PSYCHOPATHOLOGIE
Hoofdstuk 1: introductie
Psychopathologie
- Psyché (ziel) + pathos (lijden)
- = een deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
- Houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedragingen en gedachten
- Weten wat er aan de hand is en waarom men doet wat men doet
- Beschrijven van psychische stoornissen, oorzaken ervan en behandeling
Psychiatrie = een medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling
van psychische stoornissen medisch oogpunt om om te gaan met psychisch
lijden)
Klinische psychologie = beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische
stoornissen en bevordering van psychisch welbevinden psychologisch oogpunt
om om te gaan met psychologisch lijden)
Psychische stoornis = geheel van afwijkende emoties, gedachten of
gedragingen met storing in het functioneren en persoonlijk lijden
- Stigma iemand met psychische problemen is niet per definitie
afwijkend – belang van destigmatisering
- Religieuze, morele, maatschappelijke oordelen omgeving speelt
belangrijke invloed in de mate dat iets afwijkends wordt gezien
- Eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook een rol on hoe je
met mensen omgaat, hoe je hen gaat behandelen en begeleiden
Dus: belangrijk om zicht te hebben op hoe jezelf in elkaar steekt want
zo kan je beter behandelen en begeleiden
Prevalentie
Waarom hoger bij vrouwen dan bij mannen?
- Mannen praten er minder over (raakt niet tot in de statistieken)
- Vrouwen gaan er anders mee om (praten met elkaar en anderen + blazen
sneller op)
1
,Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
- Medisch model afwijkend gedrag is een gevolg van een biologische/
genetische ziekte
- Breder kijken: ‘psychische stoornis’ = bio psycho sociaal ( ook
psychologische en sociaal-culturele invloeden)
Iedereen heeft angst, verdriet, paniek, lusteloosheid => WANNEER AFWIJKEND?
Criteria voor afwijkend gedrag
Wanneer stoornis? Diagnostisch criterium bepaalde symptomen / kenmerken
moeten voldoen aan bepaalde voorwaarden alvorens beschouwd als afwijkend en
horend bij bepaalde stoornis
1. Uitzonderlijk ( prevalentie, cultuur, record)
Vb: stemmen horen die er in werkelijkheid niet zijn
2. Sociaal afwijkend ( cultuur, samenleving, generatie)
Vb: achterdocht
3. Foute perceptie / interpretatie van de realiteit ( religie)
Vb: wanen
4. Emotioneel lijden ( afwezig of aanwezig // op zich niet voldoende, ook
tijdsbepaling)
Vb: niet kunnen aanpassen na een bedreigende / emotionele ervaring
5. Ongepast / contraproductief gedrag ( ondanks negatieve gevolgen)
Vb: alcoholmisbruik
6. Gevaar ( sociale context, religie)
Vb: voor zichzelf of voor de ander
Afwijkend gedrag = op meerdere manieren definieerbaar in bepaald opzicht
afwijkend =/ geheel afwijkend (= combinatie van deze criteria)
Belangrijke vragen doorheen de cursus:
- Wat vinden we afwijkend en welke karakteristieken toont die gedrag?
- Welke oorzaken zijn er voor dit afwijkend gedrag?
- Hoe wordt omgegaan met persoon die afwijkend gedrag vertoont?
- Draagt cultuur bij aan afwijkend gedrag? Zo ja, hoe?
