WERKEN IN TEAM 1
Inhoudsopgave
Wat is een team.................................................................................................................. 6
Een categorie van mensen.............................................................................................. 6
Een groep........................................................................................................................ 6
Kenmerken van een groep............................................................................... 6
Het team.......................................................................................................................... 6
De kenmerken van de groep zijn nog steeds van toepassing maar worden
nog scherper gesteld:...................................................................................... 7
Wat als we veralgemenen?..............................................................................................7
Wat speelt er in een team................................................................................................... 7
De bijdrage van het individu............................................................................................ 7
Groepsnormen................................................................................................................. 8
Interactiehypothese......................................................................................................... 9
Twee niveaus van functioneren.......................................................................................9
Groepsrollen.................................................................................................................... 9
Diversiteit...................................................................................................................... 10
Inzetten op diversiteitscompetenties door in te zetten op:............................10
Vijf basiscompetenties om diversiteit als troef voor je team te hebben:........10
Beleving van spreektijd................................................................................................. 10
Groepsdynamica............................................................................................................ 11
Hoe ontwikkelt een team (Tuckman)................................................................................11
Fase 1: Forming............................................................................................................. 11
Fase 2: Storming............................................................................................................ 12
Fase 3: Norming............................................................................................................ 12
Fase 4: Performing......................................................................................................... 12
Het belang van zelfinzicht................................................................................................. 14
Kernkwadranten van Ofman............................................................................................. 14
Kernkwaliteit.................................................................................................................. 14
Valkuil............................................................................................................................ 14
Uitdaging....................................................................................................................... 15
Allergie.......................................................................................................................... 15
Talentenkader................................................................................................................... 15
Talent in actie................................................................................................................ 15
De 7 kenmerken hoe je talent in actie kan herkennen:..................................16
Hefboomvaardigheden.................................................................................................. 16
, Wat bij stress, slaaptekort, je fysiek minder voelen,..?..................................16
Hoe ontdek je hefboomvaardigheden?...........................................................17
Geen talent.................................................................................................................... 17
5 manieren om gedrag van de derde cirkel waar te maken:..........................17
De ideale werkcontext................................................................................................... 17
De flow.............................................................................................................................. 18
Hoofdelementen van de flow ervaring:..........................................................18
Het ervaringsfluctuatiemodel........................................................................................18
Een dynamisch model.................................................................................................... 19
Te veel uitdaging.............................................................................................................. 20
Jouw plaats in een team.................................................................................................... 20
Introductie tot communicatie............................................................................................ 21
Algemene definitie......................................................................................................... 21
Vormen van communicatie............................................................................................ 21
Wat is de verdeling tussen de drie aspecten?................................................22
Het communicatieproces.................................................................................................. 22
Een algemeen communicatiemodel...............................................................................23
2 soorten ruis................................................................................................. 24
De communicatiepiramide................................................................................................ 25
Vijf communicatieaxioma’s............................................................................................... 26
Axioma 1: je kunt niet niet communiceren....................................................................26
Storing kan optreden als................................................................................ 26
Axioma 2: Elke communicatie bevat een inhouds- en betrekkingsaspect......................26
Storing kan optreden als:............................................................................... 27
Axioma 3: Ieder heeft zijn eigen waarheid.....................................................................27
Storing kan optreden als................................................................................ 27
Axioma 4: We communiceren zowel digitaal als analoog...............................................27
Storing kan optreden als................................................................................ 28
Axioma 5: elke uitwisseling van communicatie is ofwel symmetrisch ofwel
complementair.............................................................................................................. 28
Storing kan optreden als................................................................................ 28
Verbindend communiceren............................................................................................... 29
Actief luisteren............................................................................................................... 29
Vaardigheden bij actief luisteren....................................................................29
Verbale luistervaardigheden.......................................................................................... 29
Non-verbale luistervaardigheden...................................................................................30
Wat je beter niet doet:................................................................................... 31
Feedback....................................................................................................................... 31
2
, Waarom geven we feedback.......................................................................................... 31
Drie soorten feedback:................................................................................... 32
Het 4G model................................................................................................. 32
Waarom is feedback lastig............................................................................................. 32
De 7 redenen waarom feedback lastig is:......................................................33
Voorwaarden om met feedback aan de slag te gaan.....................................................33
Feedback volgens Anseel (2019)...................................................................34
Feedback geven vanuit kernkwadranten.......................................................................34
