s
D uurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
Theorie
1ste jaar professionele bachelor in het Vastgoed - Vastgoed & Landmeten
Uitgave 2023-2024
Verantwoordelijke uitgever
Dieter Janssens
,Inhoudstafel
ECTS-fiche ........................................................................................................................... 5
Inleiding ............................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 1: Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling ................................................ 9
1 Duurzame Ontwikkeling ........................................................................................... 9
1.1 Inleiding............................................................................................................. 9
1.2 Sustainable Development Goals ..................................................................... 11
1.3 Samengevat .................................................................................................... 17
2 Landgebruik en ecosystemen................................................................................. 18
2.1 Globaal landgebruik ........................................................................................ 18
2.2 Europees landgebruik ..................................................................................... 20
3 Het belang van SDG11 .......................................................................................... 25
Hoofdstuk 2: Geschiedenis van de stedelijke ontwikkeling ............................................28
4 De eerste generatie steden .................................................................................... 28
4.1 Van een nomadenbestaan naar een sedentair bestaan .................................. 28
4.2 Van gezinsverband naar dorpsstructuur .......................................................... 29
4.3 Van een dorp naar een stad ............................................................................ 29
4.4 Besluit ............................................................................................................. 30
5 De Griekse stad ..................................................................................................... 31
5.1 De oudste Europese stad ................................................................................ 31
5.2 De Griekse koloniale steden............................................................................ 33
5.3 Hippodamus van Milete ................................................................................... 34
5.4 Besluit ............................................................................................................. 35
6 De Romeinse stad .................................................................................................. 36
6.1 De Etrusken .................................................................................................... 36
6.2 De stad Rome ................................................................................................. 37
6.3 De kolonisatie van het Romeinse Rijk ............................................................. 38
6.4 Besluit ............................................................................................................. 40
7 De Middeleeuwse stad ........................................................................................... 41
7.1 Voortzetting van een Romeinse stad ............................................................... 41
7.2 De natuurlijk gegroeide stad ............................................................................ 43
7.3 De getekende stad .......................................................................................... 44
7.4 Besluit ............................................................................................................. 45
8 De stad tijdens de Renaissance ............................................................................. 46
8.1 Invloed van de militaire bouwkunst .................................................................. 46
8.2 Invloed van de stadskunst ............................................................................... 47
8.2.1 Het perspectief ............................................................................................ 48
8.2.2 Decoratieve, monumentale ensembles ........................................................ 48
8.2.3 Architecturale voorschriften ......................................................................... 49
8.3 Invloed van de tuinarchitectuur........................................................................ 50
8.4 De koloniale steden ......................................................................................... 50
8.5 Besluit ............................................................................................................. 51
Departement Omgeving – Opleiding VASTGOED Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling – 1VAS & 1LAM 2
, 9 De stad en haar omgeving tijdens de Industriële Revolutie .................................... 52
9.1 Grootschalige transformatiewerken ................................................................. 53
9.2 Filantropische ontwerpen ................................................................................ 54
9.3 Besluit ............................................................................................................. 56
10 De stedenbouw in de XX eeuw .............................................................................. 57
10.1 De tuinwijkgedachte ........................................................................................ 57
10.2 Congrès Internationaux d'Architecture Moderne .............................................. 59
10.3 Suburbanisatie en rurbanisatie ........................................................................ 60
10.4 Banlieuevorming ............................................................................................. 61
10.5 Nieuwe steden en groeisteden ........................................................................ 61
10.5.1 door het oprichten van subcentra................................................................. 61
10.5.2 door het kiezen van groeisteden .................................................................. 62
10.5.3 door het bouwen van nieuwe steden ........................................................... 62
10.6 Besluit ............................................................................................................. 63
11 De stedenbouw in de XXI eeuw ............................................................................. 64
Hoofdstuk 3: Begrippen uit de stadsgeografie ................................................................65
12 Stad en verstedelijking ........................................................................................... 65
12.1 Definities van de stad ...................................................................................... 65
12.2 Begrippen i.v.m. verstedelijking ....................................................................... 66
13 Stedelijke plattegronden ......................................................................................... 67
14 De morfologische geleding van een stadsgewest ................................................... 67
14.1 De binnenstad ................................................................................................. 68
14.2 De 19de-eeuwse zone ...................................................................................... 68
14.3 De stadsrand ................................................................................................... 69
14.4 De banlieue ..................................................................................................... 70
15 Stedelijke structuurmodellen .................................................................................. 70
15.1 Het concentrisch model van Burgess .............................................................. 70
15.2 Het sectormodel van Hoyt ............................................................................... 71
