1. Pseudowetenschappen
= niet onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd
1.1 Pseudowetenschappen: enkele voorbeelden
1.1.1 astrologie & horoskopen
= verzamelnaam voor ideeën over het verband tussen het lot van mensen en gebeurtenissen op aarde en de stand van het
hemellichaam
* niet gebaseerd op feiten, die ook de werkelijkheid verklaren
1.1.2 waarzeggerij
= de poging om inzicht te krijgen in een vraag of een situatie door middel van een gestandaardiseerd proces of ritueel
Terwijl deze rituelen in sommige maatschappijen een religieus en regulerende functie hebben, kan waarzeggen in alle
culturen ook als machtsmiddel of voor puur winstbejag aangewend worden.
=> kan gevaarlijk worden als dit je ‘laatste hoop is’
1.1.3 grafologie
= schriftkunde
= de studie en analyse van handschriften en schriftbeelden in relatie tot de menselijke psychologie. De grafologie is
langdurig gebruikt voor personeelsselectie
* veel onderzoek, weinig waarheid in te vinden in hoe mensen schrijven en hun persoonlijkheid
1.1.4 homeopathie
= een v/d meest onderzochte geneeswijzen, waarvan de toegeschreven klinische werkzaamheid niet ondersteund wordt door
wetenschappelijk bewijs. De werking van homeopathie is niet groter dan die van placebo’s.
* schadelijk? Ja, als het je de echte geneesmiddelen ontneemt die werken.
1.1.5 exorcisme
= duiveluitbanning
= een bezwering gericht tegen slechte geesten, met de bedoeling deze uit voorwerp, een lichaam of een plaats te
verdrijven.
,1.1.6 Kenmerken Pseudo wetenschappen
• Het overmatig gebruik van ad hoc hypotheses om negatieve resultaten te verklaren
- Bv. Iemand die gelooft in buitenaardse wezens ( nog nooit wetenschappelijk aangetoond)
• De afwezigheid van zelfcorrectie
- Bv. Waarbij je jezelf niet gaat corrigeren
• Overmatig vertrouwen in anekdotes
- Gestopt met roken door hypnose -> anekdotes bewijsmateriaal, geen ef ciënte techniek, hypnose kan helpen tegen
pijn, zelfhypnose voor tegen verdoving
• Het ontwijken van herziening door pers
- Als je een techniek hebt uitgevonden, deze data niet willen delen met de pers.
• De voorkeur om nadruk te leggen op bevestiging van hypotheses in plaats van deze te weerleggen
- Dus dat je maar altijd gaat vinden wat je wilt vinden, niet proberen kijken naar ander kant
• De afwezigheid van samenhang met andere disciplines
- Als je bep. problemen hebt, deze ook binnen andere invalshoeken te proberen bekijken.
• Gebruik van onduidelijk en onnodig technisch taalgebruik
- Als je het simpel kan uitleggen, doe het dan ook
• Afwezigheid van grenscondities
1.1.7 de mindfulness business
!! Kan niet altijd ingezet worden !!
-> werkzame techniek maar werkt niet bij iedereen. Het is niet simpel en vraagt veel tijd
Bv. Niet ingezetten bij acute depressie ( lmpje over iedereen die zo maar mindfulness kan geven)
1.2 Waarom is pseudowetenschap zo populair?
• Mensen hebben de neiging om orde te willen creëren uit chaos
• Apophenia = het willekeurige of niet gerelateerde gegevens patronen opmerken en daarin betekenissen lezen die er niet
zijn.
• Bv. Start college
• Bv. Lincoln & Kennedy ( presidentskandidaten met gemeenschappelijke gebeurtenissen maar jaar uit elkaar)
• Paraidolia: betekenisvolle waarnemingen zien in betekenisloze stimuli
• Cinnamonrol = moeder Maria
• Maankraters met gezicht
• Motivatie/ hoop: we willen geloven
• Bv. Terror management theory
• Regaining control
fi fi
, 1.3 Kritisch denken
6 vaardigheden:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewerking redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
5. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
6. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
Denkfouten
• Emotional reasoning fallacy
- Als je weigert te geloven
- Bv. Jonge moeders en vaders denken dat hun kind naar de crèche sturen niet goed is voor emotionele ontwikkeling
• Banndwagon Fallaci
- Bv. Vele mensen geloven dat de aarde plat was, dat is niet waar maar volgt de rest.
• Not me fallacy
- Bv. mijn professor blijft maar praten over hoe de wetenschappelijke methode vooroordelen overwint. Maar deze
vooroordelen gelden niet voor mij, want ik ben objectief.
