Handelingsgerichte 1. Intake
diagnostiek 2. Strategiefase
3. Onderzoeksfase
4. Integratie/aanbevelingsfase
5. Aanbeveling
6. Adviesfase
7. Interventie + evaluatie
Handelingsgericht 1. Onderwijs-opvoedingsbehoeften staan centraal
werken 2. Afstemming/wisselwerking
3. Leerkracht en ouder doen ertoe
4. Positieve aspecten
5. Constructieve samenwerking
6. Doelgericht
7. Systematisch – transparant
Faire diagnostiek = de zorgzame en kwaliteitsvolle diagnostiek bij anderstalige en /of
kansarme kinderen
ICF-schema 1. Gezondheidstoestand
2. Menselijk functioneren
- Lichamelijke functioneren (stoornissen)
- Anatomische eigenschappen en functies
- Menselijk handelen (beperkingen)
- Activiteiten
- Maatschappelijk functioneren (participatieproblemen)
- Participatie
3. Beïnvloedende factoren (belemmerend/ ondersteunend)
- Externe factoren (fysiek en sociaal)
- Persoonlijke factoren
Zorgcontinuüm Fase 0: brede basiszorg
Fase 1: verhoogde zorg
Fase 2: uitbreiding van zorg
Fase 3: IAC
Agressie = gedrag waarbij schade wordt toegebrachtSoorten:
1. Fysieke agressie • Reactieve agressie
2. Psychische agressie • Proactieve agressie
• Relationele agressie
Ontwikkelingsstoorni = neurobiologische stoornis die in de (vroege) ontwikkelingsperiode tot
s uiting komt
Gekenmerkt door ontwikkelingsachterstanden op 1 of meerdere
functiedomeinen en die levenslang beperkingen veroorzaakt in het
persoonlijke, sociale, schoolse of beroepsmatig functioneren
Neurodiversiteit = natuurlijke variatie in de werking van het menselijk brein waarbij
verschillende in denken, leren en gedragsstijlen als normaal en waardevol
worden beschouwd
neurodiverstiteitsparadigma
Autismespectrumstoornis (ASS)
ASS = een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig patroon van zowel
significante beperkingen in sociale omgang als beperkte, repetitieve
interesse en gedragingen
Kernsymptomen 1. Blijvende tekorten in sociale communicatie + interactie
(primaire 2. Beperkte zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesse en
gedragskenmerken): activiteiten
Secundaire 1. Angsten 5. Slechte schoolresultaten
gedragskenmerken: 2. Gedragsproblemen 6. Negatief zelfbeeld
3. Zelfbeschadigend gedrag 7. Depressief
4. Regulatieproblemen
Neuropsychologisch 1. Centrale coherentie 2. Theory of mind (TOM) 3. Executieve
1
,e kenmerken: functies
Sociale fenotypes • Afzijdige type • Actief-maar-bizar type
• Passieve type • Hoogdravend of stijf-formalistisch
Prevalentie 1% van bevolking type
4x vaker bij jongens
Comorbiditeit: • Verstandelijke beperking • Taalstoornis
• Angst-of stemmingsstoornissen
• Leerstoornis
• ADHD • Ticsstoornis
• DCD • Medische problemen bv. epilepsie, gehoor
• Slaapstoornis of gezichtsstoornissen
Diagnostiek • Anamnese omgeving en ontwikkelings- • Spelobservatie
• Psychodiagnostisch onderzoek: • Observatie op school en/ of thuis
- Intelligentieonderzoek
- Neuropsychologisch onderzoek
- Sociaal-cognitief onderzoek
- Belevingsonderzoek
Begeleiding: • Farmacotherapie
• Functietraining
• Vaardigheidstraining
• Psychosociale begeleiding
• Aanpassing aan de sociale en fysieke context
Inzetten op: 1) Aanpassingen aan de context
2) Inzetten op de vaardigheden, weerbaarheid, veerkracht van de persoon
Autismespectrumstoornis (ASS) voor volwassenen
Prikkelverwerkings = de ontwikkeling van prikkelverwerking bij mensen met een ASS en de
-problematiek invloed van hulp en begeleiding gedurende het leven
Hypersensitiviteit <-> Hyposensitiviteit
Domeinen: 1. ASS en dagelijks leven/huishouden4. ASS en solliciteren, werken
2. ASS en sociaal leven 5. Ouders met ASS
3. ASS en studeren