15.3 Het meerkernenmodel van Harris en Ullman (nuclei) ...................................... 72
15.4 Evaluatie van de modellen .............................................................................. 72
16 Stedelijke invloedssferen en hiërarchische niveaus ................................................ 73
16.1 Begrippen........................................................................................................ 73
16.2 Rangschikken van steden: de Rank-Size Rule (1949) ..................................... 73
16.3 Het hiërarchisch stedennet .............................................................................. 73
16.4 Afbakenen van invloedssferen ........................................................................ 74
16.5 Stedelijke relatieschema’s ............................................................................... 75
16.5.1 De theorie van Christaller ............................................................................ 75
16.5.2 Toepassingen .............................................................................................. 77
Hoofdstuk 4: De hedendaagse stad ..................................................................................78
17 Kijk op de hedendaagse stad en haar nieuwe (woon)structuren ............................. 78
17.1 De uitbreiding van de stedelijkheid over gans Vlaanderen .............................. 79
17.2 BRV en bouwshift............................................................................................ 82
17.2.1 Duurzame steden ........................................................................................ 86
17.2.2 Duurzame dorpen ........................................................................................ 87
Departement Omgeving – Opleiding VASTGOED Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling – 1VAS & 1LAM 3
, 17.3 Tendensen van stedelijkheid ........................................................................... 89
17.3.1 Het streven naar een hogere bebouwingsdichtheid ..................................... 89
17.3.2 Het ontwikkelen van duurzame (stads)mobiliteit .......................................... 96
17.3.3 Het bouwen van de stad op mensenmaat .................................................... 96
17.3.4 Het aanbieden van kwalitatieve publieke ruimte .......................................... 99
17.3.5 Het uitwerken van een slimme stad ........................................................... 100
17.3.6 Het implementeren van stedelijk groen ...................................................... 101
17.3.7 Sociale implicaties van stadsvernieuwing .................................................. 107
17.4 De duurzame ontwikkeling binnen de bebouwde omgeving .......................... 108
17.5 Besluit ........................................................................................................... 111
18 Realisatie van nieuwe structuren .......................................................................... 112
18.1 Aanpak .......................................................................................................... 112
18.2 Stadsvernieuwingsprojecten.......................................................................... 112
18.3 Casussen ...................................................................................................... 113
Hoofdstuk 5: Wetgevend kader voor ruimtelijke ontwikkeling .....................................114
Doelstellingen ...................................................................................................................115
Afbeeldingenlijst ..............................................................................................................116
Bibliografie .......................................................................................................................118
NIETS UIT DEZE CURSUS MAG WORDEN GEDUPLICEERD OF OVERGENOMEN ZONDER TOESTEMMING VAN DE AUTEUR
Departement Omgeving – Opleiding VASTGOED Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling – 1VAS & 1LAM 4
D uurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
Theorie
1ste jaar professionele bachelor in het Vastgoed - Vastgoed & Landmeten
Uitgave 2023-2024
Verantwoordelijke uitgever
Dieter Janssens
,Inhoudstafel
ECTS-fiche ........................................................................................................................... 5
Inleiding ............................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 1: Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling ................................................ 9
1 Duurzame Ontwikkeling ........................................................................................... 9
1.1 Inleiding............................................................................................................. 9
1.2 Sustainable Development Goals ..................................................................... 11
1.3 Samengevat .................................................................................................... 17
2 Landgebruik en ecosystemen................................................................................. 18
2.1 Globaal landgebruik ........................................................................................ 18
2.2 Europees landgebruik ..................................................................................... 20
3 Het belang van SDG11 .......................................................................................... 25
Hoofdstuk 2: Geschiedenis van de stedelijke ontwikkeling ............................................28
4 De eerste generatie steden .................................................................................... 28
4.1 Van een nomadenbestaan naar een sedentair bestaan .................................. 28
4.2 Van gezinsverband naar dorpsstructuur .......................................................... 29
4.3 Van een dorp naar een stad ............................................................................ 29
4.4 Besluit ............................................................................................................. 30
5 De Griekse stad ..................................................................................................... 31
5.1 De oudste Europese stad ................................................................................ 31
5.2 De Griekse koloniale steden............................................................................ 33
5.3 Hippodamus van Milete ................................................................................... 34
5.4 Besluit ............................................................................................................. 35
6 De Romeinse stad .................................................................................................. 36
6.1 De Etrusken .................................................................................................... 36
6.2 De stad Rome ................................................................................................. 37
6.3 De kolonisatie van het Romeinse Rijk ............................................................. 38
6.4 Besluit ............................................................................................................. 40
7 De Middeleeuwse stad ........................................................................................... 41
7.1 Voortzetting van een Romeinse stad ............................................................... 41
7.2 De natuurlijk gegroeide stad ............................................................................ 43
7.3 De getekende stad .......................................................................................... 44
7.4 Besluit ............................................................................................................. 45
8 De stad tijdens de Renaissance ............................................................................. 46
8.1 Invloed van de militaire bouwkunst .................................................................. 46