Feedback ontvangen..................................................................................................... 34
Tips voor het ontvangen van feedback:.........................................................35
Interacties tussen teamleden............................................................................................ 35
Twee dimensies op de roos van Leary...........................................................................35
De 4 wetmatigheden...................................................................................... 36
De acht posities op de roos van Leary...........................................................................36
Geen goed of fout.......................................................................................... 37
Conflicthantering.............................................................................................................. 37
Wat is een conflict?....................................................................................... 37
De 4 dimensies............................................................................................... 38
Kenmerken van conflicten (p. 131)................................................................38
Soorten conflicten.......................................................................................................... 38
Oorzaken van conflicten................................................................................................ 38
Conflicthantering........................................................................................................... 39
Gespreksvormen............................................................................................................... 40
Gesprek......................................................................................................................... 40
Vaardigheden................................................................................................. 40
Presenteren................................................................................................................... 41
Belang van voorbereiding.............................................................................. 41
Doel en doelgroep.......................................................................................... 41
Verhaal: opbouw van je verhaal.....................................................................42
Verhaal: interactie.......................................................................................... 42
Non-verbale aspecten.................................................................................... 42
Para-verbaal afstemmen................................................................................ 42
Visuele ondersteuning.................................................................................... 42
Argumenteren............................................................................................................... 42
Overleg.......................................................................................................................... 43
Vergaderen....................................................................................................................... 44
Vaardigheden in overleg................................................................................................ 44
Rollen in een vergadering.............................................................................................. 44
3
, Voorzitter....................................................................................................... 44
Timekeeper.................................................................................................... 45
Notulist........................................................................................................... 45
Deelnemer..................................................................................................... 45
Doel van het agendapunt.............................................................................................. 45
Informeren..................................................................................................... 45
Overtuigen..................................................................................................... 45
Inventariseren................................................................................................ 46
Problemen oplossen....................................................................................... 46
Inspireren....................................................................................................... 46
Soorten vergaderingen.................................................................................................. 46
Probleemdefiniëring....................................................................................... 46
Persoonlijke instelling..................................................................................... 46
Vergadertypes................................................................................................ 47
Relationele vergadering................................................................................. 47
Conflictvergadering........................................................................................ 47
Machtsvergadering........................................................................................ 47
Stuurloze vergadering.................................................................................... 47
Voorbereiding van een vergadering...............................................................................48
Locatie........................................................................................................... 48
Opstelling....................................................................................................... 48
Frequentie...................................................................................................... 48
Tijdstip........................................................................................................... 48
De duur.......................................................................................................... 48
Relevantie...................................................................................................... 48
Het doel.......................................................................................................... 48
Urgentie en belangrijkheid............................................................................. 48
Tijdsduur........................................................................................................ 49
De start van een vergadering........................................................................................49
Verloop van de agendapunten.......................................................................................49
Divergeren..................................................................................................... 49
Convergeren.................................................................................................. 50
Besluitvormig................................................................................................. 50
Smart-p.......................................................................................................... 51
Afronden van de vergadering........................................................................................52
De verslagvorm.............................................................................................. 52
Vormgeving van het verslag..........................................................................52
4
,Houding van de notulist................................................................................. 53
5
, HOOFDSTUK 1
WAT IS EEN TEAM
EEN CATEGORIE VAN MENSEN
= Een verzameling van mensen (of een categorie van mensen), zijn mensen die een
gemeenschappelijk kenmerk delen
Voorbeelden: supporters van een voetbalploeg, alle adoptiekinderen, mensen met een
piercing,…
Hebben allemaal eenzelfde kenmerk
GEEN groep of team
Geen sprake van onderlinge afhankelijkheid of interactie
EEN GROEP
= Om van een groep te spreken wordt een gemeenschappelijke interesse
verondersteld
Voorbeelden: een groepsreis kajakkers door Zweden, deelnemers aan een tennistornooi,
een therapiegroep voor mensen met eenzelfde problematiek,…
KENMERKEN VAN EEN GROEP
1) Directe contactsituatie: er vindt binnen een bepaalde context meer interactie
plaats tussen de leden van de groep dan met anderen buiten de context.
2) Groepsbewustzijn: de leden van de groep zijn zich bewust van hun
lidmaatschap.
3) Motivatie: invulling van een belang of een (persoonlijke) behoefte.
4) Doelgerichtheid: de leden van de groep gaan met elkaar om met een bepaalde
bedoeling.
5) Structurele elementen: er is sprake van een groepsstructuur en afspraken
onder de vorm van rollen, normen, statusaspecten, machtsrelaties,…
6) Interdependentie: de leden hebben invloed op elkaar. Wat het ene groepslid
doet, heeft weerslag op alle andere groepsleden.
7) Interactie: invloed hebben op de groepsleden en terwijl beïnvloedt worden door
de groepsleden. Er is sprake van wederzijdse betrokkenheid.