Culturele aspecten van afwijkend gedrag
- Gezondheid en ziekte verschilt van cultuur tot cultuur
o Indianen: ‘ziekte van de blanke man’ (= ziekten als gevolg van
invloeden buiten de cultuur bv: alc & drugs) vs ‘indiaanse ziekte’
(= ziekten ontstaan door het verstoorde relatie met het stamleven
en denken)
- Afwijkend gedrag verschilt van cultuur tot cultuur
o Angst: Westen = bezorgdheid (financieel) vs Afrikaanse landen
vrees van niet te kunnen voortplanten
- Terminologie verschilt van cultuur tot cultuur
o Depressie: schuld/verdriet in Westen vs vermoeidheid/hoofdpijn in
Oosten
2
,Historische visies op afwijkend gedrag
Griekse oudheid: Hippocrates (ca 400 v.C)
- Ziekten van lichaam en geest = gevolg van natuurlijke oorzaken niet
van bezetenheid
- Naturalistische verklaring: evenwicht vs onevenwicht in de humores (=
lichaamssappen) onevenwicht = afwijkend gedrag
o ++ flegma (slijm) = flegmatiek // traag, lethargisch
o ++ zwarte gal = melancholie // depressief
o ++ bloed = sanguinisch // opgewekt, zelfverzekerd
o ++ gele gal = cholerisch // driftig
- 3 categorieën van abnormale gedragspatronen
1. Melancholie = buitensporige depressie
2. Manie = uitzonderlijke opwinding
3. Bezetenheid = bizar gedrag
Arabische psychiatrie (8e – 16e eeuw)
- Ontwikkeling eigen psychiatrie: aandacht voor behandelingen,
theorieën & diagnostiek maakten gebruik van de nieuwste kennis
- 1e psychiatrie in Bagdad
- Vermoedelijk gevolg van Koran adviseert humane en fatsoenlijke
behandeling van geestziekten: psychische stoornis als een praktisch
probleem
Psychiaters gingen met respect om met hun patiënten
- Voorloper van goed ontwikkelde behandelingen en gespecialiseerde hulp
(in Europa pas in 1900)
Middeleeuwen (EU): exorcisme en heksenvervolgingen (330-1500 n.C)
- Heropleving geloof in bovennatuurlijke oorzaken
o Afwijkend gedrag = teken van bezetenheid (katholieke kerk)
o Boze geesten / duivel
o Behandeling door exorcisme / uitdrijving
= met gebed, bezweringen, het voor het slachtoffer heen en
weer zwaaien van een kruis, afranselen, geseling,
uithongering…
- Heksenvervolging (eind 15e eeuw)
o Door inquisiteurs aangesteld door de KK
o Maakte gebruik van nieuwe ‘diagnostische tests’
Vb: drijftest
o Veel zaken ‘bekend’ bv: vrijen met de duivel – kunnen we nu
linken aan schizofrenie
- Geloof in natuurlijke oorzaken nooit helemaal verdwenen
o Krankzinnigheid door lichamelijke ziekte hersentrauma
trepanatie
3
, Gekkenhuizen (1600)
- Overal in Europa ‘krankzinnigengestichten’
o Bedelaars + geestelijk gestoorden
- Erbarmelijke levensomstandigheden
o Vastgeketend aan bed
o Geen hygiëne
o Rondzwerven op terrein zonder toezicht
- St. Mary’s of Bethlehem Hospital: tegen betaling naar de fratsen van
de bewoners gaan kijken dolhuizen
Hervormingen (ca 1800)
- Artsen Pussin & Pinel (Fr)
o Mensen met afwijkend gedrag zijn ziek
o DUS: recht op menselijke behandeling
o Visie niet populair in die tijd
- Behandelfilosofie = morele therapie
o Respectvolle & ontspannen omgeving en behandeling patiënten
normaal functioneren
- Guislain (B) & Van Der Kolk (Ndl)
o Guislain instituur Gent – ‘moderne gestichten’ ipv dollhuys
Afwijkend gedrag kan succesvol behandeld worden mbv
morele therapie
o 1841 Wet: kwaliteit behandeling patiënten: kwaliteitseisen aan
behandeling en verpleging van psychiatrische patiënten
- 1850 Apathie: ‘afwijking is ongeneeslijk’ – idee van succesvolle
behandeling raakt in ongenade
o Wel psychiatrische ziekenhuizen
o Psychiatrie = angstaanjagende plekken