Diagnostiek & 1. Klachten van de persoon in kwestie + observaties van naaste
begeleiding: omgeving
2. Ontwikkelingsamnese
3. Concrete diagnostische instrumenten
Aandachtsdeficiëntiehyperactiviteitsstoornis (ADHD)
ADHD = een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig patroon van
significante problemen op het vlak van onoplettendheid en/of hyperactiviteit-
impulsiviteit
Primaire kenmerken: 1. Onoplettendheid 2. Hyperactiviteit – impulsiviteit
Secundaire 1. Leerachterstand 4. Angst, depressieve gevoelens,
kenmerken: 2. Opstandige houding terugtrekken
3. Laag zelfbeeld 5. Lagere
Neuropsychologisch 1. Executieve functies 3. Toestandsregulat
e kenmerken: 2. Aandacht ie
Kenmerken – • 1 of 2 van deze gedragskenmerken:
4. Delay aversion
fenotypes: - Overwegend onoplettend
- Overwegend hyperactief
- Gecombineerd
Prevalentie • 5% van de kinderen en verhouding jongens/ meisjes = 3:1
Comorbiditeit: • Gedragsstoornis • ASS
• Leerstoornis • Developmental coordination
• Angst- en stemmingsstoornis Disorder (DCD)
• Ticsstoornis • OCD
Etiologie • Genetisch • Omgevingsfacto • Middelenmisbruik
• Neurobiologisch
ren
2
, Diagnostiek • Moeilijke differentiaaldiagnostiek!
• Testen alleen = niet voldoende om
• Handelingsgerichte diagnostiek: diagnose
- Anamnese • Observaties, gesprekken met
- Intelligentieonderzoek ouders/leerkrachten/cliënt
- Neuropsychologisch onderzoekfunctioneren in kaart brengen
- Multidisciplinair assessment• Onderzoek: meestal olv kinderpsychiater
- Sociaal emotioneel functioneren
- Medisch
- Omgeving en participatie
- Sterkte/zwakte analyse
Testmateriaal Brede screening:
- ASEBA- vragenlijsten (Achenbach System of Empirically Based
Assessment)
- SDQ (Stengths and Difficulties Questionnaire)
- SEV (Sociaal-emotionele vragenlijst)
Specifieke screening
- VvGK (Vragenlijst voor Gedragsproblemen bij Kinderen)
- GVK (Gedragsvragenlijst voor Kleuters)
- AVL (ADHD vragenlijst)
Klinische interview: DISC (Diagnostic Interview Schedule for Children)
Beloop/ prognose • Eerste symptomen (3 à 4 jaar):
- Normaal gedrag vs
symptoomgedrag
- Zeer beweeglijk, moeilijk “in het
• Basisschool Onoplettendheid op de
spel” voorgrond
komen
• Adolescentie:- Van uiterlijke rusteloosheid naar innerlijke
rusteloosheid.
• Volwassenen - Invloed van puberteit
• Levenslang Maar: niet iedereen blijft er significant last van hebben
• Prognose: afhankelijk van kindfactoren en omgevingsfactoren
Begeleiding • Doelstelling bij begeleiding:
- Verminderen ADHD-symptomen die last berokkenen
- Verminderen van de negatieve gevolgen van ADHD
- Behandelen van eventuele comorbiditeit
- Versterken van de talenten van de jongere
- Proberen voorkomen dat er zich bijkomende moeilijkheden vormen die
kunnen uitgelokt worden door de ADHD-symptomen
Evidence-based 1. Psycho-educatie -> 1ste stap 3. Medicamenteuze behandeling
behandelingen 2. Niet-medicamenteuze behandeling • Psychostimulantia: rilatine,
• Functietraining & vaardigheidstraining concerta
• Ouderbegeleiding • Niet-stimulerende middelen:
• Aanpassen context
ADHD volwassenheid & executieve functies
Comorbiditeit Adolescentie: Volwassenheid:
• Bipolaire stoornis • Depressie
• Eetstoornis • Verslavingsproblemati
• Slaapstoornis eken
• ODD • Angststoornissen
• CD • Slaapstoornissen
Diagnostiek Algemeen: ABCL (deel van ASEBA-vragenlijsten)
Specifiek: ASRS (Adult ADHD Self-Report Scale)
Diagnostische interviews
Behandeling • Belangrijkste doelstelling bij behandeling
- ADHD-symptomen, comorbide fysieke + mentale problemen en
andere vormen lijden
- Zelfregulatie en match tussen de omgeving en de persoonlijke