8.2 Invloed van de stadskunst ............................................................................... 47
8.2.1 Het perspectief ............................................................................................ 48
8.2.2 Decoratieve, monumentale ensembles ........................................................ 48
8.2.3 Architecturale voorschriften ......................................................................... 49
8.3 Invloed van de tuinarchitectuur........................................................................ 50
8.4 De koloniale steden ......................................................................................... 50
8.5 Besluit ............................................................................................................. 51
Departement Omgeving – Opleiding VASTGOED Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling – 1VAS & 1LAM 2
, 9 De stad en haar omgeving tijdens de Industriële Revolutie .................................... 52
9.1 Grootschalige transformatiewerken ................................................................. 53
9.2 Filantropische ontwerpen ................................................................................ 54
9.3 Besluit ............................................................................................................. 56
10 De stedenbouw in de XX eeuw .............................................................................. 57
10.1 De tuinwijkgedachte ........................................................................................ 57
10.2 Congrès Internationaux d'Architecture Moderne .............................................. 59
10.3 Suburbanisatie en rurbanisatie ........................................................................ 60
10.4 Banlieuevorming ............................................................................................. 61
10.5 Nieuwe steden en groeisteden ........................................................................ 61
10.5.1 door het oprichten van subcentra................................................................. 61
10.5.2 door het kiezen van groeisteden .................................................................. 62
10.5.3 door het bouwen van nieuwe steden ........................................................... 62
10.6 Besluit ............................................................................................................. 63
11 De stedenbouw in de XXI eeuw ............................................................................. 64
Hoofdstuk 3: Begrippen uit de stadsgeografie ................................................................65
12 Stad en verstedelijking ........................................................................................... 65
12.1 Definities van de stad ...................................................................................... 65
12.2 Begrippen i.v.m. verstedelijking ....................................................................... 66
13 Stedelijke plattegronden ......................................................................................... 67
14 De morfologische geleding van een stadsgewest ................................................... 67
14.1 De binnenstad ................................................................................................. 68
14.2 De 19de-eeuwse zone ...................................................................................... 68
14.3 De stadsrand ................................................................................................... 69
14.4 De banlieue ..................................................................................................... 70
15 Stedelijke structuurmodellen .................................................................................. 70
15.1 Het concentrisch model van Burgess .............................................................. 70
15.2 Het sectormodel van Hoyt ............................................................................... 71
15.3 Het meerkernenmodel van Harris en Ullman (nuclei) ...................................... 72
15.4 Evaluatie van de modellen .............................................................................. 72
16 Stedelijke invloedssferen en hiërarchische niveaus ................................................ 73
16.1 Begrippen........................................................................................................ 73
16.2 Rangschikken van steden: de Rank-Size Rule (1949) ..................................... 73
16.3 Het hiërarchisch stedennet .............................................................................. 73
16.4 Afbakenen van invloedssferen ........................................................................ 74
16.5 Stedelijke relatieschema’s ............................................................................... 75
16.5.1 De theorie van Christaller ............................................................................ 75
16.5.2 Toepassingen .............................................................................................. 77
Hoofdstuk 4: De hedendaagse stad ..................................................................................78
17 Kijk op de hedendaagse stad en haar nieuwe (woon)structuren ............................. 78
17.1 De uitbreiding van de stedelijkheid over gans Vlaanderen .............................. 79
17.2 BRV en bouwshift............................................................................................ 82
17.2.1 Duurzame steden ........................................................................................ 86
17.2.2 Duurzame dorpen ........................................................................................ 87
Departement Omgeving – Opleiding VASTGOED Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling – 1VAS & 1LAM 3
, 17.3 Tendensen van stedelijkheid ........................................................................... 89
17.3.1 Het streven naar een hogere bebouwingsdichtheid ..................................... 89
17.3.2 Het ontwikkelen van duurzame (stads)mobiliteit .......................................... 96
17.3.3 Het bouwen van de stad op mensenmaat .................................................... 96
17.3.4 Het aanbieden van kwalitatieve publieke ruimte .......................................... 99
17.3.5 Het uitwerken van een slimme stad ........................................................... 100
17.3.6 Het implementeren van stedelijk groen ...................................................... 101
17.3.7 Sociale implicaties van stadsvernieuwing .................................................. 107
17.4 De duurzame ontwikkeling binnen de bebouwde omgeving .......................... 108
17.5 Besluit ........................................................................................................... 111
18 Realisatie van nieuwe structuren .......................................................................... 112
18.1 Aanpak .......................................................................................................... 112
18.2 Stadsvernieuwingsprojecten.......................................................................... 112
18.3 Casussen ...................................................................................................... 113
Hoofdstuk 5: Wetgevend kader voor ruimtelijke ontwikkeling .....................................114
Doelstellingen ...................................................................................................................115
Afbeeldingenlijst ..............................................................................................................116
Bibliografie .......................................................................................................................118
NIETS UIT DEZE CURSUS MAG WORDEN GEDUPLICEERD OF OVERGENOMEN ZONDER TOESTEMMING VAN DE AUTEUR
Departement Omgeving – Opleiding VASTGOED Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling – 1VAS & 1LAM 4