Principes van wetenschappelijk denken
• Ruling out of rival hypotheses = de hypothese uitsluiten
• Correlatie is geen causaliteit
• Falsi eerbaarheid
• Realiseerbaarheid
• Extreme claims vereisen extreem bewijs
• Occam’s razor = het principe van parsimony
1.4 Gevaar van pseudowetenschap
• Opportunity cost: wat geven we op?
• Niet kritisch leren nadenken
• Directe schade
• Bv. Candace Newman ( kindje da dood is na ‘rebirthing’)
fi
, 2. Bewustzijn
2.1 Inleiding
2.1.1 Historisch
• Cognitieve psychologie
• Eerst: bewustzijn is een bijproduct van aandacht
• Later: bewustzijn en aandacht twee verschillende fenomenen
• Niet - aandachtig & onbewust: zombie- gedrag
• Niet- aandachtig & onbewust: pop- out
• Aandachtig & onbewust: inattentional blindness, priming
• Aandachtig & bewust: werkgeheugen
• Nadruk op bewustzijnsstaten/ niveau’s
• Bewuste - voorbewuste - onbewuste ( freudiaans <—> cognitief), onbewuste
* twee dimensies.
* Pop- out effect = weinig aandacht maar wel bewust van
verschil.
* Money business illusion = veel aandacht maar weinig
bustzijn want je mist soms dingen
*Uiterste zijn duidelijk
• We weten niet hoeveel info we missen ( blinde vlekken)
• Bepaalde aandachtsstoornissen na hersenbeschadiging
• Hemispaciale neglect = 1 hersenhelft is beschadigt
• Bv. Rechter helft van de hersenen heeft schade dus mogelijkheden met aandacht leggen op links.
• ALLES IN DE HERSENEN GEKRUIST ( denk aan anatomie van hersenen en oog banen)
• Moeilijk te behandelen want gaat om aandacht
2.1.2 Recente intresse in introspectie
• Cognitieve psychologie
• Subjectieve introspectie is informatief en kan betrouwbaar en valide zijn!
• Bv. Rol van subjectieve ervaring in gedragscontrole
• Als we juist bevragen kunnen we uit subjectieve ervaring ook conclusies trekken
• Stroop- effect ( kleur en woord kan verschillen)
= niet onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd
1.1 Pseudowetenschappen: enkele voorbeelden
1.1.1 astrologie & horoskopen
= verzamelnaam voor ideeën over het verband tussen het lot van mensen en gebeurtenissen op aarde en de stand van het
hemellichaam
* niet gebaseerd op feiten, die ook de werkelijkheid verklaren
1.1.2 waarzeggerij
= de poging om inzicht te krijgen in een vraag of een situatie door middel van een gestandaardiseerd proces of ritueel
Terwijl deze rituelen in sommige maatschappijen een religieus en regulerende functie hebben, kan waarzeggen in alle
culturen ook als machtsmiddel of voor puur winstbejag aangewend worden.
=> kan gevaarlijk worden als dit je ‘laatste hoop is’
1.1.3 grafologie
= schriftkunde
= de studie en analyse van handschriften en schriftbeelden in relatie tot de menselijke psychologie. De grafologie is
langdurig gebruikt voor personeelsselectie
* veel onderzoek, weinig waarheid in te vinden in hoe mensen schrijven en hun persoonlijkheid
1.1.4 homeopathie
= een v/d meest onderzochte geneeswijzen, waarvan de toegeschreven klinische werkzaamheid niet ondersteund wordt door
wetenschappelijk bewijs. De werking van homeopathie is niet groter dan die van placebo’s.
* schadelijk? Ja, als het je de echte geneesmiddelen ontneemt die werken.
1.1.5 exorcisme
= duiveluitbanning
= een bezwering gericht tegen slechte geesten, met de bedoeling deze uit voorwerp, een lichaam of een plaats te
verdrijven.
,1.1.6 Kenmerken Pseudo wetenschappen
• Het overmatig gebruik van ad hoc hypotheses om negatieve resultaten te verklaren
- Bv. Iemand die gelooft in buitenaardse wezens ( nog nooit wetenschappelijk aangetoond)
• De afwezigheid van zelfcorrectie
- Bv. Waarbij je jezelf niet gaat corrigeren
• Overmatig vertrouwen in anekdotes
- Gestopt met roken door hypnose -> anekdotes bewijsmateriaal, geen ef ciënte techniek, hypnose kan helpen tegen
pijn, zelfhypnose voor tegen verdoving
• Het ontwijken van herziening door pers
- Als je een techniek hebt uitgevonden, deze data niet willen delen met de pers.