HET TEAM
= Een bijzondere soort groep: mensen die samenwerken aan een gemeenschappelijk
doel
= Een vaste groep mensen die werkt aan een gezamenlijke taak, waarbij deze mensen
van elkaar afhankelijk zijn om hun gezamenlijke doelen te realiseren
6
Inhoudsopgave
Wat is een team.................................................................................................................. 6
Een categorie van mensen.............................................................................................. 6
Een groep........................................................................................................................ 6
Kenmerken van een groep............................................................................... 6
Het team.......................................................................................................................... 6
De kenmerken van de groep zijn nog steeds van toepassing maar worden
nog scherper gesteld:...................................................................................... 7
Wat als we veralgemenen?..............................................................................................7
Wat speelt er in een team................................................................................................... 7
De bijdrage van het individu............................................................................................ 7
Groepsnormen................................................................................................................. 8
Interactiehypothese......................................................................................................... 9
Twee niveaus van functioneren.......................................................................................9
Groepsrollen.................................................................................................................... 9
Diversiteit...................................................................................................................... 10
Inzetten op diversiteitscompetenties door in te zetten op:............................10
Vijf basiscompetenties om diversiteit als troef voor je team te hebben:........10
Beleving van spreektijd................................................................................................. 10
Groepsdynamica............................................................................................................ 11
Hoe ontwikkelt een team (Tuckman)................................................................................11
Fase 1: Forming............................................................................................................. 11
Fase 2: Storming............................................................................................................ 12
Fase 3: Norming............................................................................................................ 12
Fase 4: Performing......................................................................................................... 12
Het belang van zelfinzicht................................................................................................. 14
Kernkwadranten van Ofman............................................................................................. 14
Kernkwaliteit.................................................................................................................. 14
Valkuil............................................................................................................................ 14
Uitdaging....................................................................................................................... 15
Allergie.......................................................................................................................... 15
Talentenkader................................................................................................................... 15
Talent in actie................................................................................................................ 15
De 7 kenmerken hoe je talent in actie kan herkennen:..................................16
Hefboomvaardigheden.................................................................................................. 16
, Wat bij stress, slaaptekort, je fysiek minder voelen,..?..................................16
Hoe ontdek je hefboomvaardigheden?...........................................................17
Geen talent.................................................................................................................... 17
5 manieren om gedrag van de derde cirkel waar te maken:..........................17
De ideale werkcontext................................................................................................... 17
De flow.............................................................................................................................. 18
Hoofdelementen van de flow ervaring:..........................................................18
Het ervaringsfluctuatiemodel........................................................................................18
Een dynamisch model.................................................................................................... 19
Te veel uitdaging.............................................................................................................. 20
Jouw plaats in een team.................................................................................................... 20
Introductie tot communicatie............................................................................................ 21
Algemene definitie......................................................................................................... 21
Vormen van communicatie............................................................................................ 21
Wat is de verdeling tussen de drie aspecten?................................................22
Het communicatieproces.................................................................................................. 22
Een algemeen communicatiemodel...............................................................................23
2 soorten ruis................................................................................................. 24
De communicatiepiramide................................................................................................ 25
Vijf communicatieaxioma’s............................................................................................... 26
Axioma 1: je kunt niet niet communiceren....................................................................26
Storing kan optreden als................................................................................ 26
Axioma 2: Elke communicatie bevat een inhouds- en betrekkingsaspect......................26
Storing kan optreden als:............................................................................... 27
Axioma 3: Ieder heeft zijn eigen waarheid.....................................................................27
Storing kan optreden als................................................................................ 27
Axioma 4: We communiceren zowel digitaal als analoog...............................................27
Storing kan optreden als................................................................................ 28
Axioma 5: elke uitwisseling van communicatie is ofwel symmetrisch ofwel
complementair.............................................................................................................. 28
Storing kan optreden als................................................................................ 28
Verbindend communiceren............................................................................................... 29
Actief luisteren............................................................................................................... 29
Vaardigheden bij actief luisteren....................................................................29
Verbale luistervaardigheden.......................................................................................... 29
Non-verbale luistervaardigheden...................................................................................30
Wat je beter niet doet:................................................................................... 31
Feedback....................................................................................................................... 31
2
, Waarom geven we feedback.......................................................................................... 31
Drie soorten feedback:................................................................................... 32
Het 4G model................................................................................................. 32
Waarom is feedback lastig............................................................................................. 32
De 7 redenen waarom feedback lastig is:......................................................33
Voorwaarden om met feedback aan de slag te gaan.....................................................33
Feedback volgens Anseel (2019)...................................................................34
Feedback geven vanuit kernkwadranten.......................................................................34