o Mensonwaardige behandelingen (dwangbuizen, riemen,
handboeien)
- In 20e eeuw: terug aandacht voor wijze waarop men behandelt maar nog
steeds ‘weggestopt’ in psychiatrische ziekenhuizen
- 1950: sociaal gerichte psychiatrische principes
o Men gaat naar patiënt toe ipv wachten tot patiënt komt
o Psychofarmaca
o Nieuwe therapeutische behandelingen gericht op re-integratie
o Patiënten worden niet langer ‘weggestopt’ in psychiatrische
ziekenhuizen di ever van de bewoonde wereld liggen
4
Hoofdstuk 1: introductie
Psychopathologie
- Psyché (ziel) + pathos (lijden)
- = een deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
- Houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedragingen en gedachten
- Weten wat er aan de hand is en waarom men doet wat men doet
- Beschrijven van psychische stoornissen, oorzaken ervan en behandeling
Psychiatrie = een medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling
van psychische stoornissen medisch oogpunt om om te gaan met psychisch
lijden)
Klinische psychologie = beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische
stoornissen en bevordering van psychisch welbevinden psychologisch oogpunt
om om te gaan met psychologisch lijden)
Psychische stoornis = geheel van afwijkende emoties, gedachten of
gedragingen met storing in het functioneren en persoonlijk lijden
- Stigma iemand met psychische problemen is niet per definitie
afwijkend – belang van destigmatisering
- Religieuze, morele, maatschappelijke oordelen omgeving speelt
belangrijke invloed in de mate dat iets afwijkends wordt gezien
- Eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook een rol on hoe je
met mensen omgaat, hoe je hen gaat behandelen en begeleiden
Dus: belangrijk om zicht te hebben op hoe jezelf in elkaar steekt want
zo kan je beter behandelen en begeleiden
Prevalentie
Waarom hoger bij vrouwen dan bij mannen?
- Mannen praten er minder over (raakt niet tot in de statistieken)
- Vrouwen gaan er anders mee om (praten met elkaar en anderen + blazen
sneller op)
1
,Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
- Medisch model afwijkend gedrag is een gevolg van een biologische/
genetische ziekte
- Breder kijken: ‘psychische stoornis’ = bio psycho sociaal ( ook
psychologische en sociaal-culturele invloeden)
Iedereen heeft angst, verdriet, paniek, lusteloosheid => WANNEER AFWIJKEND?
Criteria voor afwijkend gedrag
Wanneer stoornis? Diagnostisch criterium bepaalde symptomen / kenmerken
moeten voldoen aan bepaalde voorwaarden alvorens beschouwd als afwijkend en
horend bij bepaalde stoornis
1. Uitzonderlijk ( prevalentie, cultuur, record)
Vb: stemmen horen die er in werkelijkheid niet zijn
2. Sociaal afwijkend ( cultuur, samenleving, generatie)
Vb: achterdocht
3. Foute perceptie / interpretatie van de realiteit ( religie)
Vb: wanen
4. Emotioneel lijden ( afwezig of aanwezig // op zich niet voldoende, ook
tijdsbepaling)
Vb: niet kunnen aanpassen na een bedreigende / emotionele ervaring
5. Ongepast / contraproductief gedrag ( ondanks negatieve gevolgen)
Vb: alcoholmisbruik
6. Gevaar ( sociale context, religie)
Vb: voor zichzelf of voor de ander
Afwijkend gedrag = op meerdere manieren definieerbaar in bepaald opzicht
afwijkend =/ geheel afwijkend (= combinatie van deze criteria)
Belangrijke vragen doorheen de cursus:
- Wat vinden we afwijkend en welke karakteristieken toont die gedrag?
- Welke oorzaken zijn er voor dit afwijkend gedrag?
- Hoe wordt omgegaan met persoon die afwijkend gedrag vertoont?
- Draagt cultuur bij aan afwijkend gedrag? Zo ja, hoe?