• De voorkeur om nadruk te leggen op bevestiging van hypotheses in plaats van deze te weerleggen
- Dus dat je maar altijd gaat vinden wat je wilt vinden, niet proberen kijken naar ander kant
• De afwezigheid van samenhang met andere disciplines
- Als je bep. problemen hebt, deze ook binnen andere invalshoeken te proberen bekijken.
• Gebruik van onduidelijk en onnodig technisch taalgebruik
- Als je het simpel kan uitleggen, doe het dan ook
• Afwezigheid van grenscondities
1.1.7 de mindfulness business
!! Kan niet altijd ingezet worden !!
-> werkzame techniek maar werkt niet bij iedereen. Het is niet simpel en vraagt veel tijd
Bv. Niet ingezetten bij acute depressie ( lmpje over iedereen die zo maar mindfulness kan geven)
1.2 Waarom is pseudowetenschap zo populair?
• Mensen hebben de neiging om orde te willen creëren uit chaos
• Apophenia = het willekeurige of niet gerelateerde gegevens patronen opmerken en daarin betekenissen lezen die er niet
zijn.
• Bv. Start college
• Bv. Lincoln & Kennedy ( presidentskandidaten met gemeenschappelijke gebeurtenissen maar jaar uit elkaar)
• Paraidolia: betekenisvolle waarnemingen zien in betekenisloze stimuli
• Cinnamonrol = moeder Maria
• Maankraters met gezicht
• Motivatie/ hoop: we willen geloven
• Bv. Terror management theory
• Regaining control
fi fi
, 1.3 Kritisch denken
6 vaardigheden:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewerking redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
5. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
6. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
Denkfouten
• Emotional reasoning fallacy
- Als je weigert te geloven
- Bv. Jonge moeders en vaders denken dat hun kind naar de crèche sturen niet goed is voor emotionele ontwikkeling
• Banndwagon Fallaci
- Bv. Vele mensen geloven dat de aarde plat was, dat is niet waar maar volgt de rest.
• Not me fallacy
- Bv. mijn professor blijft maar praten over hoe de wetenschappelijke methode vooroordelen overwint. Maar deze
vooroordelen gelden niet voor mij, want ik ben objectief.
Principes van wetenschappelijk denken
• Ruling out of rival hypotheses = de hypothese uitsluiten
• Correlatie is geen causaliteit
• Falsi eerbaarheid
• Realiseerbaarheid
• Extreme claims vereisen extreem bewijs
• Occam’s razor = het principe van parsimony
1.4 Gevaar van pseudowetenschap
• Opportunity cost: wat geven we op?
• Niet kritisch leren nadenken
• Directe schade
• Bv. Candace Newman ( kindje da dood is na ‘rebirthing’)
fi
, 2. Bewustzijn
2.1 Inleiding
2.1.1 Historisch
• Cognitieve psychologie
• Eerst: bewustzijn is een bijproduct van aandacht
• Later: bewustzijn en aandacht twee verschillende fenomenen
• Niet - aandachtig & onbewust: zombie- gedrag
• Niet- aandachtig & onbewust: pop- out
• Aandachtig & onbewust: inattentional blindness, priming
• Aandachtig & bewust: werkgeheugen
• Nadruk op bewustzijnsstaten/ niveau’s
• Bewuste - voorbewuste - onbewuste ( freudiaans <—> cognitief), onbewuste
* twee dimensies.
* Pop- out effect = weinig aandacht maar wel bewust van
verschil.
* Money business illusion = veel aandacht maar weinig
bustzijn want je mist soms dingen
*Uiterste zijn duidelijk
• We weten niet hoeveel info we missen ( blinde vlekken)
• Bepaalde aandachtsstoornissen na hersenbeschadiging
• Hemispaciale neglect = 1 hersenhelft is beschadigt
• Bv. Rechter helft van de hersenen heeft schade dus mogelijkheden met aandacht leggen op links.
• ALLES IN DE HERSENEN GEKRUIST ( denk aan anatomie van hersenen en oog banen)
• Moeilijk te behandelen want gaat om aandacht
2.1.2 Recente intresse in introspectie
• Cognitieve psychologie
• Subjectieve introspectie is informatief en kan betrouwbaar en valide zijn!
• Bv. Rol van subjectieve ervaring in gedragscontrole
• Als we juist bevragen kunnen we uit subjectieve ervaring ook conclusies trekken
• Stroop- effect ( kleur en woord kan verschillen)
