geen echte gedragsregels

TECHNISCHE REGELS
Regels over termijnen, procedures, vormschriften…

FORMALISMEN VAN HET RECHT
Vormvoorschriften voor rechtshandelingen

Verschillende verschijningsvormen
- Wilsuiting
o Vb. authentieke akte
- Bescherming
o Vb. ontslag om dringende redenen
o Vb. machtiging voogd vervreemden goederen minderjarige
- Bewijsvoering
o Vb. boek 8 BW “Bewijs”
- Publiciteit
o Vb. hypotecaire publiciteit
- Juridische akten en rechts
o Authentieke vs onderhandse akten


SAMENLEVING ORDENEN
Recht en samenleving hangen inherent samen
Recht zorgt ervoor dat morele regels worden nageleefd
Toestanden en handelingen bekrachtigen en tot juridische norm verheffen
Recht moet wel aan voorwaarden voldoen
- Rechtszekerheid
- Rechtvaardig
- Doeltreffend

Recht als beleidsinstrument
Recht is het product van een levensvisie of politiek systeem
Evolutief
- Vaak achter de feiten aan hollend, maar soms ook sturend
- Recht en maatschappij doen elkaar evolueren

Niet elke rechtstak is even evolutief
Federale staatsstructuur
- Verschillende snelheden
- Verschillende wetgevers voor 1 probleem

2

,Toenemende Europeanisering en internationalisering
Inflatie van recht
- We verwachten steeds meer van onze overheid
- Juriidsch oplossing voor tal van maatschappelijke problemen en conflicten
- Juridisering van maatschappelijke waarden
- Toenemende complexiteit en techniciteit samenleving
- Pleidooi deregulering realistisch?

GEZAG
Recht vereist gezag
Recht wordt voornamelijk door de overheid opgelegd
- Wetgevende macht
- Uitvoerende macht
- Rechterlijke macht
Niet alleen de staat, maar ook lagere overheden
Recht kan verschillende vormen aannemen
Recht en handhaving hangen samen
- Uitvoerende macht
- Rechterlijke macht

BINDENDE KRACHT EN NALEVING RECHTSREGEL
Geldigheid van de rechtsregel
- Slechts bindend als geldig tot stand gekomen
o Afhankelijk van
 Mensenrechten
 Hiërarchie der normen
 Bevoegdhedisregels
 Procedureregels

Effectiviteit van de rechtsregel
- Morele afectiviteit
o Vb.: aschaffing doodstraf
- Materiële afectiviteit
o (On)middelijke rechtsgevolgen (vrijwillige uitvoering)
o Sanctionering


RECHT EN ANDERE NORMATIEVE SYSTEMEN
Recht en godsdienst
- Oorsprong
- Sancties
- Scheiding tussen Kerk en Staat
- Scheiding verankerd in GW
o Vrijheid van eredienst en vrijheid levensbeschouwing
o Interne autonomie kerken en verenigingen
o Negatieve vrijheid godsdienst en levensbeschouwing
o Positieve vrijheid godsienst en levensbeschouwing
- Godlastering niet strafbaar

3

, - Eedformule
- 6 erkende godsdiensten

Recht en moraal
- Autonoom vs heteronoom
- Intentie van een handeling
- Sanctionering
- Verhouding met het recht
o Minder problematisch
 Amorele regels
 In overeenstemming met moraal
 Morele regels die niet door recht worden bestraft
o Meer problematisch
 Wanneer het recht iets toelaat dat voor sommigen niet kan
 Het recht verplicht u tot iets wat u immoreel vindt
- Moraal en rechtszekerheid

BASISCONCEPTEN VAN HET RECHT
Objectief en subjectief recht
- Objectief: abstract, algemeen, geen concrete toepassing
- Subjectief: concreet, individueel

Positief recht, natuurrecht
- Positief recht: recht dat op een bepaalde tijd en tijdstip geldt
- Natuurrecht (wenselijk recht): eerder filosofisch, hoe zou het positieve recht
moeten zijn om in overeenstemming te zijn met de natuur van de mens/natuur

Gemeen recht, uitzonderingsrecht
- Gemeen recht: van toepassing op alle omstandigheden
o Vb. burgerlijk recht
- Uitzonderingsrecht: slechts in bepaalde gevallen of voor bepaalde personen
o Vb. ondernemingsrecht, publiekrecht

Vermoedens en fictie
- Vermoedens
o Onzekere toestand als zeker beschouwen
o Onderscheid weerlegbare en onweerlegbare vermoedens
 Weerlegbaar vermoeden: bewijs toelaten voor vermoeden te
ontkrachten (juris tantum)
 Onweerlegbaar vermoeden: bewijs kan vermoeden niet
ontkrachten (juris et de jure)
o Nieuw BW spreekt eerder van feitelijke en wettelijke vermoedens
 Feitelijk vermoeden: rechter leidt onbekend feit af uit bekend feit
 Wettelijk vermoeden: wetgever beschouwt onzeker feit als zeker
- Ficties
o De wetgever aan feiten juridische gevolgen koppelt die volledig buiten
de realiteit staan
 Bekendmaking BS
 Onroerend door bestemming

4