Culturele aspecten van afwijkend gedrag
- Gezondheid en ziekte verschilt van cultuur tot cultuur
o Indianen: ‘ziekte van de blanke man’ (= ziekten als gevolg van
invloeden buiten de cultuur bv: alc & drugs) vs ‘indiaanse ziekte’
(= ziekten ontstaan door het verstoorde relatie met het stamleven
en denken)
- Afwijkend gedrag verschilt van cultuur tot cultuur
o Angst: Westen = bezorgdheid (financieel) vs Afrikaanse landen
vrees van niet te kunnen voortplanten
- Terminologie verschilt van cultuur tot cultuur
o Depressie: schuld/verdriet in Westen vs vermoeidheid/hoofdpijn in
Oosten
2
,Historische visies op afwijkend gedrag
Griekse oudheid: Hippocrates (ca 400 v.C)
- Ziekten van lichaam en geest = gevolg van natuurlijke oorzaken niet
van bezetenheid
- Naturalistische verklaring: evenwicht vs onevenwicht in de humores (=
lichaamssappen) onevenwicht = afwijkend gedrag
o ++ flegma (slijm) = flegmatiek // traag, lethargisch
o ++ zwarte gal = melancholie // depressief
o ++ bloed = sanguinisch // opgewekt, zelfverzekerd
o ++ gele gal = cholerisch // driftig
- 3 categorieën van abnormale gedragspatronen
1. Melancholie = buitensporige depressie
2. Manie = uitzonderlijke opwinding
3. Bezetenheid = bizar gedrag
Arabische psychiatrie (8e – 16e eeuw)
- Ontwikkeling eigen psychiatrie: aandacht voor behandelingen,
theorieën & diagnostiek maakten gebruik van de nieuwste kennis
- 1e psychiatrie in Bagdad
- Vermoedelijk gevolg van Koran adviseert humane en fatsoenlijke
behandeling van geestziekten: psychische stoornis als een praktisch
probleem
Psychiaters gingen met respect om met hun patiënten
- Voorloper van goed ontwikkelde behandelingen en gespecialiseerde hulp
(in Europa pas in 1900)
Middeleeuwen (EU): exorcisme en heksenvervolgingen (330-1500 n.C)
- Heropleving geloof in bovennatuurlijke oorzaken
o Afwijkend gedrag = teken van bezetenheid (katholieke kerk)
o Boze geesten / duivel
o Behandeling door exorcisme / uitdrijving
= met gebed, bezweringen, het voor het slachtoffer heen en
weer zwaaien van een kruis, afranselen, geseling,
uithongering…
- Heksenvervolging (eind 15e eeuw)
o Door inquisiteurs aangesteld door de KK
o Maakte gebruik van nieuwe ‘diagnostische tests’
Vb: drijftest
o Veel zaken ‘bekend’ bv: vrijen met de duivel – kunnen we nu
linken aan schizofrenie
- Geloof in natuurlijke oorzaken nooit helemaal verdwenen
o Krankzinnigheid door lichamelijke ziekte hersentrauma
trepanatie
3
, Gekkenhuizen (1600)
- Overal in Europa ‘krankzinnigengestichten’
o Bedelaars + geestelijk gestoorden
- Erbarmelijke levensomstandigheden
o Vastgeketend aan bed
o Geen hygiëne
o Rondzwerven op terrein zonder toezicht
- St. Mary’s of Bethlehem Hospital: tegen betaling naar de fratsen van
de bewoners gaan kijken dolhuizen
Hervormingen (ca 1800)
- Artsen Pussin & Pinel (Fr)
o Mensen met afwijkend gedrag zijn ziek
o DUS: recht op menselijke behandeling
o Visie niet populair in die tijd
- Behandelfilosofie = morele therapie
o Respectvolle & ontspannen omgeving en behandeling patiënten
normaal functioneren
- Guislain (B) & Van Der Kolk (Ndl)
o Guislain instituur Gent – ‘moderne gestichten’ ipv dollhuys
Afwijkend gedrag kan succesvol behandeld worden mbv
morele therapie
o 1841 Wet: kwaliteit behandeling patiënten: kwaliteitseisen aan
behandeling en verpleging van psychiatrische patiënten
- 1850 Apathie: ‘afwijking is ongeneeslijk’ – idee van succesvolle
behandeling raakt in ongenade
o Wel psychiatrische ziekenhuizen
o Psychiatrie = angstaanjagende plekken
o Mensonwaardige behandelingen (dwangbuizen, riemen,
handboeien)
- In 20e eeuw: terug aandacht voor wijze waarop men behandelt maar nog
steeds ‘weggestopt’ in psychiatrische ziekenhuizen
- 1950: sociaal gerichte psychiatrische principes
o Men gaat naar patiënt toe ipv wachten tot patiënt komt
o Psychofarmaca
o Nieuwe therapeutische behandelingen gericht op re-integratie
o Patiënten worden niet langer ‘weggestopt’ in psychiatrische
ziekenhuizen di ever van de bewoonde wereld liggen
4