3
diagnostiek 2. Strategiefase
3. Onderzoeksfase
4. Integratie/aanbevelingsfase
5. Aanbeveling
6. Adviesfase
7. Interventie + evaluatie
Handelingsgericht 1. Onderwijs-opvoedingsbehoeften staan centraal
werken 2. Afstemming/wisselwerking
3. Leerkracht en ouder doen ertoe
4. Positieve aspecten
5. Constructieve samenwerking
6. Doelgericht
7. Systematisch – transparant
Faire diagnostiek = de zorgzame en kwaliteitsvolle diagnostiek bij anderstalige en /of
kansarme kinderen
ICF-schema 1. Gezondheidstoestand
2. Menselijk functioneren
- Lichamelijke functioneren (stoornissen)
- Anatomische eigenschappen en functies
- Menselijk handelen (beperkingen)
- Activiteiten
- Maatschappelijk functioneren (participatieproblemen)
- Participatie
3. Beïnvloedende factoren (belemmerend/ ondersteunend)
- Externe factoren (fysiek en sociaal)
- Persoonlijke factoren
Zorgcontinuüm Fase 0: brede basiszorg
Fase 1: verhoogde zorg
Fase 2: uitbreiding van zorg
Fase 3: IAC
Agressie = gedrag waarbij schade wordt toegebrachtSoorten:
1. Fysieke agressie • Reactieve agressie
2. Psychische agressie • Proactieve agressie
• Relationele agressie
Ontwikkelingsstoorni = neurobiologische stoornis die in de (vroege) ontwikkelingsperiode tot
s uiting komt
Gekenmerkt door ontwikkelingsachterstanden op 1 of meerdere
functiedomeinen en die levenslang beperkingen veroorzaakt in het
persoonlijke, sociale, schoolse of beroepsmatig functioneren
Neurodiversiteit = natuurlijke variatie in de werking van het menselijk brein waarbij
verschillende in denken, leren en gedragsstijlen als normaal en waardevol
worden beschouwd
neurodiverstiteitsparadigma
Autismespectrumstoornis (ASS)
ASS = een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig patroon van zowel
significante beperkingen in sociale omgang als beperkte, repetitieve
interesse en gedragingen
Kernsymptomen 1. Blijvende tekorten in sociale communicatie + interactie
(primaire 2. Beperkte zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesse en
gedragskenmerken): activiteiten
Secundaire 1. Angsten 5. Slechte schoolresultaten
gedragskenmerken: 2. Gedragsproblemen 6. Negatief zelfbeeld
3. Zelfbeschadigend gedrag 7. Depressief
4. Regulatieproblemen
Neuropsychologisch 1. Centrale coherentie 2. Theory of mind (TOM) 3. Executieve
1
,e kenmerken: functies
Sociale fenotypes • Afzijdige type • Actief-maar-bizar type
• Passieve type • Hoogdravend of stijf-formalistisch
Prevalentie 1% van bevolking type
4x vaker bij jongens
Comorbiditeit: • Verstandelijke beperking • Taalstoornis
• Angst-of stemmingsstoornissen
• Leerstoornis
• ADHD • Ticsstoornis
• DCD • Medische problemen bv. epilepsie, gehoor
• Slaapstoornis of gezichtsstoornissen
Diagnostiek • Anamnese omgeving en ontwikkelings- • Spelobservatie
• Psychodiagnostisch onderzoek: • Observatie op school en/ of thuis
- Intelligentieonderzoek
- Neuropsychologisch onderzoek
- Sociaal-cognitief onderzoek
- Belevingsonderzoek
Begeleiding: • Farmacotherapie
• Functietraining
• Vaardigheidstraining
• Psychosociale begeleiding
• Aanpassing aan de sociale en fysieke context
Inzetten op: 1) Aanpassingen aan de context
2) Inzetten op de vaardigheden, weerbaarheid, veerkracht van de persoon
Autismespectrumstoornis (ASS) voor volwassenen
Prikkelverwerkings = de ontwikkeling van prikkelverwerking bij mensen met een ASS en de
-problematiek invloed van hulp en begeleiding gedurende het leven
Hypersensitiviteit <-> Hyposensitiviteit
Domeinen: 1. ASS en dagelijks leven/huishouden4. ASS en solliciteren, werken
2. ASS en sociaal leven 5. Ouders met ASS
3. ASS en studeren