Feedback ontvangen..................................................................................................... 34
Tips voor het ontvangen van feedback:.........................................................35
Interacties tussen teamleden............................................................................................ 35
Twee dimensies op de roos van Leary...........................................................................35
De 4 wetmatigheden...................................................................................... 36
De acht posities op de roos van Leary...........................................................................36
Geen goed of fout.......................................................................................... 37
Conflicthantering.............................................................................................................. 37
Wat is een conflict?....................................................................................... 37
De 4 dimensies............................................................................................... 38
Kenmerken van conflicten (p. 131)................................................................38
Soorten conflicten.......................................................................................................... 38
Oorzaken van conflicten................................................................................................ 38
Conflicthantering........................................................................................................... 39
Gespreksvormen............................................................................................................... 40
Gesprek......................................................................................................................... 40
Vaardigheden................................................................................................. 40
Presenteren................................................................................................................... 41
Belang van voorbereiding.............................................................................. 41
Doel en doelgroep.......................................................................................... 41
Verhaal: opbouw van je verhaal.....................................................................42
Verhaal: interactie.......................................................................................... 42
Non-verbale aspecten.................................................................................... 42
Para-verbaal afstemmen................................................................................ 42
Visuele ondersteuning.................................................................................... 42
Argumenteren............................................................................................................... 42
Overleg.......................................................................................................................... 43
Vergaderen....................................................................................................................... 44
Vaardigheden in overleg................................................................................................ 44
Rollen in een vergadering.............................................................................................. 44
3
, Voorzitter....................................................................................................... 44
Timekeeper.................................................................................................... 45
Notulist........................................................................................................... 45
Deelnemer..................................................................................................... 45
Doel van het agendapunt.............................................................................................. 45
Informeren..................................................................................................... 45
Overtuigen..................................................................................................... 45
Inventariseren................................................................................................ 46
Problemen oplossen....................................................................................... 46
Inspireren....................................................................................................... 46
Soorten vergaderingen.................................................................................................. 46
Probleemdefiniëring....................................................................................... 46
Persoonlijke instelling..................................................................................... 46
Vergadertypes................................................................................................ 47
Relationele vergadering................................................................................. 47
Conflictvergadering........................................................................................ 47
Machtsvergadering........................................................................................ 47
Stuurloze vergadering.................................................................................... 47
Voorbereiding van een vergadering...............................................................................48
Locatie........................................................................................................... 48
Opstelling....................................................................................................... 48
Frequentie...................................................................................................... 48
Tijdstip........................................................................................................... 48
De duur.......................................................................................................... 48
Relevantie...................................................................................................... 48
Het doel.......................................................................................................... 48
Urgentie en belangrijkheid............................................................................. 48
Tijdsduur........................................................................................................ 49
De start van een vergadering........................................................................................49
Verloop van de agendapunten.......................................................................................49
Divergeren..................................................................................................... 49
Convergeren.................................................................................................. 50
Besluitvormig................................................................................................. 50
Smart-p.......................................................................................................... 51
Afronden van de vergadering........................................................................................52
De verslagvorm.............................................................................................. 52
Vormgeving van het verslag..........................................................................52
4
,Houding van de notulist................................................................................. 53
5
, HOOFDSTUK 1
WAT IS EEN TEAM
EEN CATEGORIE VAN MENSEN
= Een verzameling van mensen (of een categorie van mensen), zijn mensen die een
gemeenschappelijk kenmerk delen
Voorbeelden: supporters van een voetbalploeg, alle adoptiekinderen, mensen met een
piercing,…
Hebben allemaal eenzelfde kenmerk
GEEN groep of team
Geen sprake van onderlinge afhankelijkheid of interactie
EEN GROEP
= Om van een groep te spreken wordt een gemeenschappelijke interesse
verondersteld
Voorbeelden: een groepsreis kajakkers door Zweden, deelnemers aan een tennistornooi,
een therapiegroep voor mensen met eenzelfde problematiek,…
KENMERKEN VAN EEN GROEP
1) Directe contactsituatie: er vindt binnen een bepaalde context meer interactie
plaats tussen de leden van de groep dan met anderen buiten de context.
2) Groepsbewustzijn: de leden van de groep zijn zich bewust van hun
lidmaatschap.
3) Motivatie: invulling van een belang of een (persoonlijke) behoefte.
4) Doelgerichtheid: de leden van de groep gaan met elkaar om met een bepaalde
bedoeling.
5) Structurele elementen: er is sprake van een groepsstructuur en afspraken
onder de vorm van rollen, normen, statusaspecten, machtsrelaties,…
6) Interdependentie: de leden hebben invloed op elkaar. Wat het ene groepslid
doet, heeft weerslag op alle andere groepsleden.
7) Interactie: invloed hebben op de groepsleden en terwijl beïnvloedt worden door
de groepsleden. Er is sprake van wederzijdse betrokkenheid.
HET TEAM
= Een bijzondere soort groep: mensen die samenwerken aan een gemeenschappelijk
doel
= Een vaste groep mensen die werkt aan een gezamenlijke taak, waarbij deze mensen
van elkaar afhankelijk zijn om hun gezamenlijke doelen te realiseren
6