Diagnostiek & 1. Klachten van de persoon in kwestie + observaties van naaste
begeleiding: omgeving
2. Ontwikkelingsamnese
3. Concrete diagnostische instrumenten
Aandachtsdeficiëntiehyperactiviteitsstoornis (ADHD)
ADHD = een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig patroon van
significante problemen op het vlak van onoplettendheid en/of hyperactiviteit-
impulsiviteit
Primaire kenmerken: 1. Onoplettendheid 2. Hyperactiviteit – impulsiviteit
Secundaire 1. Leerachterstand 4. Angst, depressieve gevoelens,
kenmerken: 2. Opstandige houding terugtrekken
3. Laag zelfbeeld 5. Lagere
Neuropsychologisch 1. Executieve functies 3. Toestandsregulat
e kenmerken: 2. Aandacht ie
Kenmerken – • 1 of 2 van deze gedragskenmerken:
4. Delay aversion
fenotypes: - Overwegend onoplettend
- Overwegend hyperactief
- Gecombineerd
Prevalentie • 5% van de kinderen en verhouding jongens/ meisjes = 3:1
Comorbiditeit: • Gedragsstoornis • ASS
• Leerstoornis • Developmental coordination
• Angst- en stemmingsstoornis Disorder (DCD)
• Ticsstoornis • OCD
Etiologie • Genetisch • Omgevingsfacto • Middelenmisbruik
• Neurobiologisch
ren
2
, Diagnostiek • Moeilijke differentiaaldiagnostiek!
• Testen alleen = niet voldoende om
• Handelingsgerichte diagnostiek: diagnose
- Anamnese • Observaties, gesprekken met
- Intelligentieonderzoek ouders/leerkrachten/cliënt
- Neuropsychologisch onderzoekfunctioneren in kaart brengen
- Multidisciplinair assessment• Onderzoek: meestal olv kinderpsychiater
- Sociaal emotioneel functioneren
- Medisch
- Omgeving en participatie
- Sterkte/zwakte analyse
Testmateriaal Brede screening:
- ASEBA- vragenlijsten (Achenbach System of Empirically Based
Assessment)
- SDQ (Stengths and Difficulties Questionnaire)
- SEV (Sociaal-emotionele vragenlijst)
Specifieke screening
- VvGK (Vragenlijst voor Gedragsproblemen bij Kinderen)
- GVK (Gedragsvragenlijst voor Kleuters)
- AVL (ADHD vragenlijst)
Klinische interview: DISC (Diagnostic Interview Schedule for Children)
Beloop/ prognose • Eerste symptomen (3 à 4 jaar):
- Normaal gedrag vs
symptoomgedrag
- Zeer beweeglijk, moeilijk “in het
• Basisschool Onoplettendheid op de
spel” voorgrond
komen
• Adolescentie:- Van uiterlijke rusteloosheid naar innerlijke
rusteloosheid.
• Volwassenen - Invloed van puberteit
• Levenslang Maar: niet iedereen blijft er significant last van hebben
• Prognose: afhankelijk van kindfactoren en omgevingsfactoren
Begeleiding • Doelstelling bij begeleiding:
- Verminderen ADHD-symptomen die last berokkenen
- Verminderen van de negatieve gevolgen van ADHD
- Behandelen van eventuele comorbiditeit
- Versterken van de talenten van de jongere
- Proberen voorkomen dat er zich bijkomende moeilijkheden vormen die
kunnen uitgelokt worden door de ADHD-symptomen
Evidence-based 1. Psycho-educatie -> 1ste stap 3. Medicamenteuze behandeling
behandelingen 2. Niet-medicamenteuze behandeling • Psychostimulantia: rilatine,
• Functietraining & vaardigheidstraining concerta
• Ouderbegeleiding • Niet-stimulerende middelen:
• Aanpassen context
ADHD volwassenheid & executieve functies
Comorbiditeit Adolescentie: Volwassenheid:
• Bipolaire stoornis • Depressie
• Eetstoornis • Verslavingsproblemati
• Slaapstoornis eken
• ODD • Angststoornissen
• CD • Slaapstoornissen
Diagnostiek Algemeen: ABCL (deel van ASEBA-vragenlijsten)
Specifiek: ASRS (Adult ADHD Self-Report Scale)
Diagnostische interviews
Behandeling • Belangrijkste doelstelling bij behandeling
- ADHD-symptomen, comorbide fysieke + mentale problemen en
andere vormen lijden
- Zelfregulatie en match tussen de omgeving en de persoonlijke
3
